II SA/Rz 959/18

Dnia 9 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 9 października 2018 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ż. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 6 września 2018 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. Ż. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych robót budowlanych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 6 września 2018 roku, sygn. II SA/Rz 959/18. W skardze na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku wykonania określonych robót budowlanych Z. Ż. (w dalszej części: "skarżący") wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Swój wniosek uzasadnił tym, że jego sytuacja ekonomiczna nie pozwala na uiszczenie opłaty od skargi. Jego jedynym dochodem jest bowiem kwota ok. 800 zł miesięcznie, uzyskiwana z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego o łącznej pow. ok. 15 ha. Skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trójką małoletnich dzieci. Na dochód wymienionych składają się także świadczenia wychowawcze w łącznej wysokości 1.500 zł. Skarżący podał, że na leczenie przeznacza ok. 300 zł miesięcznie. Wydatki na media wynoszą 400 zł miesięcznie, na żywność 100 zł miesięcznie, wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego wynoszą 600 zł miesięcznie, koszt zakupu paliwa do ciągnika to kwota 400 zł miesięcznie, na zakup odzieży, obuwia, zabawek i rozrywkę przeznacza 400 zł miesięcznie. W skład majątku wchodzi dom o pow. 140 m2, dwa ciągniki rolnicze oraz samochód osobowy. Referendarz sądowy wezwała skarżącego, aby w terminie 7 dni wyjaśnił kwestię dochodu uzyskiwanego z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w sytuacji gdy zadeklarowane wydatki na gospodarstwo przekraczają ten dochód, podał średnią miesięczną kwotę wydatków na zakup żywności, utrzymanie domu, opłaty za telefony i internet, wskazał markę posiadanego samochodu, rok produkcji, oraz podał jakie są jego koszty utrzymania, wreszcie przedłożył wyciągi z rachunków bankowych jego oraz żony za okres od 1 czerwca 2018 r. do dnia wykonania wezwania (obejmujących ewentualnie dokonane operacje oraz wskazanie ich salda końcowego). W piśmie z dnia 29 sierpnia 2018 r. skarżący wyjaśnił, że obecnie jest w trakcie rozwodu. Dzieci przebywają u niego kilka razy w miesiącu. Na ich wyżywienie wydaje ok. 100 zł. Produkty żywnościowe posiada z własnego gospodarstwa rolnego. Dochód z tego gospodarstwa nie jest stały i zależy od wielu czynników, podobnie jak wydatki na to gospodarstwo. Skarżący uzyskuje środki z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w wysokości 19.000 zł rocznie, które rekompensują mu ponoszone czasami straty. Średnie miesięczne wydatki na utrzymanie domu wynoszą ok. 320 zł miesięcznie. Posiada samochód osobowy z 2002 r., którego roczne koszty utrzymania wynoszą ok. 1.200 zł. Ponadto, płaci alimenty w wysokości 1.150 zł miesięcznie. Przedłożył również żądane wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. Referendarz sądowy odmówiła przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu Referendarz sądowy wyjaśniła, że zwolnienie od kosztów sądowych, o co ubiega się skarżący, to prawo pomocy w częściowym zakresie, którego przesłanką przyznania, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazała przy tym, że przepis ten jednoznacznie wskazuje, że ciężar dowodowy odnośnie do wyrażonej w nim przesłanki częściowego wsparcia spoczywa na wnioskodawcy. Zatem podmiot ubiegający się o dofinansowanie przez Skarb Państwa winien przedstawić klarownie swoją sytuację rodzinną, bytową i materialną tak, aby na tej podstawie można było ocenić jego faktyczne możliwości płatnicze. Brak podania wszystkich istotnych informacji bądź też jakiekolwiek niejasności z tym związane powoduje, że nie istnieją podstawy do odstąpienia od reguły z art. 199 p.p.s.a., który stanowi, iż strona postępowania sądowego obowiązana jest do ponoszenia związanych z tym postępowaniem kosztów. W ocenie Referendarza sądowego, skarżący nie wyjaśnił dostatecznie swojej sytuacji finansowej, co nie pozwoliło na przychylenie się do jego prośby o zwolnienie od kosztów sądowych. W szczególności w złożonym wniosku podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i trójką dzieci. Natomiast odpowiadając na wezwanie odnośnie uzupełnienia tego wniosku wyjaśnił, że jest w trakcie rozwodu, a dzieci przebywają u niego kilka razy w miesiącu. Ponadto skarżący zadeklarował swoje comiesięczne wydatki na kwotę ok. 2.300 – 2.400 zł, natomiast jako swój dochód podał 800 zł, który