II SA/Rz 966/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Piotr Godlewski Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 17 czerwca 2025 r. nr SKO.405.PS.792.63.2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 2 czerwca 2025 r. nr OS.II.5102.115.2025. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z 17 czerwca 2025 r. nr SKO.405.PS.792.63.2025, w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Wnioskiem z 2 maja 2025 r. RS (dalej: "skarżący") zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 500 zł na zakup leków. Uzasadniając zgłoszone żądanie wskazał na brak dochodów oraz stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy zarobkowej. Decyzją z [...] czerwca 2025 r. [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego. Organ I instancji podał, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, samotnie gospodarującą, bezrobotną i niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,2460 ha i z tego tytułu opłaca składki KRUS, której wysokość za kwiecień 2025 wyniosła 247 zł. Dochód skarżącego, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.) – dalej: "u.p.s.", wynosi 1 242,91 zł (3,246 x 459 zł – 247 zł) i przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. na kwotę 1 010 zł, co wyklucza prawną możliwość przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Jednocześnie w opisywanej sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s., przemawiający za przyznaniem skarżącemu wsparcia w ramach specjalnego zasiłku celowego. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzją z 17 czerwca 2025 r. nr SKO.405.PS.792.63.2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając w całości stanowisko organu I instancji Kolegium podało, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, warunkujące uzyskanie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1044), dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego przyjmuje się w wysokości 459 zł. Co istotne, dla ustalania dochodu strony wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia w jaki sposób strona, będąca jednocześnie właścicielem gospodarstwa rolnego, korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządza. Organ I instancji ustalił zatem prawidłowo dochód skarżącego i w konsekwencji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, RS wniósł o poddanie kontroli zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił błędne ustalenie dochodu, poprzez brak ustaleń odnośnie rzeczywistych przychodów z gospodarstwa rolnego, a także czy grunt jest w ogóle uprawiany. W ocenie skarżącego, organy nie powinny wliczać dochodu z gospodarstwa rolnego. Skarżący nie jest bowiem zdolny do pracy i nie może osiągać dochodu z posiadanego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zgodnie z art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, niemniej z przyczyn, które wzięto pod uwagę z urzędu. W niniejszej spawie skarżący zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 500 zł na zakup leków. Sąd podziela stanowisko organów, że przyznanie zasiłku celowego zostało przez ustawodawcę obwarowane spełnieniem kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynosi 1 010 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organy dokonały zatem prawidłowej wykładni normy prawnej wynikającej z art. 39 w zw. z art. 8 ust. 1 u.p.s. i wskazały, że przekroczenie kryterium dochodowego wyklucza prawną możliwość przyznania zasiłku celowego. W pełni zasadnie przyjęto również, że co do zasady okoliczność bycia właścicielem gospodarstwa rolnego, niezależnie od sposobu korzystania z tego gospodarstwa, obliguje organy do przyjęcia, że strona osiąga dochody z tego gospodarstwa. Wynika to bowiem, z art. 8 ust. 9 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Tym samym dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego przyjmuje się w wysokości 459 zł. Wymaga jednak podkreślenia, że zgodnie z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP, władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku. Niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroby oraz ubóstwo zostały ponadto wskazane w art. 7 pkt 1, 5 i 6 u.p.s. jako powody uzasadniające udzielenie wsparcia w ramach pomocy społecznej. Wskazane regulacje określają kierunek analizy, jaką winien przeprowadzić organ pomocy społecznej, oceniając zasadność wniosku strony. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.), a potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, oraz jak ustalił organ w drodze wywiadu środowiskowego - samotnie gospodarującą, bezrobotną i niezarejestrowaną w urzędzie pracy. Sam skarżący jako podstawę sformułowanego żądania wskazał brak dochodów oraz stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie pracy zarobkowej. Co istotne, na swoistą nieporadność skarżącego zwrócił uwagę pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania skarżącego. W przekonaniu Sądu, przytoczone wyżej okoliczności winny prowadzić do dokonania pogłębionej analizy stanu faktycznego sprawy w kontekście ewentualnego przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Zasiłek ten, o czym stanowi wprost art. 41 pkt 1 u.p.s., może być przyznany stronie pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, w przypadku zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zdaniem Sądu, pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 u.p.s. mieści się konieczność zakupu lekarstw w celu ochrony zdrowia beneficjenta pomocy społecznej i zapobieżenia negatywnym konsekwencjom nieleczenia zdiagnozowanych chorób. Nie oznacza to oczywiście, że organ pomocy społecznej winien zawsze i w pełni finansować zakup leków, niemniej badanie zasadności wniosku w takim wypadku winno zostać przeprowadzone szczególnie rzetelnie. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być bowiem cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej obowiązkiem przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 u.p.s. (zob. wyroki NSA z 26 maja 2023 r. I OSK 1144/22, z 18 czerwca 2024 r. I OSK 1303/23). W niniejszej sprawie organy, pomimo ogólnej wiedzy o stanie zdrowia skarżącego, nie przeprowadziły żadnych ustaleń odnośnie tego, jakie leki, przepisane przez lekarza i na jakie schorzenia winien przyjmować skarżący. Nie wezwano skarżącego do przedstawienia niezrealizowanych recept lub udzielenia w tym zakresie wyjaśnień, choćby w kontekście szacowanego kosztorysu ich realizacji. Ustaleń w tym zakresie nie dokonano również w drodze wywiadu środowiskowego. To zaś zdaniem Sądu stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., obligujących organy administracji do podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Uchybienie powyższe mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem wadliwość postępowania dowodowego we wskazanym zakresie czyni co najmniej przedwczesnym przyjęcie, że względem skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który może stanowić podstawę do przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ust. 1 u.p.s. To zaś obligowało do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę organy winny dokonać ustaleń odnośnie leków niezbędnych dla skarżącego, ich rodzaju oraz przybliżonych kosztów a także stanu zdrowia skarżącego. Konieczne będzie również ustalenie rzeczywistego sposobu wykorzystania gospodarstwa rolnego (czy jest uprawiane, a jeżeli tak, to przez kogo i na jakiej podstawie) oraz czy skarżący otrzymał dotacje z tego tytułu. W tym celu organy winny rozważyć przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dokonane ustalenia winny stanowić podstawę do oceny, czy skarżącemu przysługuje zasiłek celowy lub specjalny zasiłek celowy, w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego. Należy mieć przy tym na uwadze, że zgodnie z art. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponadto stosownie do art. 11 ust. 2 pkt 1 u.p.s., podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia lub odmowy przyznania świadczenia może stanowić brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Rolą organów pomocy społecznej jest również poinformowanie beneficjentów tej pomocy, o możliwości korzystania ze świadczenia wspierającego, czy dodatku mieszkaniowego, a nawet udzielenie pomocy przy formalnym wypełnienie i złożeniu stosownych wniosków. Należy mieć również na uwadze, że skarżący ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, co ma istotne znaczenie przy ocenie prawa do specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia.