II SA/Rz 974/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek -Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2017 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia całości jak i części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego R. K. kwotę 680 zł /słownie: sześćset osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze ( dalej: "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") utrzymało w mocy decyzję Burmistrza ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w sprawie odmowy R. K. ( dalej: "Skarżącemu") umorzenia całości jak i części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzez osób do tego uprawnionych. Jak wynika z akt sprawy Skarżący zwrócił się do Burmistrza z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu wypłaconych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 79.554,49 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 32.325,35 zł w całości ewentualnie w części. Odmawiając umorzenia w całości jak i w części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób do tego uprawnionych organ I instancji wskazał, że wnioskodawca znajduje się w przejściowo trudnej sytuacji, która uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia, niemniej jednak podjął leczenie, które może pozwolić na odzyskanie sprawności aby podjąć starania powrotu do wykonywanego dotychczas zawodu lub takiej formy przekwalifikowania zawodowego aby wykonywana praca nie stanowiła zagrożenia dla zdrowia. W ocenie organu I instancji również sytuacja majątkowa i dochodowa wnioskodawcy nie jest jednoznaczna. Z relacji wnioskodawcy zawartych we wniosku oraz oświadczeniach majątkowych z 2015 i 2016 r. wynika, że nie posiada jakichkolwiek zasobów finansowych majątkowych, natomiast z relacji przedstawicielki ustawowej osób uprawnionych do alimentów wynika, że wszystkie wypracowane i posiadane przez niego zasoby przekazywane były na rzecz innych osób z rodziny w celu uniknięcia ewentualnej egzekucji komorniczej. Zostały one nabyte ze środków pochodzących z pracy wykonywanej na terenie Austrii. O pracy poza granicami świadczyć mogą długie okresy pozostawania poza rejestrem osób bezrobotnych. Ponadto jak wynika z dokumentów matka wnioskodawcy prowadząca z nim wspólnie gospodarstwo domowe znajduje się w posiadaniu dwóch nieruchomości na terenie W., z których jedna stanowi przedmiot wynajmu i tym samym dochód rodziny. Organ I instancji stwierdził również, że w dyspozycji rodziny pozostają samochody osobowe o nieustalonej wartości. Przedstawicielka ustawowa podniosła kwestię gotowości wnioskodawcy w podjęciu zatrudnienia z zagranicznym pracodawcą. Fakty te w ocenie organu I instancji nie potwierdzają deklaracji R. K. odnośnie do rzekomo trudnej sytuacji rodzinnej i dochodowej. W odwołaniu Skarżący zarzucił naruszenie art. 7, 77 § 1, 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "K.p.a.") poprzez niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wydania decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, art. 10 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niezawiadamianie strony o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z dowodami i złożenia nowych wniosków, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2017 r. poz. 489; dalej: "u.p.o.u.a.") poprzez dowolne przyjęcie, że dłużnik jest pozbawiony możliwości skorzystania z ulgi w postaci umorzenia całości lub części należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło powyższych zarzutów i zaskarżoną do Sądu decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że kwota świadczeń wypłaconych na rzecz osób uprawnionych do alimentów wynosi 79.854,42 zł. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowody, zaznaczając przy tym, że decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. R. K. nie spłacał i nie spłaca zadłużenia alimentacyjnego za pośrednictwem Komornika Sądowego w . Sytuacja materialna oraz zdrowotna dłużnika nie jest w ocenie organu I instancji zła- gdyby taka była, nie zabrałby do siebie dorastających córek. Nie dał wiary twierdzeniom, że dłużnik nie posiada majątku, a mieszkania są matki, która również jest zobowiązana do alimentacji wnuków w przypadku, gdy syn nie ma takiej możliwości. Matka wnioskodawcy poza mieszkaniem przy ul. R. posiada budynek mieszkalny w W. ul. Ł., gdzie zamieszkuje wnioskodawca, a dwa mieszkania wynajmowane są innym rodzinom. Wnioskodawca od 2014 r. leczy się w wysokiej klasie Sanatorium jakim jest [...] w [...], od 1994 r. wielokrotnie rejestrował się jako osoba bezrobotna poszukująca pracy a jednocześnie nie zgłaszał się w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym terminie i nie powiadamiał o przyczynach niestawiennictwa. W skardze do Sądu Skarżący powtórzył zarzuty odwołania i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , poprzedzającej ją decyzji Burmistrza oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu zarzucił organom dowolność dokonanych ustaleń i brak odniesienia się do aktualnej sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Wskazał, że o wyborze sanatorium zadecydował Narodowy Fundusz Zdrowia, który odgórnie wyznaczył miejsce. Za dowolne uznał dywagacje organu dotyczące nie posiadania przez niego żadnego majątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Podkreślił, że zasadą jest zwrot organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, wyjątkiem zaś umorzenie tych należności. W sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki do skorzystania przez Skarżącego z ulgi. W piśmie procesowym z dnia 16 listopada 2017 r. Skarżący zgłosił wniosek dowodowy wnosząc o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentów, zaświadczeń: lekarskiego, z którego wynika, że w związku z istniejącymi schorzeniami kardiologicznymi nie jest w stanie wykonywać żadnej ciężkiej pracy, Wójta Gminy [...], że nie figuruje w ewidencji podatkowej, Starosty [...], że jest zarejestrowany jako bezrobotny, Starostwa Powiatowego w , że nie jest na niego zarejestrowany żaden pojazd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz.1660). