II SA/Rz 959/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Ż. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych robót budowlanych - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. Wraz ze skargą na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych robót budowlanych Z. Ż. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że jego sytuacja ekonomiczna nie pozwala na zapłatę opłaty od skargi. Jest bowiem rolnikiem, którego jedynym dochodem jest kwota 800 zł miesięcznie uzyskiwana z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni ok. 25 ha. Wspólne gospodarstwo domowe wymieniony prowadzi z żoną i trójką dzieci (6, 5 i 3 lata). Na dochód wymienionych składają się także świadczenia wychowawcze w łącznej wysokości 1500 zł. Skarżący pozostaje w stałym leczeniu, którego koszt to 300 zł miesięcznie. Inne wydatki to: media – 400 zł, żywność – 100 zł, "wydatki na gospodarstwo rolne" – 600 zł, paliwo do ciągnika – 400 zł, odzież, obuwie, zabawki, rozrywka – 400 zł. Majątek rodziny to dom o pow. 140 m.kw., dwa ciągniki rolnicze oraz samochód osobowy. Wnioskodawca podkreślił, że decyzja jest dla niego krzywdząca, a nałożony w niej obowiązek wiąże się z dużymi kosztami, których nie jest w stanie ponieść. Mając powyższe na uwadze uznano, że dane przedstawione przez Z. Ż. są niewystarczające do rozpoznania jego wniosku, dlatego wezwano go do ich uzupełnienia. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że obecnie jest w trakcie rozwodu. Dzieci przebywają u niego kilka razy w miesiącu. Na ich wyżywienie wydaje ok. 100 zł. Produkty żywnościowe typu mleko, mięso, jajka, owoce i warzywa posiada z własnego gospodarstwa rolnego. Dochód z tego gospodarstwa w związku ze sprzedażą mleka i zboża nie jest stały i zależy od wielu czynników. Wydatki na gospodarstwo też są uzależnione od wielu czynników. Skarżący uzyskuje środki z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w wysokości 19 000 zł rocznie, które rekompensują mu ponoszone czasami straty, tak jak w chwili obecnej. Średnie miesięczne wydatki na utrzymanie domu to: prąd od 50 do 100 zł, woda, kanalizacja i wywóz śmieci – od 60 do 90 zł, telefon i Internet – 70 zł, ubezpieczenia – 100 zł. Strona posiada samochód osobowy z 2002 r., którego ubezpieczenie to 500 zł, przegląd techniczny to 100 zł, zaś naprawy bieżące to kwota 600 zł na rok. Ponadto, płaci alimenty w wysokości 1150 zł miesięcznie. Skarżący podkreślił, że znajduje się w naprawdę ciężkiej sytuacji materialnej. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Strona postępowania sądowego obowiązana jest do ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów. Wynika to z zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302). Możliwe jest jednak odstąpienie od tej reguły, jednak z uwagi na to, że jest to wyjątek, to może on mieć zastosowanie tylko w sytuacjach, które nie budzą wątpliwości co do tego, że wnioskujący o dofinansowanie ze środków Skarbu Państwa rzeczywiście wsparcia takiego wymaga. Warunkiem zatem uwzględnienia żądania strony jest udowodnienie przez nią, że spełnia którąś z przewidzianych przez ustawodawcę przesłanek prawa pomocy. W przypadku kosztów sądowych, które mieszczą się w częściowym prawie pomocy (art. 245 § 3 P.p.s.a.) przesłanką tą jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przy czym przepis ten jednoznacznie wskazuje, że ciężar dowodowy odnośnie do wyrażonej w nim przesłanki częściowego wsparcia spoczywa na wnioskodawcy. Ustawodawca posłużył się w nim bowiem pojęciem "wykaże" w stosunku do strony, która zamierza realizować swoje prawa na drodze sądowej bez ponoszenia opłat z tym związanych. Zatem podmiot ubiegający się o dofinansowanie przez Skarb Państwa winien przedstawić klarownie swoją sytuację rodzinną, bytową i materialną tak, aby na tej podstawie można było ocenić jego faktyczne możliwości płatnicze. Brak