II SA/Rz 964/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska Sędziowie WSA Grzegorz Panek SO (del.) Ewa Partyka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych -skargę oddala- Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. B. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] zobowiązującej wyżej wymienioną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r., w postaci zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w łącznej kwocie 4 252 zł z odsetkami ustawowymi wynoszącymi na dzień 20 maja 2010 r. 1 818,09 zł - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W podstawie prawnej podano art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 8 i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej: u.ś.r.). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że świadczenia rodzinne (zasiłek na dzieci wraz z dodatkami), jakie pobrała L. B. są świadczeniami pobranymi nienależnie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi, zaś art. 30 ust. 2 u.ś.r. wymienia katalog tych świadczeń. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do nich albo wstrzymanie ich wypłaty, jeżeli osoba była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone wskutek świadomego wprowadzenia organu w błąd przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia skoordynowane, które wypłacono łącznie ze świadczeniami konkurencyjnymi, określone w art. 23 a ust. 5 u.ś.r.; 4) świadczenia przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.Według organu ze zgromadzonych dowodów jednoznacznie wynika, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami pobierany w okresie zasiłkowym od 1 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. został podjęty na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania, wskutek czego stronie odmówiono końcowo przyznania tych świadczeń. Oznacza to, że podjęte świadczenia stały się nienależnie pobranymi i podlegają zwrotowi do organu na podstawie stosownej decyzji administracyjnej ustalającej zobowiązanie w tym zakresie. Wydanie decyzji nakazującej zwrot należności nie oznacza jednak, że strona pozbawiona jest wszelkich instrumentów ochronnych. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 9 u.ś.r. adresat decyzji może żądać udzielenia jednej z ulg w zakresie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego(umorzenie, rozłożenie na raty, odroczenie terminu płatności należności), jeżeli wykaże, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji jego rodziny. Ocena zasadności udzielenia takiej ulgi wymaga jednak wszczęcia przez stronę odrębnego postępowania. Z decyzją nie zgodziła się L. B. składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze tej zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego w postaci art. 6 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2 oraz art. 47 u.ś.r. poprzez nietrafne przyjęcie, że nie jest uprawniona do świadczeń rodzinnych, a także naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że w dniu składania podania o przyznanie świadczeń rodzinnych (21 września 2007 r.) skarżąca przedstawiła wszystkie niezbędne dowody wymagane przez organ i wykazała - zgodnie z własną wiedzą na ten dzień - wszystkie swoje dochody. To dopiero podczas składania wniosku na kolejny okres zasiłkowy organ powziął wiadomość, że mąż skarżącej pracuje w Niemczech od maja 2006 r. Skarżąca przyznała, że w rozpoznawanej sprawie doszło do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...]), jednakże uważa, iż nie można było wskutek wydania takiej decyzji żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, bowiem na etapie przyznawania świadczenia skarżąca podała organowi wszystkie dane w dobrej wierze i nie zamierzała wprowadzić go w błąd co do wyjazdu zarobkowego męża. Zaświadczenie o zarobkach męża otrzymała dopiero na początku 2009 r. Według skarżącej zwrot świadczeń jest instytucją, która służy do odzyskania przez organ kwot, jeżeli w chwili ich pobierania strona wiedziała, że się jej nie należą i świadomie nie powiadomiła organu, iż zachodzą przeszkody aby je przyznać albo też celowo wprowadziła go w błąd, np. przedstawiając fałszywy dowód. Dokonanie zaś weryfikacji decyzji ostatecznej w trybie wznowienia postępowania nie jest równoznaczne z dopuszczalnością żądania zwrotu świadczenia udzielonego na podstawie uchylonej decyzji. Podkreślono również, że zamiast w tym wypadku zastosować szczególny tryb eliminacji decyzji przyznającej świadczenie nienależne określony w art. 32 u.ś.r., organ bezpodstawnie wznowił postępowanie, a następnie, wydając zaskarżoną decyzję o zwrocie, oparł się na podstawie zwrotu nawiązującej właśnie do postępowania wznowionego. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził takich uchybień, które skutkowałyby uchyleniem zaskarżonej decyzji. Organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie, dokonały prawidłowych ustaleń i do stanu faktycznego zastosowały właściwe przepisy prawa. Kwestią zasadniczą i niekwestionowaną przez skarżącą jest to, że decyzja Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2007 r., nr [...], na mocy której L. B. otrzymała świadczenia rodzinne w okresie od 1.09.2007 r. – 31.08.2008 r. w łącznej kwocie 4 252 zł została uchylona ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak [...]