II SA/Rz 987/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 31 października 2013 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku W. H. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej świadczenia pieniężnego - postanawia - odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy. Wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł od skargi na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie uchylenia decyzji własnej dotyczącej świadczenia pieniężnego, W. H. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Żądanie to zostało następnie skorygowane w odpowiedzi na wezwanie Sądu dotyczące uzyskania od skarżącego dodatkowych danych, odnoszących się do jego sytuacji materialnej. Skarżący wskazał mianowicie, że "rezygnuje z posiłkowania w sprawie z Radcy Prawnego". Z przedstawionych przez W. H. informacji wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną H. H. Mieszkają w domu stanowiącym własność syna (zajmują część o pow. 45 m. kw.), na zasadzie prawa dożywocia. Syn z rodziną prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Dochód wnioskodawcy to renta w wysokości netto 1623 zł miesięcznie, zaś dochód uzyskiwany przez jego żonę to kwota 616 zł netto z tytułu emerytury. W. H. jest osobą cierpiącą na liczne schorzenia (zaćma obu oczu, głuchota obustronna, refleksowe zapalenie przełyku, zwyrodnienie kręgosłupa). Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości, pojazdów mechanicznych ani kosztowności. Miesięcznie wydatkuje następujące kwoty: 120 zł (energia elektryczna), 34 zł (gaz), 40 zł (wywóz śmieci), 120 zł (telefon), 600 zł (ogrzewanie w sezonie zimowym), 800 zł (żywność i środki czystości). "Szczątkowe pozostałości budżetu" przeznacza na wykup lekarstw. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje: Przede wszystkim wskazać trzeba, że w związku z wyraźnym wskazaniem przez skarżącego, że rezygnuje z ubiegania się o ustanowienie radcy prawnego, rozpoznanie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy ograniczono do żądania odnoszącego się do zwolnienia od kosztów sądowych. Tak zakreślone granice wniosku wskazują, że W. H. ubiega się o przyznanie prawa pomocy w częściowym zakresie, co znajduje potwierdzenie w brzmieniu art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej w dalszej części jako "P.p.s.a.". Zasadą wynikającą z art. 199 P.p.s.a. jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Powyższe świadczy o wyjątkowym charakterze instytucji prawa pomocy, której celem jest wsparcie osób posiadających trudności finansowe w zapewnieniu im możliwości dostępu do sądu. Mając na uwadze taki właśnie charakter prawa pomocy ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazał, że jej uzyskanie w częściowym zakresie możliwe jest po wykazaniu przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uwzględnienie składanego wniosku zależy zatem od rzetelnego przedstawienia przez jego autora wszelkich okoliczności istotnych w aspekcie przesłanek przyznania prawa pomocy. Winien on w tym celu podjąć należytą współpracę z sądem, który kieruje do niego - w oparciu o art. 255 P.p.s.a. - wezwanie do podania dodatkowych danych i przedstawienia dodatkowych dokumentów, celem dokonania pełnej analizy rzeczywistej sytuacji rodzinnej i bytowo-materialnej strony. Wezwanie takie wystosowano także do W. H., żądając w nim m. in. przedłożenia wyciągów z posiadanych przez wyżej wymienionego i jego żonę rachunków bankowych. W odpowiedzi skarżący zawarł wyjaśnienia dotyczące poszczególnych, innych, wymienionych w wezwaniu kwestii, natomiast nie odniósł się w żaden sposób do tej jego części, która odnosiła się do wskazanych rachunków bankowych. W świetle orzecznictwa sądowego, już sam brak całościowego wykonania wezwania opartego o art. 255 P.p.s.a. stanowi wystarczająca przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.07.2-011 r. II OZ 650/11, opubl.: www.nsa.gov.pl). Uchylając się bowiem od wyjaśnienia wszystkich wskazanych przez sąd kwestii, wnioskodawca powoduje, że rodzą się wątpliwości co do jego faktycznej sytuacji materialnej. Na takie brak zaś miejsca przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy, którą to instytucję – jak już wyżej zaznaczono – ustawodawca przewidział jako pomoc dla osób ubogich, poza możliwościami których leży wygospodarowanie jakichkolwiek bądź choćby części tylko środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu. Bez względu na powyższe, bazując na podanych przez skarżącego informacjach należy uznać, że nie wykazał on, że nie jest w stanie choćby częściowo partycypować w pokryciu kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Za powyższym przemawia fakt, że łączny dochód rodziny wynosi ok. 2240 zł. Miesięczne wydatki na opłacenie rachunków związanych z utrzymaniem domu oraz zakupem żywności wynoszą zaś ok. 1700 zł. Do dyspozycji pozostaje więc kwota ok. 520 zł, którą w odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca określił jako "szczątkową pozostałość budżetu", przeznaczana na lekarstwa. W kontekście tego ostatniego stwierdzenia wątpliwości budzi, czy rzeczywiście tak wysoka kwota przeznaczana jest miesięcznie na cele związane z leczeniem. Należy podkreślić, że potrzeby mieszkaniowe wnioskodawcy i jego żony są zaspokojone, bowiem mimo, że nie posiadają oni własnego lokalu mieszkalnego, korzystają – na zasadzie prawa dożywocia – z domu stanowiącego własność ich syna. Zauważyć także należy, iż wysokość wpisu w niniejszej sprawie to kwota 200 zł, która stanowi ułamek miesięcznego dochodu rodziny. Koszty, które mogą się zaś pojawić (nie muszą) na dalszym etapie postępowania to ewentualnie 200 zł (opłata kancelaryjna za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem – tylko w razie oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej). Fakt odległości czasowej związanej z ewentualnym obowiązkiem ich uiszczenia spowoduje, że w razie aktualizacji tego obowiązku nie będą one tak odczuwalne dla domowego budżetu. Zwrócenia uwagi wymaga także, iż tylko wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb mogą podlegać uwzględnieniu przy ocenie wniosku strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Kwoty (nawet znaczne) przeznaczane zatem na realizację celów nie związanych z takimi potrzebami nie mogą więc przesądzać o zasadności wniosku strony. W przypadku W. H. wydatkiem, którego brak poniesienia nie spowodowałby uszczerbku w koniecznym utrzymaniu rodziny jest kwota 120 zł przeznaczana na korzystanie z telefonu. Te wszystkie względy przesądziły o niemożności uwzględnienia żądania skarżącego obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Odmowa przyznania prawa pomocy znajduje oparcie w art. 258 § 1, § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.