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy postępowania w sposób uzasadniający ich uchylenie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w decyzji organu I instancji, jak i organu odwoławczego nie określono jakich należności dotyczą z jakiego okresu, a także nie wskazano osób do nich uprawnionych, czym naruszono art. 107 § 1 K.p.a. Organ I instancji ograniczył się do sformułowania: "odmówić R. K. ul. Ł., W. umorzenia zarówno całości jak i części należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób do tego uprawnionych". Organ odwoławczy utrzymał to rozstrzygnięcie w mocy. Uchybienia tego nie usuwa wymienienie kwoty w treści uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w swoich wyrokach, że rozstrzygnięcie decyzji musi być tak sformułowane, ażeby możliwe było jego wykonanie i by nie było wątpliwości, nawet po latach, czego dotyczyło ( wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 1999 r., sygn. akt IV SA 1886/96, to i pozostałe orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach nsa.orzeczenia.gov.pl). Ponadto Sąd stwierdza, że zebrany przez organ I instancji i zaakceptowany przez organ odwoławczy materiał dowodowy nie usprawiedliwia wydanych w ramach uznania administracyjnego decyzji, co czyni słusznymi postawione w skardze zarzuty naruszenia art.: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. Skarżący zwrócił się do Burmistrza o umorzenie należności z tytułu wypłaconych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 79.554,49 zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 32.325,35 zł w całości, ewentualnie w części, na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Jako bezsporną Sąd przyjął wysokość należności, o których umorzenie Skarżący się zwrócił. Kwota przez niego wskazana we wniosku nie była przez organ kwestionowana i w aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie istnieje obowiązek wydawania decyzji o zwrocie. Po 18 września 2015 r., ( Dz.U. 2015 r., poz. 1302 ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych), w związku z likwidacją egzekucji administracyjnej należności dłużników alimentacyjnych, uchylono art. 27 ust. 2 ustawy, statuujący ten obowiązek. Sąd zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1223/16, że tylko w sytuacji, gdy istnieją wątpliwości co do kwoty, organ powinien wydać decyzję o zwrocie należności, z uwagi na odrębny charakter tego postępowania oraz odmienne przesłanki i okoliczności mające wpływ na rozstrzygnięcie. Przechodząc do kwestii spornej – odmowy umorzenia – Sąd stwierdza, że organ I instancji i organ odwoławczy wykroczyły poza granice swobodnego uznania. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć stanowi art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., na tej podstawie Skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja ta, ma charakter decyzji uznaniowej. Oznacza to, że nawet przy spełnieniu przesłanek wymienionych w przepisie organ nie ma obowiązku wydania decyzji pozytywnej. Nie oznacza to jednak dowolności w działaniu organu. Na organie spoczywają bowiem takie same obowiązki jak w przypadku decyzji związanych, tj. wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, jego ocena, a następnie uzasadnienie. Podstawą wydania decyzji odmownej było przyjęcie przez organ, że wiek i stan zdrowotny Skarżącego a także podjęte przez niego leczenie rokują poprawę, a sytuacja majątkowa i dochodowa nie jest jednoznaczna. Z oświadczeń majątkowych za 2015 i 2016 r. wynikało że nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, a z oświadczenia przedstawicielki ustawowej, że wszystkie wypracowane zasoby z pracy wykonywanej na terenie Austrii Skarżący przekazywał na rzecz innych osób z rodziny, celem uniknięcia egzekucji komorniczej. Organ oparł się na tych ostatnich, wspierając je analizą rejestrów osób bezrobotnych w PUP w [...], na podstawie których stwierdził długie okresy pozostawania poza nimi. Z kolei na podstawie pisma organu właściwego dłużnika ustalił, że prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe matka, utrzymuje się z emerytury w wysokości 800-900 zł, posiada dwie nieruchomości położne na terenie W., z których jedna jest przedmiotem najmu. Ustalił również, że do dyspozycji rodziny pozostają dwa samochody o nieustalonej wartości, a dobrą sytuację finansową Skarżącego potwierdza fakt przeprowadzenia się do niego dwóch pełnoletnich córek. Tak zebrany materiał dowodowy stoi w opozycji do postawionych przez Skarżącego zarzutów, a to: dowolności oceny materiału dowodowego, niewyważenia słusznego interesu obywatela i interesu publicznego, oparcia się na prognozowanych, a nie bieżących możliwościach Skarżącego, nieuwzględnienia dokumentów o braku majątku, uzasadnia zarzut dowolności i przedwczesności. W pierwszej kolejności zgodzić należy się ze Skarżącym, że