II SA/Rz 988/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert /spr./ Sędziowie NSA Jerzy Solarski NSA Ryszard Bryk Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 988/04 UZASADNIENIE Po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku Burmistrza Miasta i Gminy [...], działając na podstawie art. 104 k.p.a., art. 20 ust. 1 i 2 oraz art. 22 ustawy z dnia 17.05.1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne /t.jedn. z 2000 r., Dz. U. Nr 100, poz. 1086 z późn. zm./ i § 46 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków /Dz. U. Nr 38, poz. 545/ Starosta [...] decyzją z dnia [...].06.2004 r. nr [...] orzekł o wprowadzeniu zmian w operacie ewidencji gruntów wsi B. w ten sposób, że: * w jedn. rej. nr 232 utworzonej na rzecz M. K. wykreślił dz. nr 1483 o pow. 0,68 ha i wpisał dz. nr 1483/1 o pow. 0,62 ha, * do jedn. rej. nr 3 utworzonej na rzecz Urzędu Miasta i Gminy [...] /mienie wiejskie/ dopisał dz. nr 1483/2 o pow. 0,06 ha, a ponadto zalecił wprowadzić te zmiany na mapę ewidencji gruntów. W uzasadnieniu swojej decyzji organ opierając się na materiałach z przeprowadzonego w roku 1982 odnowienia operatu ewidencyjnego ustalił, że w czasie właśnie odnowienia ewidencji gruntów dz. nr 1488 /oznaczenie sprzed/ odpowiadająca dawnej parceli gruntowej nr 2699 została podzielona na 3 odcinki, przy czym środkowy włączony został do dz. nr 1483, stanowiącej aktualnie własność M. K., co uczyniono nie opierając się na żadnym dokumencie urzędowym. Działka nr 1483 powstała ze zmiany oznaczenia parcel gruntowych 2214 i 2215 objętych aktem własności ziemi z dnia 27.12.1974 r. nr [...] wydanym w trybie ustawy z dnia 26.10.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, stwierdzającym nabycie prawa własności na rzecz A. K. ojca M. K. W akcie tym nie wymieniono parceli nr 2699. Skoro A. K. nie był jej właścicielem, to błędem było włączenie środkowego odcinka dz. nr 1488 /oznaczenie sprzed odnowienia/, odpowiadającego części parceli nr 2699 do dz. nr 1483. Decyzją Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...].04.1985 r. nr [...] stwierdzono nieważność aktu własności ziemi stanowiącego o uwłaszczeniu dz. nr 1488 i decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].04.1986 r. nr [...]. Wskazuje to wyraźnie, że działka ta w granicach wykazanych na mapie ewidencyjnej sprzed odnowienia operatu ewidencyjnego stanowiła odrębną nieruchomość od działek sąsiednich. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa zmiany w operacie ewidencji gruntów mogą być dokonywane tylko na podstawie dokumentów urzędowych, a takiego nie przedstawiono przy odnowie operatu ewidencji. Oznacza to, że istniejący wpis został dokonany błędnie. W celu sprostowania zaistniałego błędu zlecone zostało opracowanie dokumentacji geodezyjnej mającej na celu wydzielenie z dz. nr 1483 działki odpowiadającej części dawnej parceli gruntowej nr 2699. Mapa uzupełniająca włączona do zasobu Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w R. w dniu 1.06.2004 r. wraz z wykazem zmian stanowiła podstawę do dokonania zmian w operacie ewidencji gruntów, a tym samym wyeliminowania błędu. Decyzję tę zaskarżyła odwołaniem skierowanym do Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego M. K., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uzasadniając odwołanie odwołująca się zakwestionowała ustalenia tyczące utożsamienia dz. nr 1488 z dawną parcelą katastralną 2699, tym bardziej, że nie przedstawiono jej żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność, a zwłaszcza mapy uzupełniającej i dokumentów z ksiąg wieczystych, na które powołano się w uzasadnieniu decyzji. Z uwagi na to, że stroną w sprawie jest "Urząd Gminy" należało zasięgnąć opinii niezależnego geodety, a nie opierać się na mapach sporządzonych przez byłych gminnych urzędników. Twierdzi dalej, że sporna nieruchomość stanowiła uprzednio własność J. K., dziadka A. K. Drogę tę na całej długości rodzina ich posiadała samoistnie i uważali się i nadal uważają za jej właścicieli. Powołując geodetę w tej