II SA/Rz 99/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 99/16 przyznającego wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi i odmawiającego przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 99/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku E. M. w pkt I) przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi, w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wskazano, że brak możliwości dokonania pełnej oceny finansowej strony (mimo wezwania strona nie podała wszystkich miesięcznych wydatków) skutkował odmową uwzględnienia jej żądania w całości. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył E. M. podnosząc, że nie jest w stanie określić miesięcznego dochodu z gospodarstwa, czy dochodu z pozyskanego drzewa na opał z własnego lasu. Z uwagi na brak faktur nie może podać wydatków na zakup materiałów siewnych czy kosztów prac najemnych. Również z uwagi na brak paragonów nie jest w stanie określić wysokości wydatków przeznaczanych na wyżywienie, utrzymanie domu ("znane mu wysokości wymienił kwotowo w piśmie z [...].02.2016 r."). Doprecyzował oświadczenie co do kosztów związanych z wymianą protez, utrzymaniem samochodu – przy czym zaznaczył, że "nie gromadził faktur". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Z informacji wskazanych we wniosku załączonym do skargi, we wniosku złożonym na formularzu PPF, z dodatkowego oświadczenia oraz z uzasadnienia sprzeciwu wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z siostrą. Źródłem ich utrzymania jest jego renta inwalidzka w wysokości 1036 zł oraz emerytura siostry w kwocie 866,56 zł. Podał, że jest inwalidą I grupy (brak kończyn dolnych), a w związku z tym większość pobieranego dochodu przeznacza na okresową zmianę protez (co 5 lat), spłacenie rat za przystosowany do jego potrzeb samochód, opłacenie najętych osób do pracy w gospodarstwie rolnym. Posiadany majątek to: drewniany dom o pow. 78 m2, stodoła, stajnia, grunty rolne (2,26 ha) oraz leśne (1,24 ha). Również siostra posiada grunty rolne (0,92 ha) i leśne (0,18 ha). Jako wydatki strona wskazała: 228 zł – ubezpieczenie budynków, 777 zł – ubezpieczenie samochodu + bateria – 160 zł, leczenie - 450 zł, podatek gruntowy – 399 zł/rocznie. Wskazał, że za nieżyjącego brata E. M. opłaca ubezpieczenie budynków - 25 zł oraz podatek gruntowy – 150 zł/rocznie. Opłata za energię elektryczną to 43,6 zł. Kanalizacji nie posiada, wodę czerpie ze studni. Opał częściowo pochodzi z posiadanego przez niego lasu. Zaznaczył, że nie ma telefonu, nie posiada rachunków bankowych. Koszt okresowej zmiany protez to 8 000 zł, z czego ok. 1 000 – 1 500 zł jest refundowane. Wnioskodawca podał, że raty za samochód spłaca w miarę możliwości finansowych. Analizując zawarte we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata. Sąd mając na względzie niski dochód osiągany przez wnioskodawcę i pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym siostrę uznał natomiast, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi (co umożliwi jej rozpoznanie), będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Jak już wyżej zaznaczono to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja dochodowa uprawnia do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Tymczasem E. M. mimo wezwania o podanie osiąganych dochodów z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak też kosztów prac najętych w tym celu osób zaznaczył, że nie jest w stanie ich określić, jak też, że są to stawki "umowne". Nie podał także miesięcznych wydatków na wyżywienie (zaznaczył, że część produktów spożywczych pochodzi z prowadzonego gospodarstwa), leczenie, opał (w tym zakresie zaznaczył, że część pochodzi z posiadanego lasu). Podkreślił, że nie posiada faktur, paragonów by udokumentować te wydatki. Wyjaśnić należy wnioskodawcy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić ("a nie udowodnić") w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. To obowiązkiem wnioskodawcy jest przedstawienie rzetelnego spisu dochodów, wydatków przeznaczanych na wyżywienie, utrzymanie domu czy siebie (nie jest w tym zakresie konieczne przedkładanie faktur czy paragonów). Rolą Sądu nie jest dodatkowe wyjaśnienia tych wątpliwości i sprzeczności, w sytuacji gdy już raz skarżący był wzywany o ich wyjaśnienie. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona sytuacja majątkowa E. M. nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy przy tym, że najbardziej podstawowych potrzeby tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeba mieszkania są na bieżąco są zaspokajane. Reasumując Sąd uznał, że przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do zwolnienia wnioskodawcy od wpisu od skargi i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sadowego z dnia 4 marca 2016 r. Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.