II SA/Rz 98/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. nr Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] po rozpatrzeniu odwołania J. B. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwana dalej w skrócie k.p.a.) oraz art. 2 pkt 1 i 5, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r. nr 86, poz. 732 ze zm. – zwana dalej ustawą). W odwołaniu skarżąca wniosła o zmianę orzeczenia i przyznanie zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu podała, że jest osobą samotnie wychowującą czworo dzieci, które są uprawnione do alimentów na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia [...].05.2006r. sygn. akt [...] oraz wyroku z dnia [...] września 2000r. sygn. akt [...]. W wyniku egzekucji komorniczej z pierwszego tytułu otrzymuje regularnie kwotę 193,88 zł, a z drugiego tytułu wypłaty są sporadyczne. Nigdy nie wyegzekwowano w całości należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Za okres trzech miesięcy to jest czerwiec, lipiec, sierpień 2007r. otrzymała 581,64 zł po 193,88 zł oraz około 20 i 30 zł. z drugiego tytułu. Oświadczyła, że nie osiągnęła żadnych dochodów, które miałyby wpływ na wypłatę zaliczki alimentacyjnej i nie odmówiła udzielenia informacji mających wpływ na tę wypłatę. Zaliczkę alimentacyjną otrzymywała w wysokości zasądzonych alimentów i nie wiedziała, że powinna sama dokonywać rozliczenia pomiędzy otrzymana zaliczką alimentacyjną a otrzymywanymi od komornika świadczeniami alimentacyjnymi i informować o tym organ. Podała, że nie ma żadnych oszczędności, a zaliczkę w całości przeznaczyła na pokrycie bieżących wydatków i spłatę zadłużenia. Przedstawiła wyliczenie dochodu za październik 2007, który wyniósł łącznie 973,88 zł., a który ulegnie pomniejszeniu w 2008r. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że z dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie wynika, że wnioskodawczyni J. B. jest osobą uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na córki G. B., J. B. i K. B. w łącznej wysokości 390 zł. miesięcznie na podstawie tytułu wykonawczego – wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2006r. sygn. akt [...]. Z zaświadczenia Komornika Sądowego Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] października 2007r. sygn. akt [...] wynika, że w okresie ostatnich trzech miesięcy egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od J. B. dla G. B., J. B., K. B. ww. wyrokiem w wysokości 390,00 zł miesięcznie była skuteczna, a kwota zobowiązań dłużnika alimentacyjnego z tytułu niewygezekwowanych świadczeń alimentacyjnych wynosi 0,00 zł. Na dzień 31 maja 2007r. komornik wykazał nadpłatę świadczeń alimentacyjnych na kwotę 1.144,82 zł, a na dzień 31.08.2007r. na kwotę 1.726,46 zł. Prawo do zaliczki alimentacyjnej przysługuje, gdy egzekucja tytułu wykonawczego jest bezskuteczna, czyli jeżeli w jej wyniku nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres ostatnich 3 miesięcy. W rozpatrywanej sprawie egzekucja świadczeń alimentacyjnych nie jest bezskuteczna, bo komornik w całości wyegzekwował w podanym okresie należności wynikające z powołanego wyroku Sądu Rejonowego w S. Odmowa przyznania zaliczki alimentacyjnej jest uzasadniona. W skardze do Sądu skarżąca J. B. wniosła o ponowne rozpatrzenie i zmianę orzeczenia oraz przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu podała, że nie jest prawdą, iż w całości zostały wyegzekwowane należności, gdyż egzekucja świadczeń alimentacyjnych była tylko częściowa, a jako dowód przedstawiła zaświadczenie Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] grudnia 2007r. W odwołaniu podała, że w wyniku prowadzonej egzekucji komorniczej otrzymuje kwotę 193,88 zł, ale organ pominął ten fakt i wydał decyzję odmowną. Komornik odmówił wydania nowego zaświadczenia niezbędnego do ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej, ponieważ takie zaświadczenie wystawia się wyłącznie na wniosek o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej lub na pisemne żądanie pracowników GOPS i dlatego otrzymała jedynie ww. zaświadczenie. W listopadzie 2005r. wyprowadziła się od całkowicie ubezwłasnowolnionego męża, to starania o zaliczkę