. Powyższa decyzja została wydana po wznowieniu postępowania, a po uchyleniu w/w decyzji z dnia [...].09.2007 r. odmówiono L. B. przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na wnioskowany okres. Dotyczyło to w szczególności zasiłku rodzinnego na dzieci: S. P., M. B. i M. B., zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania w rodzinie wielodzietnej na M. B., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na M. B., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na dzieci: S. P. i M. B. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na S. P. Jak wynika z akt sprawy decyzja ta została doręczona L. B. w dniu 22 kwietnia 2010 r. i wobec niewniesienia odwołania jest ona ostateczna. Zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. decyzje ostateczne to takie, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji. Według art. 30 ust. 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Ten ostatni przepis (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.) został dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 17.10.2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456). Sytuacja skarżącej podpada właśnie pod art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. i wobec spełnienia przesłanek z w/w przepisu świadczenia pobrane w okresie od 1.09.2007 r. – 31.08.2008 r. prawidłowo organy potraktowały jako nienależnie pobrane, a w konsekwencji L. B. jako osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest – w myśl art. 30 ust. 1 u.ś.r. – zobowiązana do ich zwrotu. Należy wskazać, że każda z wymienionych w ust. 2 pkt 1 – 4 w/w przepisu u.ś.r. przesłanek stanowi odrębną i samodzielną podstawę określenia pobranych świadczeń jako nienależnie pobranych. Oznacza to, iż nie w każdej sytuacji organy zobowiązane są ustalić, czy osoba ubiegająca się o przyznanie świadczeń, bądź je otrzymująca miała świadomość, że we wniosku nie wskazała wszystkich dochodów rodziny, albo też zaistniały okoliczności, które miałyby wpływ na wszystkie prawa do tych świadczeń. W szczególności dla podstawy z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie mają znaczenia okoliczności, które są istotne dla zapewnienia pozostałych wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1 – 3 u.ś.r. podstaw. Tymczasem przytoczone w skardze orzecznictwo nie dotyczy tej właśnie podstawy lecz pozostałych. W świetle zaś art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. istotne jest to, że ostateczną decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak [...] Wójt Gminy po wznowieniu postepowania uchylił decyzję z dnia [...] września 2007 r. w sprawie ustalenia dla L. B. prawa do zasiłku rodzinnego na okres od 1.09.2007 r. do 31.08.2008 r. i odmówił wyżej wymienionej przyznania prawa do świadczeń rodzinnych na ten okres. Wzmiankowana sytuacja odpowiada wprost normie prawnej z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., stąd świadczenia pobrane na podstawie uchylonej decyzji i co do których odmówiono przyznania do nich prawa, zasadnie i prawidłowo zostały uznane przez organy za nienależnie pobrane. W postępowaniu dotyczącym zobowiązania do zwrotu świadczeń nienależnych organy nie mogły naruszyć i nie naruszyły przepisu art. 145 § 1 pkt 1 i 5 k.p.a., bo go w ogóle nie stosowały. W realiach sprawy brak też jakichkolwiek podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia przez organy przepisów art. 6 ust. 1, art. 24, art. 25 ust. 1, czy art. 47 u.ś.r. Spełnienie przesłanek z w/w przepisów było bowiem badane na potrzeby ustalenia, czy skarżącej przysługuje zasiłek rodzinny za okres od 1.09.2007 r. do 31.08.2008 r. po uchyleniu pierwotnej decyzji w tym przedmiocie, w wyniku wznowienia postępowania. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji organy były zobligowane do uwzględnienia okoliczności wynikających z istnienia w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...].04.2010 r., co z kolei przesądzało o konieczności wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, czemu stało się zadość. Poglądy i stanowisko judykatury wskazane w skardze nie uwzględniają aktualnego na dzień wydania decyzji stanu prawnego, w szczególności istnienia przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. i nie mają wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji organu I instancji. Nie budzi wątpliwości prawidłowość obliczenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń, które mają być zwrócone jako sumy tych wypłaconych skarżącej ani sposób obliczenia odsetek ustawowych odpowiadający przepisowi art. 30 ust. 8 zd. 2 u.ś.r. ani też ich wysokość. Odrębną i następną kwestią jest natomiast możliwość ubiegania się osoby zobowiązanej do zwrotu o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, na co wskazano w zaskarżonej decyzji. W świetle powyższego skargę jako bezzasadną Sąd oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a