jest dużo niższy od wskazanych wydatków. W ocenie Referendarza sądowego, przyjmując, że skarżący prowadzi obecnie samodzielne gospodarstwo domowe, to najprawdopodobniej zaniżył ten dochód, zwłaszcza, że nadesłane przekazy pocztowe dokumentują fakt przekazywania żonie alimentów na dzieci w wysokości 1.150 zł. Referendarz sądowy wskazała też, że skarżący podniósł pierwotnie, iż wydatki na gospodarstwo rolne wynoszą ok. 1.000 zł miesięcznie, natomiast wezwany do wyjaśnienia tej sytuacji wobec tego, że przekraczają one uzyskiwany z tego tytułu dochód tj. 800 zł, wskazał, że pobiera dopłaty rolnicze w kwocie 19.000 zł rocznie, które rekompensują mu ewentualne straty. Zdaniem Referendarza sądowego, należy więc przyjąć, że pozwalają one także na ponoszenie wszystkich podanych przez skarżącego wydatków związanych z utrzymaniem siebie, dzieci i domu. Referendarz sądowy wskazała przy tym, że środki wydawane na rzeczy nie związane bezpośrednio z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb bytowych nie mogą mieć pierwszeństwa przed koniecznością uiszczenia kosztów sądowych w zainicjowanej przez stronę sprawie. W przypadku skarżącego, wydatkami nie przesądzającymi o koniecznym utrzymaniu są te na utrzymanie samochodu (których pełna wielkość nie została podana, bowiem brak wskazania kosztu paliwa), jak też te zatytułowane we wniosku jako "odzież, obuwie, zabawki, rozrywka" w wymiarze 400 zł miesięcznie. Skoro więc skarżący jest w stanie ponieść powyższe wydatki, to w ocenie Referendarza sądowego należy przyjąć, że może także uiścić koszty sądowe, których aktualna wysokość to 500 zł tytułem wpisu od skargi. Dalsze zaś koszty sądowe, o ile powstaną, będą już jednostkowo niższe, a nadto strona będzie miała określony zapas czasu na przygotowanie się do nich. Reasumując Referendarz sądowy stwierdziła, że skarżącemu nie udało się wykazać, że poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie może skutkować powstaniem u niego uszczerbku w zakresie koniecznego utrzymania. Tylko tego rodzaju zagrożenie mogłoby zaś przemawiać za przychyleniem się do wniosku. Argument natomiast, że zaskarżona decyzja jest krzywdząca dla strony w żadnym wypadku nie może przesądzać o potrzebie zastosowania instytucji prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza. Wskazał, że w postanowieniu błędnie podano wielkość gospodarstwa rolnego. Dalej podniósł, że wysokość dopłat jest zmienna i w bieżącym roku wynosi 12.000 zł. Podał też, że koszty utrzymania samochodu są dla niego niezbędne, z uwagi na konieczność dojazdów na wizyty lekarskie i zabiegi rehabilitacyjne. Natomiast wydatki w kwocie 400 zł na odzież, obuwie, zabawki, rozrywka są wydatkami na rzecz małoletnich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazuje, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. W świetle art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a., prawo pomocy w częściowym zakresie, w tym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Referendarz sądowy prawidłowo uznała, że ze złożonego wniosku oraz pisma precyzującego wniosek nie wynikało, że poniesienie kosztów sądowych może skutkować powstaniem u skarżącego uszczerbku w zakresie koniecznego utrzymania. Skarżący utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, zaś jego dochód z tego tytułu nie jest stały. Jednakże sam przyznał, że ewentualne straty równoważą stosowne dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Skoro skarżący jest w stanie ponieść zadeklarowane miesięczne wydatki w kwocie 2.300 - 2.400 zł, alimenty w kwocie 1.150 zł, a saldo na jego rachunkach bankowych na dzień 29 sierpnia 2018 r. wynosiło 4.626 zł, należy uznać, że wygospodarowanie kwoty 500 zł tytułem wpisu od skargi nie powinno stanowić dla niego przeszkody ponad miarę. Sąd zauważa również, że skarżący z jednej strony akcentuje swoją trudną sytuację finansową, z drugiej zaś strony wskazuje na ponoszone wydatki miesięczne w znacznej wysokości, nie wyjaśniając przy tym skąd bierze środki na ich pokrywanie. Słusznie więc Referendarz sądowy przyjęła, że złożone przez skarżącego oświadczenie nie odzwierciedla jego faktycznej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Sąd podkreśla, że wnioskujący o przyznanie prawa pomocy powinien precyzyjnie i rzetelnie przedstawić swoją sytuację materialną. W sytuacji, gdy przedstawione okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że nie można ocenić sytuacji materialnej strony, co musi skutkować odmową przyznania prawa pomocy, tak jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.