II SA/Rz 97/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Z. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia I. Zwolnić skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w 4/5 części, tj. w kwocie 400 zł., II. W pozostałym zakresie odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. S. Z. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu odwołał się do pobieranej renty w kwocie 876,58 zł., której wysokość przekraczają jednak koszty miesięcznego utrzymania. Wg zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika, iż: - skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną i synem (uczniem liceum), - ich majątek obejmuje dom o pow. 97 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 463 m², - na uzyskiwane dochody oprócz renty skarżącego składa się emerytura jego żony w kwocie 842,61 zł., - skarżący z uwagi na stan zdrowia na zakup leków przeznacza ok. 100 zł. miesięcznie. Jako załączniki skarżący przedstawił: - kserokopie faktur za wywóz nieczystości (120 zł. za 2009 r.), wodę i odprowadzenie ścieków (259 zł. za okres 14 listopad 2008 – 14 luty 2009), energię elektrycz. (203 zł.), - zaświadczenie potwierdzające naukę syna, - wyciąg ze swojego rachunku bakowego (saldo na dzień 1 lutego 2009 r. – 15 zł.). Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy. Na zwolnienie to zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., składa się zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków składają się na koszty sądowe). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać – zgodnie z § 4 tego artykułu - na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Warunkiem przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w w/w zakresie jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Mając na uwadze całokształt sytuacji materialno – bytowej S. Z. uznano, że kwalifikuje się on do uzyskania częściowego wsparcia w zakresie związanych ze skargą kosztów sądowych, chociaż jednocześnie nie można przesądzić całkowitego braku możliwości partycypowania przez niego w tych kosztach. Wynika to z analizy możliwości płatniczych skarżącego i jego żony opartej na porównaniu uzyskiwanych przez nich dochodów z przedstawionymi wydatkami oraz przeciętnymi kosztami utrzymania; podkreślenia wymaga, iż dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (nie tylko osoby wnioskującej), z racji czego w tym względzie nie jest w pełni miarodajne twierdzenie wnioskodawcy, iż koszty miesięcznego utrzymania przekraczają wysokość pobieranej renty. Nie ulega jednak wątpliwości, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego i jego rodziny jest właśnie jego renta - 876 zł. oraz emerytura żony – 842 zł. (uzasadnienie wniosku PPF i wyciąg z rachunku bankowego odnoszący się co prawda tylko do renty skarżącego wskazują, iż świadczenia te zostały podane w kwotach netto). Do wydatków oznaczonych przez skarżącego kwotowo należą te przeznaczane na zakup lekarstw (ok. 100 zł.) oraz opłaty wynikające z przedstawionych faktur (ich proporcjonalne miesięczne rozliczenie daje ok. 200 zł.). Kwota pozostająca po ich odliczeniu (ok. 1400 zł.) musi wystarczyć przede wszystkim na zakup żywności dla 3 osób (mimo wezwania wydatki na ten cel nie zostały przez skarżącego określone) oraz inne doraźnie ponoszone (np. zakup odzieży i środków czystości, inne drobne opłaty, wydatki związane z edukacją syna). Wobec braku jakichkolwiek oszczędności czy składników majątkowych mogących być spieniężonymi, niewątpliwie powoduje to pewne trudności związane z potrzebą wygospodarowania dodatkowych środków z przeznaczeniem na opłacenie kosztów sądowych, w tym zwłaszcza wpisu od skargi, którego kwota 500 zł. w tej sytuacji nie może być uznana za niską czy symboliczną. Pośrednio potwierdza to także stan rachunku bankowego skarżącego, z którego środki podlegają bieżącemu wydatkowaniu. Z tego powodu uznano, że wnioskodawca kwalifikuje się do uzyskania pomocy w postaci zwolnienia od opłacenia większości kwoty wpisu od skargi, którą w niniejszej sprawie ustalono na 400 zł. (uiszczenie lub zwolnienie od wpisu jest niezbędnym warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi). Pomoc w tym zakresie będzie adekwatna do jego sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Równocześnie ścisłe powiązanie kosztów sądowych z konkretnym etapem postępowania i ich rozłożenie w czasie skutkuje przekonaniem, że skarżący będzie w stanie bez zagrożenia dla koniecznego utrzymania siebie i domowników wygospodarować jednorazowo środki na opłacenie pozostałej części nie objętej zwolnieniem wpisu od skargi (100 zł.) oraz kosztów, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (połowa wpisu od skargi). Przemawiają za tym dodatkowo zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i regularne dochody, których łączną wysokość 1719 zł. miesięcznie trudno uznać za rażąco niską nawet jak na potrzeby 3 osób. Nie bez znaczenia pozostaje też fakt posiadania działki rolnej, która jak można przypuszczać jest dodatkowym uzupełniającym źródłem zaopatrzenia w produkty żywnościowe, ograniczając w ten sposób wydatkowane na ich zakup środki pieniężne. Podkreślenia w związku z tym wymaga, iż dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są tylko wydatki bezwzględnie konieczne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Wszystkie inne, którym nie można przypisać tej cechy (łącznie z wykraczającymi poza wymagane minimum na zaspokojenie podstawowych potrzeb) należy uznać za potencjalne źródła umożliwiające poczynienie stosownych oszczędności. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. regułą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Wynikający z tego obowiązek generalnie dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04); warunek ten skarżący spełnia. Ponadto w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Ubocznie należy jeszcze zwrócić uwagę skarżącego, iż to jego jako osobę wnioskującą obciąża - stosownie do zakresu złożonego wniosku - wykazanie przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. Jak zostało to już podniesione wyżej, mimo wezwania nie oznaczył on wysokości wydatków przeznaczanych na zakup żywności, nie wskazał sposobu zagospodarowania nieruchomości rolnej oraz nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego żony (nie oświadczył przy tym, że żona takiego rachunku nie posiada). W świetle pozostałych udzielonych informacji, nie miało to jednak istotnego wpływu na treść wydanego orzeczenia. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.