II SA/Rz 972/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy. Z. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów. Wymieniona wezwana została do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu od tej skargi, w odpowiedzi na co wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jako członków wspólnego gospodarstwa domowego wymieniła: wymagającą całodobowej opieki, niepełnosprawną w stopniu znacznym matkę, niepełnosprawną córkę (16 lat), drugą córkę – uczennicę trzeciej klasy liceum, studiującego i pracującego w Krakowie syna oraz męża. Wnioskodawczyni podkreśliła, że ze względu na niepełnosprawność córki nie pracuje. Rodzina posiada gospodarstwo rolne o pow. 2,92 ha (1 byk, 30 kur). Przed scaleniem gruntów hodowali bydło, lecz w wyniku scalenia zamieniono im łąki na nieużytki, dlatego zrezygnowali z tej hodowli. Majątek wymienionych to także oszczędności pieniężne w wysokości 10 000 zł z tytułu odprawy otrzymanej przez męża strony w związku z przejściem na emeryturę oraz samochód osobowy z 2005 r. Dochody rodziny są następujące: emerytura matki skarżącej – 1116 zł, emerytura męża skarżącej – 2150 zł, wynagrodzenie za pracę syna – 300 zł, świadczenie wychowawcze – 500 zł, zasiłek pielęgnacyjny – 522 zł. Z kolei wydatki to: prąd – 220 zł, woda -150 zł, Internet, telefon, telewizja – 90 zł, rehabilitacja córki – 150 zł, lekarstwa – 300 zł, dojazdy córki – 90 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata to prawo pomocy w całkowitym zakresie, o czym stanowi art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata to częściowe prawo pomocy (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Najszersze granice wsparcia przeznaczone są dla osoby, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei mniejsza pomoc przyznawana jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Dofinansowanie ze środków Skarbu Państwa adresowane jest więc do osób faktycznie ubogich tj. takich, poza których obiektywnymi możliwościami znajduje się jakakolwiek bądź częściowa partycypacja w kosztach danego postępowania sądowego. Ten wyjątkowy charakter przedmiotowej instytucji wynika wprost z brzmienia art. 199 P.p.s.a., który ustanawia zasadę ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Powyższe wskazuje, że generalnie to zadaniem strony postępowania jest wygospodarowanie stosownych środków pieniężnych. W tym celu strona winna przeznaczyć zgromadzone przez siebie zasoby pieniężne bądź też ograniczyć cześć dotychczasowych wydatków, które nie wiązały się bezpośrednio z egzystencją. Jak już bowiem wyżej wskazano, tylko poniesienie przez stronę bądź jej domowników uszczerbku w koniecznym utrzymaniu na skutek przeznaczenia części uzyskiwanych dochodów na sfinansowanie udziału w danym postępowaniu sądowym może skutkować uwzględnieniem żądania przyznania prawa pomocy. Wynika to mianowicie z treści powołanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który pierwszeństwo przed koniecznością poniesienia kosztów postępowania sądowego przyznaje wydatkom koniecznym. Przechodząc do okoliczności niniejszego wniosku, należało stwierdzić, że nie może on zostać uwzględniony i to w jakimkolwiek zakresie. Należy bowiem podkreślić, że rodzina strony ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, w tym mieszkaniowe. Prawie wszyscy jej członkowie uzyskują stałe dochody. Przeznaczane są one w części także na cele nie związane z niezbędną potrzebą, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Chodzi mianowicie o wydatek na utrzymanie samochodu. Poza tym, rodzina dysponuje gospodarstwem rolnym (posiada w nim kury), co z pewnością zmniejsza w pewnym zakresie jej wydatki związane z wyżywieniem. Podstawową jednak przeszkodą w przychyleniu się do żądania strony jest fakt posiadania oszczędności pieniężnych w kwocie 10 000 zł, a więc wielokrotnie przewyższającej wielkość kosztów niniejszego postępowania. W tym miejscu należy zaznaczyć, że aktualna wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie wynosi 200 zł (wpis od skargi). Podniesienia wymaga także kwestia, iż sąd - badając konkretną sprawę – z urzędu analizuje postępowanie organów administracji pod kątem uchybień, których ewentualnie się dopuściły. Nie jest więc związany zarzutami czy wnioskami skargi, jak też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, regulacje P.p.s.a. nie wymagają udziału na obecnym etapie postępowania zawodowego pełnomocnika, a udział ten konieczny jest dopiero przy sporządzaniu niektórych środków zaskarżenia. Z wyjątkowością prawa pomocy łączy się obowiązek strony wykazania, że poniesienie przez nią kosztów postępowania sądowego nie jest możliwe, bowiem skutkowałoby to powstaniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jej i jej domowników. Trudno twierdzić o ewentualności powyższego w sytuacji dysponowania przez rodzinę zasobami pieniężnymi w wysokości 10 000 zł i przy ponoszeniu wydatków niekoniecznych (tj. na utrzymanie samochodu). Z tych względów uznano, ze Z. S. nie wykazała, że samodzielne sfinansowanie przez nią kosztów zainicjowanego jej skargą postępowania przekracza możliwości finansowe jej i jej rodziny. Dlatego odmówiono udzielenia jej wsparcia ze środków publicznych, z których finansowane jest prawo pomocy. Pozytywne rozpatrzenie złożonego przez nią żądania skutkowałoby bowiem ochroną jej prywatnego majątku kosztem ogółu podatników, co jest niedopuszczalne. Podstawę orzeczenia stanowią: art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3, art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.