II SA/Rz 99/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie uregulowania stosunków wodnych na gruncie postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. S. K. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 300 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008 r. Nr [...], powołując się na fakt jego opłacenia (załączona kserokopia przekazu pocztowego) zwróciła się o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata; przyznania jej prawa pomocy w tym samym zakresie dotyczył jednocześnie złożony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF. W jego uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż jest osobą w podeszłym wieku (84 lata), schorowaną (dużo pieniędzy wydaje na leki), przy czym jej renta jest bardzo niska. Wg zawartego we formularzu oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach S. K.: - jest osoba samotną, - posiadany przez nią majątek obejmuje mieszkanie o pow. 39 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,1740 ha, - jedyne jej źródło dochodów stanowi pobierana emerytura w kwocie 723 zł. brutto (636 zł. netto), co potwierdza załączony odcinek przekazu pocztowego za styczeń 2009 r. Wśród dołączonych do wniosku załączników znajdują się także kserokopie recepty z dnia 27 lutego 2009 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie 24 – 27 styczeń 2005 r., badań lekarskich (luty 2008 r.) oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia 8 czerwca 2005 r. Zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata wiąże się z przyznaniem prawa pomocy w zakresie całkowitym, co w przypadku osoby fizycznej związane jest z wymogiem wykazania przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Spełnienie tej przesłanki wiąże Sąd co do złożonego wniosku, jednak w przypadku wnioskodawczyni nie została ona wykazana. Co do zasady nie budzi wątpliwości wiarygodność informacji przytoczonych przez S. K. w złożonym wniosku, tak co do wieku i stanu zdrowia, jak i posiadanego majątku oraz dochodów. Dochody te w jej przypadku są jedynym źródłem finansowania obciążających ją wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, przy czym nawet mimo braku dokładnego określenia tych wydatków ich odniesienie do wysokości pobieranego świadczenia (636 zł.) z pewnością nakazuje prowadzić skarżącej bardzo rozważną i przemyślaną gospodarkę finansową. Tak jak nie można jednoznacznie wykluczyć doświadczania przez nią przejściowych trudności finansowych związanych z okresowo zwiększonymi wydatkami, tak samo nie można jednak z góry założyć, iż mimo normalnie ponoszonych wydatków nie jest ona w stanie poczynić żadnych oszczędności z przeznaczeniem na związane ze skargą koszty postępowania. Najdobitniej świadczy o tym opłacenie przez nią wpisu od skargi, którego kwota 300 zł. jest zbliżona do połowy jej miesięcznych dochodów. Możliwość wygospodarowania przez skarżącą dodatkowych środków pośrednio potwierdza także wynikająca z akt administracyjnych i przyznana w skardze okoliczność wykonania w listopadzie 2006 r. ogrodzenia, chroniącego jej działkę przez zalewaniem. Wykonanie tych prac musiało mieć pokrycie w jej zdolności do poczynienia na tą inwestycję niezbędnych nakładów finansowych, i to bez narażania się na niemożność zaspokojenia podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem. Podkreślenia w związku z tym wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, obejmująca wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek składniki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Prawo pomocy – szczególnie w zakresie całkowitym - ma zastosowanie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem (np. bezrobotni bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione całkowicie środków do życia). Taki pogląd został zaprezentowany w komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005) autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata, M. Niezgódki – Medek; skarżąca z pewnością do takich osób nie należy. Powyższe okoliczności dobitnie potwierdzają, iż S. K. nie spełnia w/w przesłanki do przyznania prawa pomocy w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie, a jej wniosek może być oceniany jedynie pod względem przyznania częściowego prawa pomocy. Obejmuje ono tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego (m.in. adwokata, radcy prawnego), a warunkiem jego przyznania jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; W tym zakresie stwierdzono częściową zasadność wniosku, wynikającą m.in. z czasowo ograniczonych możliwości płatniczych skarżącej spowodowanych przede wszystkim opłaceniem stosunkowo wysokiego jak na jej możliwości wpisu od skargi. Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy wywiera skutki prawne od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek lub też uiściła przed jego złożeniem (w niniejszej sprawie jest to właśnie wpis od skargi), postanowiono zwolnić skarżącą od pozostałych kosztów sądowych które mogą (nie muszą) wystąpić w sprawie w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – 150 zł. Będzie to najbardziej adekwatne do sytuacji finansowej S. K. i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jej interesy w sprawie objętej skargą bez powodowania uszczerbku w jej koniecznym utrzymaniu oraz równoczesnego nadużycia instytucji prawa pomocy. W związku z tym uznano również, że wobec braku ustawowego obowiązku reprezentowania stron przez fachowych pełnomocników na jakimkolwiek etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jeżeli skarżąca uważa udział adwokata w sprawie za niezbędny, sama musi wygospodarować na to potrzebne fundusze. Zasadnicze znaczenie ma w tym względzie faktyczna możliwość pokrycia kosztów jego wynagrodzenia przez skarżącą, co uzasadniają przytoczone wyżej okoliczności. Skarżąca będąc ponadto częściowo zwolniona od kosztów sądowych, będzie mogła przeznaczyć na to zaoszczędzone w ten sposób środki. Dodatkowego podkreślenia w związku z tym wymaga, że jedynymi czynnościami które wymagają udziału fachowego pełnomocnika jest wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, np. skargi kasacyjnej, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez strony wydatków. Z tych przyczyn, wobec niewykazania przez wnioskodawczynię przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.