alimentacyjną na syna z pierwszego małżeństwa, na którego miała orzeczone alimenty zakończyły się odmową. Syn otrzymał prawo do zaliczki alimentacyjnej dopiero od sierpnia 2006r. Zakwestionowała konieczność wydawania nowej decyzji w przypadku wystąpienia bezskuteczności egzekucji alimentów, gdyż zdaniem skarżącej wystarczy zmiana zaskarżonej decyzji. Dochód w styczniu 2008r. wyniesie tylko 240 zł. bo nie będzie otrzymywał zaliczki alimentacyjnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Wojewódzki sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 stawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. - zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Skarga jest uzasadniona. Na wstępie niniejszych rozważań należy stwierdzić, że organ prawidłowo przytoczył definicję osoby uprawnionej do zaliczki alimentacyjnej zawartą w art. 2 pkt 5 ustawy, jak i maksymalny okres, przez który zaliczka może być wypłacana według art. 7 ust. 1 ustawy oraz warunki bezskuteczności egzekucji komorniczej (art. 2 pkt 1 ustawy). Stosownie do art. 10 ust. 2 ustawy, ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego, albo opiekuna prawnego. Wniosek składa się do za pośrednictwem komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne na rzecz osoby uprawnionej, a komornik dołącza do wniosku o przyznanie zaliczki zaświadczenie o bezskuteczności prowadzonego postępowania (ust. 3 i 4 art. 9 ustawy). Załącznik nr 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. nr 105, poz. 882 ze zm.) zawiera normatywny wzór zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz wysokości wyegzekwowanego świadczenia alimentacyjnego. Z treści wzoru zaświadczenia wynika również sposób jego wypełnienia, według którego w pkt 4 zaświadczenia wpisuje się różnicę pomiędzy sumą kwot wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych z poz. 3 (a + b + c) a kwotą z poz.2 (kwotą zobowiązań dłużnika alimentacyjnego z tytułu niewyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych na ostatni dzień poprzedzający okres, za który jest wystawiane zaświadczenie). Z wyroku Sądu Rejonowego w Sanoku z dnia [...] maja 2006r. sygn. akt [...] powołanego w zaświadczeniu Komornika Sądowego Rewiru I przy Sądzie Rejonowym w K. z dnia [...] października 2007r. sygn. akt [...] wynika, że miesięczna kwota zobowiązań alimentacyjnych wynosi 390 zł. Tymczasem miesięczna kwota wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych w każdym z trzech kolejnych miesięcy ujętych w zaświadczeniu wyniosła po 193 zł. 88 gr. i jest kwotą niższą niż miesięczna kwota świadczenia alimentacyjnego wynikająca z powołanego wyroku. Dołączone do skargi zaświadczenie tego samego Komornika z dnia [...] grudnia 2007r. pokazuje, że w miesiącach od lutego do listopada 2007r. miesięczne kwoty egzekwowane od dłużnika wynosiły 193,88 zł. Zestawienie wysokości miesięcznego zobowiązania alimentacyjnego z wysokością kwot miesięcznie egzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego budzi wątpliwości, co treści zaświadczenia w przedmiocie istnienia nadpłaty świadczeń alimentacyjnych. Dodać należy, ze miesięczne kwoty egzekwowane od dłużnika alimentacyjnego w obydwu zaświadczeniach są takie same. W zaświadczeniu z dnia [...] października 2007r. kwota podana w punkcie 4 jest sumą pkt 2 i pkt 3, a nie różnicą stosownie do wyjaśnień zawartych w *) wzoru zaświadczenia. Wymieniona w pkt 4 zaświadczenia kwota nadpłaty w wysokości 1.726 zł. na dzień 31 sierpnia 2007r. stanowi sumę kwoty z pkt 2 tj. 1.44,82 zł i kwoty wyegzekwowanych świadczeń alimentacyjnych za trzy miesiące po 193 zł. 88 gr., co stanowi kwotę 581, 64 zł. Treść zaświadczenia nie pokazuje źródeł i powstania nadpłaty, co dawałoby podstawę do wykluczenia bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wątpliwości tych nie wyeliminowało również zaświadczenie dołączone do skargi wystawione przez tego samego komornika z dnia [...] grudnia 2007r. pokazujące, że od miesiąca lutego 2007r. do listopada 2007r. w każdym miesiącu była wyegzekwowana kwota 193, 88 zł, a więc niższa niż miesięczna kwota alimentów orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] maja 2006r. Przepisy wyżej