podania wszystkich istotnych informacji bądź też jakiekolwiek niejasności z tym związane powoduje, że nie istnieją podstawy do odstąpienia od wskazanej wyżej reguły z art. 199 P.p.s.a. Nierozwiane bowiem wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej strony mogłyby prowadzić do sytuacji, kiedy prawo pomocy zostałoby przyznane osobie, która samodzielnie jest w stanie pokryć koszty postępowania sądowego z jej udziałem. Przenosząc powyższe uwagi na grunt okoliczności wynikających ze złożonego w sprawie wniosku należy stwierdzić, że Z. Ż. nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji finansowej, co nie pozwoliło na przychylenie się do jego prośby o zwolnienie od kosztów sądowych. Mianowicie, w złożonym wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i trójką dzieci. Natomiast odpowiadając na wezwanie odnośnie uzupełnienia tego wniosku wskazał, że jest w trakcie rozwodu, a dzieci przebywają u niego kilka razy w miesiącu. Jednocześnie nadesłał jednak wyciąg z rachunku bankowego swojej żony choć wezwanie w tym zakresie dotyczyło sytuacji, gdy tworzy ona ze skarżącym wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, podkreślenia wymaga, że wnioskodawca zadeklarował swoje comiesięczne wydatki na kwotę od ok. 2300 do 2400 zł, natomiast jako swój dochód podał ten z prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości 800 zł, który jest dużo niższy od wskazanych wydatków. Przyjmując więc, że strona prowadzi obecnie samodzielne gospodarstwo domowe, to najprawdopodobniej zaniżyła ten dochód, zwłaszcza, że nadesłane przekazy pocztowe dokumentują fakt przekazywania żonie alimentów na dzieci w wysokości 1150 zł. Skarżący podniósł pierwotnie, że wydatki na gospodarstwo rolne wynoszą ok. 1000 zł miesięcznie, natomiast wezwany do wyjaśnienia tej sytuacji wobec tego, że przekraczają one uzyskiwany z tego tytułu dochód tj. 800 zł, wskazał, że pobiera dopłaty rolnicze z ARiMR w kwocie 19 000 zł rocznie, które rekompensują mu ewentualne straty. Należy więc przypuszczać, że pozwalają one także stronie na ponoszenie wszystkich podanych przez nią wydatków związanych z utrzymaniem siebie, dzieci i domu. Nie może też umknąć uwadze, że środki wydawane na rzeczy nie związane bezpośrednio z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb bytowych nie mogą mieć pierwszeństwa przed koniecznością uiszczenia kosztów sądowych w zainicjowanej przez stronę sprawie. W przypadku skarżącego wydatkami nie przesądzającymi o koniecznym utrzymaniu są te na utrzymanie samochodu (których pełna wielkość nie została podana, bowiem brak wskazania kosztu paliwa), jak też te zatytułowane we wniosku jako "odzież, obuwie, zabawki, rozrywka" w wymiarze 400 zł miesięcznie. Skoro więc strona jest w stanie ponieść powyższe bez problemu, to należy przyjąć, że może także uiścić koszty sądowe, których aktualna wysokość to 500 zł tytułem wpisu od skargi. Dalsze zaś koszty sądowe, jeśli na kolejnych etapach postępowania sądowego powstanie konieczność ich poniesienia będą już jednostkowo niższe, a nadto strona będzie miała określony zapas czasu na przygotowanie się do nich (ewentualne opłaty to opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem na wypadek oddalenia skargi – 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł). Reasumując, skarżącemu nie udało się wykazać, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie może skutkować powstaniem u niego uszczerbku w zakresie koniecznego utrzymania. Tylko tego rodzaju zagrożenie mogłoby zaś przemawiać za przychyleniem się do wniosku. Argument natomiast, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca dla strony w żadnym wypadku nie może przesądzać o potrzebie zastosowania instytucji prawa pomocy. Z podanych przyczyn orzeczono o odmowie zwolnienia Z. Ż. od kosztów sądowych, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.