sprawie w celu wykonania "synchronizacji" nie powiadomiono ją o osobie biegłego uniemożliwiając jej wypowiedzenie się co do jego bezstronności. Tym samym została ona pozbawiona obrony swoich praw. Poza tym kwestionuje ona możliwość załatwienia tej sprawy na drodze postępowania administracyjnego, twierdząc że właściwym do jej rozpoznania jest sąd powszechny. Dokumenty, na które powołuje się Gmina, nie posiadają mocy prawnej i nie są wyposażone w walor aktualności. Grunt ten od dawien dawna był czynnym usuwiskiem i nadal nim pozostaje. Nikt nigdy nie dokonywał jego pomiarów. Końcowo przy uwzględnieniu tych okoliczności podnosi odwołująca się, że decyzja ta jest dla niej wielce krzywdząca. Po rozpatrzeniu tegoż odwołania Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17.05.1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz § § 45 ust. 1 i 47 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków decyzją z dnia [...].09.2004 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach swojej decyzji organ odwoławczy podnosi, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że od czasu założenia ewidencji gruntów wsi B. na mapie ewidencyjnej wykazana była dz. nr 1488 /droga/ w granicach odpowiadających parceli gruntowej nr 2699. Aktem własności ziemi z dnia 10.08.1976 r. wymienioną wyżej działką zostali uwłaszczeni J. Ś. i B. K. Następnie Dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego [...] decyzją z dnia [...].04.1985 r. stwierdził nieważność tego aktu własności ziemi, albowiem działka ta jako mienie wiejskie nie podlegała uwłaszczeniu. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].01.1986 r. W roku 1982 podczas odnowienia operatu ewidencyjnego dz. nr 1488 stanowiąca drogę dojazdową, odpowiadającą dawnej parceli gruntowej nr 2699, na opracowanej wówczas mapie ewidencyjnej została podzielona na trzy odcinki, z których środkowy, położony w bezpośrednim sąsiedztwie dz. nr 1483, należącej do K. M. został błędnie do niej włączony. Pozostałe zaś dwa odcinki, oznaczone jako działki nr, nr 1488/1 i 1488/2 zostały wykazane w operacie ewidencyjnym na rzecz Miasta i Gminy [...], jako grunt mienia wiejskiego. Analiza materiału dowodowego wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że dz. nr 1488 w granicach wykazanych na mapie ewidencyjnej sprzed odnowienia operatu stanowiła odrębną nieruchomość od gruntów sąsiednich i podczas odnowienia operatu został popełniony oczywisty błąd związany ze sztuką geodezyjną, w wyniku którego powierzchnia środkowego odcinka tej drogi, wynosząca 0,06 ha, bez jakiejkolwiek podstawy została włączona do działki stanowiącej własność K. M. Zgodnie z treścią § 47 ust. 3 powołanego wyżej rozporządzenia w operacie ewidencji gruntów i budynków możliwa jest eliminacja oczywistych omyłek i błędów. Nastąpić to może między innymi po przeprowadzeniu przez organ postępowania administracyjnego. Skoro zatem błąd ten jest ewidentny, to właściwym jest jego sprostowanie i dostosowanie ewidencji gruntów i budynków do stanu istniejącego bezpośrednio przed jego popełnieniem. Decyzję tę zaskarżyła skargą K. M., kierując ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji organu I instancji i o obciążenie strony przeciwnej kosztami postępowania. Uzasadniając skargę skarżąca zarzuca, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest komentarza odnoszącego się do podniesionych przez nią w odwołaniu zarzutów i dodaje, iż przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostaje nie kwestia sprostowania błędów czy omyłek, ale prawo własności odnoszące się do konkretnych nieruchomości, który to problem należy do kognicji sądu powszechnego. Ponadto skarżąca podnosi, iż zakwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa, albowiem nie doręczono jej żadnych dokumentów, z treści których wynikałoby, iż dz. nr 1488 odpowiada dawnej parceli katastralnej nr 2699. Nie otrzymała ona również mapy uzupełniającej z dnia 1.06.2004 r., na którą powołano się w uzasadnieniu decyzji ani też nie wskazano dokumentacji dotyczącej wpisów