powołanego rozporządzenia wskazują, jakimi środkami dowodowymi może być wykazana bezskuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zaświadczenie wystawione przez komornika jest dowodem z dokumentu urzędowego w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie mniej jednak nie zwalnia to organu od dokonania oceny tego zaświadczenia jako środka dowodowego. W przypadku postępowania prowadzonego w sprawie zaliczki alimentacyjnej zaświadczenia jest elementem faktotwórczym, czyli określającym stan faktyczny sprawy i w konsekwencji przesądzającym o powstaniu bądź odmowie powstania prawa do zaliczki alimentacyjnej. Zaznaczyć wypada, że już na etapie postępowania odwoławczego skarżąca kwestionowała fakt, skuteczności egzekucji i podnosiła, że kwota egzekwowanych alimentów od dłużnika nie odpowiada kwocie zasądzonych alimentów. Organem, który posiada wiedzę, co do zakresu wykonanej egzekucji jest wyłącznie komornik. Rzeczą organu odwoławczego było zbadanie zarzutów dowołania i sprawdzenie, czy istotnie nie ma sprzeczności w wystawionym zaświadczeniu, a w razie wątpliwości wystąpić do organu, który je wystawił o ich wyjaśnienie. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy pominął oceną zarzuty odwołania. Stąd też w aktach administracyjnych brak jest materiału dowodowego, który pozwoliłby odeprzeć zarzuty skargi w tym zakresie. Niewyjaśnienie wyżej opisanych wątpliwości, co do treści zaświadczenia Komornika Sadu Rewiru I w K. z dnia [...] października 2007r. narusza art. 7 i art. 77 k.p.a. jest naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, czyli na treść podjętego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Na podstawie art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rolą organu odwoławczego nie jest wyłącznie kontrola decyzji organu pierwszej instancji, ale ponowne rozpatrzenie całej sprawy administracyjnej. W zgodności z tym poglądem pozostaje norma prawna wynikająca z art. 136 k.p.a. iż organ odwoławczy może na żądanie strony lub z urzędu przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Takie działania winien był podjąć organ odwoławczy celem odparcia zarzutów odwołującej. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącej Sąd uznał je za niezasadne w świetle przepisów ustawy. W szczególności z art. 10 ust. 6 ustawy wynika, że prawo do zaliczki ustala się na okres zasiłkowy i czyni to organ właściwy dla wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym złożył wniosek u komornika sądowego wraz z dokumentacją do końca okresu zasiłkowego (ust. 1 art. 10 ustawy). Pojęcie okresu zasiłkowego zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) w art. 3 pkt 10, który oznacza okres od dnia 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego. Zatem organy we wrześniu nie wstrzymały wypłaty zaliczki alimentacyjnej, ale upłynął okres, na jaki zaliczka alimentacyjna została przyznana, gdyż jest to świadczenia okresowe tak jak zasiłki rodzinne, o ile nie zaistniały inne okoliczności sprawy, ale te nie wynikają z materiału dowodowego nadesłanego wraz ze skargą przez organ. Wypłata w kolejnym okresie zasiłkowym zaliczki alimentacyjnej wymaga złożenia nowego wniosku i wydania nowej decyzji przy założeniu, że zostały spełnione ustawowe przesłanki do przyznania zaliczki alimentacyjnej. Reasumując powyższe niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy jest okolicznością stanowiącą istotne naruszenie przepisów postępowania dowodowego, dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekał jak w sentencji wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zwróci się do właściwego Komornika Sądowego o wyjaśnienie wątpliwości w zakresie treści zaświadczenia o skuteczności egzekucji, błędu w zsumowaniu pozycji nr 2 i 3 zaświadczenia oraz istnienia nadpłaty i wysokości kwot, jakie były wypłacane skarżącej w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o zaliczkę alimentacyjną (czy pokrywają kwotę alimentów zasądzoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S.). W zależności od poczynionych ustaleń organ ustali stan faktyczny sprawy, który pozwoli na właściwe zastosowanie norm prawa materialnego i wyda stosowną decyzję.