II SA/Rz 96/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. J. B. po wniesieniu do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Rzeszowie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2008 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od koszów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał, iż nie stać go na uiszczenie opłaty sądowej ani ustanowienie fachowego pełnomocnika, gdyż od 2005 r. jest bezrobotny, a także musi sprawować opiekę nad chorą żoną, oczekującą na operację stawu biodrowego. Obydwoje praktycznie utrzymują się z pobieranej przez nią renty socjalnej w wysokości 473 zł. brutto/ 422 zł. netto, która wystarcza im na bardzo skromną egzystencję (comiesięczne opłaty, życie i lekarstwa). Stan zdrowia żony skarżącego i wysokość pobieranej przez nią renty odzwierciedla załączone do wniosku zaświadczenie lekarskie i kserokopia decyzji ZUS. Jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nich majątku to mieszkanie o pow. 48 m², nie posiadają żadnych oszczędności, często korzystają z finansowej pomocy rodziny. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Spełnienie tej przesłanki wiąże Sąd co do złożonego wniosku, jednak w przypadku wnioskodawcy nie została ona przez niego wykazana. Co do zasady nie budzą wątpliwości okoliczności przytoczone przez J. B. w złożonym wniosku, tak co do jego i żony stanu majątkowego, pobieranego przez żonę świadczenia i jej stanu zdrowia, jak i związanych z tym ich ograniczonych możliwości płatniczych. Zwykłe miesięcznie utrzymanie 2 osób (zakup żywności, środków czystości itp.) oraz mieszkania (opłaty), przy dodatkowych wydatkach związanych ze złym stanem zdrowia jednej z nich wydaje się niemożliwe tylko z kwoty ok. 420 zł., niemniej jednak skarżący oświadczył, iż otrzymują wsparcie ze strony innych osób (członków rodziny). Obiektywnie rzecz ujmując, taką sytuację należałoby uznać jako nie pozwalającą na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym spełniającą warunek do przyznania całkowitego prawa pomocy. W przypadku skarżącego nie może jednak ujść uwadze posiadanie przez niego związanej pośrednio z przedmiotem skargi nieruchomości, tj. położonego w miejscowości T. domku letniskowego, mimo jego przeznaczenia do rozbiórki i egzekwowania tego obowiązku przez organy nadzoru budowlanego (grzywna w celu przymuszenia w wysokości 3 tys. zł.). Obiekt ten nie został przez skarżącego wymieniony w zawartym w formularzu PPF oświadczeniu o stanie majątkowym, co samo w sobie stanowi podstawę do braku uznania go za w pełni wiarygodne i odpowiadające rzeczywistości. Nie budzi też wątpliwości, że nawet zwykłe bieżące utrzymanie takiego obiektu, jego zabezpieczenie przed niszczeniem, dojazd z miejsca stałego zamieszkania generują pewne – chociażby minimalne – koszty, co do których niemożliwe jest, aby były pokrywane z tak niskich wykazanych dochodów. Skarżący źródeł ich pokrycia nie wskazał, przy czym mało prawdopodobne jest również, by w kosztach tych, nie stanowiących pokrycia koniecznych potrzeb życiowych chciały partycypować inne, nawet bliskie osoby. W tym kontekście, jako uprawdopodobnienie tej tezy, należy przywołać zawarte przez wnioskodawcę w skardze (str. 3) odniesienie do powołanego przez niego w zażaleniu na postanowienie organu I instancji argumentu o trudnej sytuacji rodzinnej i stwierdzenia, że z uwagi na brak stałej pracy musi często wyjeżdżać. Mimo powoływania się na status bezrobotnego jednoznacznie wskazuje to na podejmowanie dorywczych prac i zarobkowy charakter tych wyjazdów, co nakazuje oceniać sytuację finansową skarżącego i jego żony z nieco innej perspektywy (chorą żoną w tym czasie zapewne też ktoś musi się opiekować). Nie kwestionując dotykających ich problemów finansowych należy zauważyć, iż również w skardze J. B. wskazuje na sygnalizowaną wcześniej w zażaleniu potrzebę weryfikacji wysokości nałożonej grzywny /"skutek zamierzony (...) odniosłaby z pewnością grzywna dużo niższa"/, czy przesunięcie w czasie wiążącego się z kosztami obowiązku rozbiórki. Świadczy to o dostrzeganych przez niego możliwościach zdobycia pewnych środków finansowych z przeznaczeniem na ten cel/e. W tej sytuacji wyraźnie zaakcentowane w skardze i nieujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości zarobkowe J. B. rozmijają się ze złożonym przez niego we wniosku PPF oświadczeniem. Jawi się ono jako niezupełne i nie oddające prawdziwego obrazu sytuacji materialno – bytowej jego oraz żony, nosząc znamiona celowego działania zmierzającego do uzyskania jak najbardziej korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, a prawo pomocy ma charakter wyjątkowy; jego skutkiem jest albo pozbawienie Skarbu Państwa należnych mu dochodów (w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych), albo obciążanie kosztami ustanowienia zastępcy prawnego (radcy, adwokata). Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia przewidzianych w przepisach przesłanek, a ponieważ ich wykazanie obciąża osobę wnioskującą, nie mogą być one interpretowane rozszerzająco. Dotyczy to także ewentualnych pojawiających się na tym tle wątpliwości, które zwłaszcza jeżeli są spowodowane działaniem osoby wnioskującej, nie mogą być interpretowane na jej korzyść. W omawianym przypadku dotyczy to skarżącego, który nie ujawnił wszystkich okoliczności mających wpływ na ocenę jego zdolności do poniesienia kosztów postępowania. Stosownie do powyższego postanowiono zwolnić J. B. od związanych ze skargą kosztów sądowych; przyznanie prawa pomocy w tym zakresie (częściowym) uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie to najbardziej adekwatne do jego sytuacji życiowej i złożonego oświadczenia, w wystarczającym stopniu zabezpieczy też jego interesy w sprawie objętej skargą. Umożliwi to przede wszystkim jej merytoryczne rozpatrzenie przez Sąd, a jednocześnie nie będzie się wiązało z nadużyciem prawa pomocy. Jeżeli zaś skarżący uważa udział radcy prawnego lub adwokata w sprawie za niezbędny, sam musi wygospodarować na to potrzebne fundusze (przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie - wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków). Z tych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.