w księgach wieczystych, na której oparto rozstrzygnięcie. Mając zaś na uwadze fakt, iż stroną w sprawie jest Gmina należało zasięgnąć opinii u niezależnego biegłego geodety, a nie opierać się na mapach sporządzonych przez byłych urzędników gminnych. Nadal stanowczo twierdzi ona, że przedmiotowa droga uprzednio stanowiła własność J. K., dziadka A. K., a jej pradziadka. Drogę tę jej poprzednicy prawni posiadali samoistnie od dawien dawna, a obecnie ona ją posiada. Uprawnia to zarzut, że sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona do rozstrzygnięcia. Kolejnym zarzutem natury procesowej, który eksponuje skarżąca jest brak powiadomienia jej o osobie biegłego geodety, co uniemożliwiło jej odniesienie się do jego bezstronności, a w konsekwencji pozbawiło ją możliwości obrony swoich praw. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżąca prezentuje argumentację przytoczoną przez nią w odwołaniu od decyzji organu I instancji i dodaje, iż sprawa ma charakter sporu sąsiedzkiego w związku z czym winna być wnikliwie rozpatrzona. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniósł ojej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do podniesionych w niej zarzutów uznał je za chybione, z tej przyczyny, iż skoro podczas zabiegu geodezyjnego jakim było odnowienie operatu ewidencyjnego zaistniał ewidentny błąd, to właściwym jest jego sprostowanie i dostosowanie ewidencji gruntów i budynków do stanu istniejącego przed jego popełnieniem. W tej sytuacji nie można zatem mówić o tym, iż decyzja rozstrzyga o prawie własności, a nie o sprostowaniu oczywistej omyłki. Nie jest także trafny zarzut tyczący się naruszenia norm procesowych. Zgodnie bowiem z art. 10 k.p.a. Starosta [...] poinformował wszystkie strony postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym z opracowaniami geodezyjnymi /k. 54 akt organu I instancji/. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, a podniesione w niej zarzuty przynajmniej częściowo są trafne. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji, od czego obliguje Sąd zapis zamieszczony w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. nr 153, poz. 1269/ na wstępie podkreślić wypadnie, iż stanowi ona o wprowadzeniu zmian do operatu ewidencji gruntów i budynków obrębu B., uzasadnionych wedle twierdzeń organów oczywistym błędem w sztuce geodezyjnej popełnionym w trakcie zabiegu geodezyjnego, określonego jako odnowione operatu ewidencyjnego. W kontekście dokonanych ustaleń organ wywodzi, iż o zaistnieniu tegoż błędu przesądza brak jakiejkolwiek podstawy do dokonania w trakcie odnowienia operatu ewidencyjnego w roku 1982 podziału dz. nr 1488, odpowiadającej w stanie katastralnym pgr lkat 2699, stanowiącej w całości mienie wiejskie, na trzy odcinki, z których skrajne dwa oznaczone numerami 1488/1 i 1488/2 pozostawiono we władaniu Gminy, podczas gdy środkowy włączony został do dz. nr 1483 będącej własnością skarżącej. Skarżąca kwestionuje powyższe ustalenia twierdząc, iż wyodrębniona w wyniku ostatnio dokonanego podziału dz. nr 1483/2, stanowiąca w istocie ów sporny odcinek środkowy, od dawien dawna była własnością jej poprzedników prawnych i pozostawała w ich posiadaniu, a obecnie stanowi jej własność i znajduje się w jej posiadaniu. Spór zatem dotyczy uprawnień wynikających z prawa własności w odniesieniu do tej nieruchomości o powierzchni 6 arów, pełniącej w terenie funkcję drogi. Dokonując kwestionowanej zmiany organy powołały się na zapisy zawarte w § 45 ust. 1 i § 46 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29.03.2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, twierdząc iż wyniki postępowania administracyjnego poparte zebranym w sprawie materiałem dowodowym w postaci decyzji Dyrektora Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...].04.1985 r., stanowiącej o stwierdzeniu nieważności aktu własności ziemi wydanego na rzecz J. S. i B. K., obejmującego dz. nr 1488, utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...].01.1986 r., z uzasadniania których wynika, że