organ nie uzasadnił w sposób należyty powodów, na podstawie których jednym dowodom przyznał moc dowodową, innym jej odbierając ( art. 107 § 3 K.p.a.) Odpierając informacje zawarte w kwestionariuszach, z których wynikało, że Skarżący nie posiada żadnego majątku organ powołał się na relacje Jolanty K. o przekazywaniu wszelkich uzyskanych przez Skarżącego środków osobom bliskim, celem uniknięcia egzekucji komorniczej. Nie przesądzając prawdziwości tych twierdzeń, Sąd stwierdza, że nie poddają się one kontroli. Organ nie przeprowadził w tym zakresie żadnych dowodów, które by je potwierdziły, bądź zaprzeczyły. Słusznie natomiast Skarżący podnosi, że na ocenę tej relacji może mieć wpływ istniejący pomiędzy stronami konflikt. W aktach nie ma żadnych informacji na temat tego z kim Skarżący prowadzi wspólnie gospodarstwo. Nie przesądza tego złożone w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego oświadczenie że mieszka w domu matki. Nie oznacza jednak, że Sąd podważa ten dokument jako źródło dowodu w sprawie, czego domagał się Skarżący. Zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko co przyczyni się do załatwienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W związku z powyższym organ miał prawo dopuścić jako dowód kwestionariusze wywiadu alimentacyjnego. Odmienną kwestią jest natomiast ocena tego dowodu w świetle ustawowych przesłanek, tj. bieżącej oceny sytuacji majątkowej Skarżącego. W tym zakresie dokumenty te nie potwierdzają ustaleń organów. Nie wynika z nich z kim Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo, ani kto z nim mieszka. Ustalenie powyższych kwestii nie jest obojętne dla oceny sytuacji dochodowej Skarżącego, która jest kształtowana przez wysokość aktualnych zobowiązań dłużnika, możliwości płatniczych jego i osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo. Dalej organ I instancji stwierdził, a organ odwoławczy te ustalenia w pełni zaakceptował, że do dyspozycji rodziny pozostają dwa samochody o nieustalonej wartości. W ocenie Sądu przeprowadzone przez organy postępowania charakteryzuje duży stopień ogólności, oparte zostały na nieudowodnionych twierdzeniach, a wyłącznie przypuszczeniach organu. Tymczasem postępowanie to musi charakteryzować stopień szczegółowości właściwy decyzjom. Organ nie może ograniczyć się do stwierdzenia, że osoby bliskie Skarżącego posiadają jakiś majątek, samochody o bliżej nieokreślonej wartości, a zdrowie Skarżącego rokuje poprawę. Tak przeprowadzone postępowanie nie broni się przed postawionymi zarzutami, które należało uznać za słuszne, nawet gdyby końcowe wnioski organu miały okazać się słuszne. Jeszcze raz wskazać należy, że decyzja wydana w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od prowadzenia postępowania dowodowego krok po kroku, a nie na skróty przez formułowanie ostatecznych wniosków. W przeciwnym razie uznanie administracyjne przejmuje niedozwoloną formę dowolności. Działając w ten sposób organ naruszył art. 7, 77 , 80, 107 K.p.a., a także art. 30 ust. 2 u.p.u.o.a. Słuszny okazał się również zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 10 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji, zapoznania się z materiałem dowodowym oraz przedstawienia i uzasadnienia swojego stanowiska. Nie usprawiedliwia organu to, że nie przeprowadził żadnych dodatkowych dowodów. Organ administracji może odstąpić od omawianej zasady tylko wówczas, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę ( art. 10 §2 K.p.a.). Zasada ta dotyczy zarówno postępowania przed organem I jak i II instancji. Należy mieć na uwadze, że możliwość wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji daje stronie nie tylko możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym, ale jest niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska. Zarzut ten okazał się o tyle słuszny, że Skarżący skutecznie zarzucił organowi niewyjaśnienie wszystkich okoliczności a w postępowaniu przed Sądem zgłosił wniosek dowodowy, której to możliwości pozbawił go organ odwoławczy. Przy ponownym rozpoznawaniu spawy organ I instancji w pierwszej kolejności określi w decyzji kwotę, o umorzenie której Skarżący się starał, okres, którego dotyczy oraz osoby do niej uprawnione i ponownie dokonana oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego. Uwzględni przy tym wiek Skarżącego i jego aktualny stan zdrowia pod względem możliwości podjęcia zatrudnienia. Dalej w sposób pewny ustali osoby z nim zamieszkujące, prowadzące wspólne gospodarstwo, źródło utrzymania siebie i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie, wyjaśni kwestie uzyskiwanych przez niego zarobków z tytułu pracy za granicą i ich przeznaczenia, własności pojazdów, które "pozostają w dyspozycji rodziny" i osób z nich korzystających, ich wartość, rok produkcji, markę, przybliżoną wartość nieruchomości znajdujących się w posiadaniu J. K. matki Skarżącego, pod kątem możliwości finansowych zakupu. Wydając decyzję organ uwzględni z jednej strony słuszny interes strony z drogiej interes publiczny. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Z uwagi na konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania dowodowego, które ma zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie Sąd uznał za zasadne uchylenie również decyzji organu I instancji na podstawie art. 135 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 2 P.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie ( Dz.U. 2016 r., poz.1668).