przedmiotowa działka w całości stanowiła mienie wiejskie oraz charakter spornej nieruchomości i brak podstawy prawnej do uwidocznienia jej jako stanowiącej własność K. M., a także przejęta do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej dokumentacja geodezyjna /mapa uzupełniająca wraz z wykazem zmian/ potwierdzają oczywistość błędu w sztuce geodezyjnej, popełnionego w roku 1982 podczas aktualizacji ewidencji gruntów. W ocenie organu wszystko to uprawnia do dokonania zmian w ewidencji gruntów w zakresie określonym w kwestionowanej w skardze decyzji. Odnosząc się do tych twierdzeń zauważyć należy, iż jakkolwiek nie są one zupełnie dowolne, to wynikają z ustaleń dotyczących prawa własności spornej nieruchomości i wywodzą się pośrednio z ustaleń dokonanych w innym postępowaniu administracyjnym, dotyczącym innych osób i nie do końca udokumentowanych. W aktach sprawy brak jest bowiem tzw. "operatu synchronizacyjnego" potwierdzającego graficznie i literalnie tożsamość pgr. Ikat 2699 z częścią dz. nr 1488, będącą przedmiotem sporu. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia w kontekście podniesionych w sprawie zarzutów co do sposobu przeprowadzenia tzn. synchronizacji, a w konsekwencji kwestionujących dokonane w tym przedmiocie ustalenia. Nie bez znaczenia także dla oceny okoliczności sprawy pozostaje fakt, iż dz. nr 1483 o pow. 0,68 ha wpisana jest jako własna K. M. w Kw nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. /akta postępowania administracyjnego organu I instancji/ i co więcej wpis ten istniał zarówno w roku 1999 jak i 2003. Wprawdzie dział I powołanej księgi wieczystej dotyczący cech fizycznych tej nieruchomości nie jest objęty rękojmią wiary ksiąg wieczystych, to jednak potwierdza to, iż żądania swoje do spornej nieruchomości skarżąca także z niego wywodzi. Nie przesądzając zatem o tytule własności do tej nieruchomości zauważyć należy z całą stanowczością, iż w razie sporu, a taki niewątpliwie w okolicznościach sprawy występuje, rozstrzygnięcie tej kwestii należy do kognicji sądu powszechnego, a umieszczenie go w kategoriach błędu w sztuce geodezyjnej jest zbyt daleko idące i nie znajduje wsparcia w powołanych przez organ przepisach prawa. Ubocznie przy tym zauważyć wypadnie, czemu już wyżej dano wyraz, że powołane przez organ tzw. dokumenty własnościowe, tj. przytoczone decyzje i poświadczenie z ksiąg gruntowych, nie mające waloru aktualności dowodowej, jedynie wskazują na tytuł prawny tej nieruchomości w odniesieniu do czasu minionego. Postępowanie zaś administracyjne, którego przedmiotem pozostaje aktualność operatu ewidencji gruntów i budynków w żaden sposób z racji charakteru dokonywanych w jego wyniku wpisów /techniczno-deklaratoryjny/ z natury rzeczy prowadzić nie może do wywołania skutków konstytutywnych, a tym samym kształtować prawa własności co do wyodrębnionej geodezyjnie nieruchomości. Innymi słowy w okolicznościach sprawy, wbrew stanowisku organów, brak było uzasadnionej podstawy prawnej do wprowadzenia kwestionowanych w skardze zmian do operatu ewidencji gruntów. W tej sytuacji Gmina może poszukiwać ochrony swoich interesów jedynie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Chybionym natomiast jest podniesiony w skardze zarzut natury procesowej, zgodnie z którym rzekomo nie powiadomiono właściwie skarżącej o zgromadzanych w sprawie dowodach, uniemożliwiając tym samym wypowiedzenie się przez nią co do ich treści, skoro w aktach sprawy znajdują się stosowne zawiadomienia, których odbiór potwierdziła skarżąca. Stąd tez skoro zakwestionowana skargą decyzja jak również decyzja organu I instancji podjęta została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i owo naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, to działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm./ należało orzec jak w sentencji, O braku wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o art. 152 cyt. ustawy. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego znajduje swoje uzasadnienie w art. 200 powołanej wyżej ustawy.