II SA/Rz 994/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu tymczasowego postanawia I. Zwolnić skarżącego od związanych ze sprawą kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. W. wezwany do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia w tym zakresie, uzasadniając to wysokością uzyskiwanych dochodów, złym stanem zdrowia (choroby układu krążenia i ograniczające poruszanie się) oraz swoim wiekiem i samotnym zamieszkiwaniem. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący powołując się m.in. na zawiłość sprawy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia tego wniosku i zawartego w nim oświadczenia zamieszkuje w domu o pow. 25 m², utrzymując się z emerytury w wysokości 1264 zł. brutto (1067 zł. netto). Pokrywa z niej wydatki związane z utrzymaniem siebie (wyżywienie, koszty leczenia), mieszkania (ogrzewanie, energia elektryczna, telefon) oraz niezbędnego mu do poruszania się samochodu (cierpi na zmiany zwyrodnieniowe kończyn dolnych i górnych, co potwierdzają załączone kserokopie wyników badań radiologicznych). Wnioskodawca przedłożył także kserokopię wypisu orzeczenia z dnia 1 kwietnia 1990 r. kwalifikującego go do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Oprócz mieszkania nie wykazał posiadania żadnych innych wartościowych składników majątkowych. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe, co równoznaczne jest z przyznaniem J. W. prawa pomocy w zakresie częściowym, warunkowanym wykazaniem braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Uwzględnienie w tej części wniosku skarżącego podyktowane jest przede wszystkim oceną jego sytuacji materialno – bytowej oraz możliwości płatniczych, będących głównymi wyznacznikami zdolności poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (ustawowy nakaz ich ponoszenia przez strony wynika z art. 199 P.p.s.a.). Wykazana kwota dochodów skarżącego których jedynym źródłem jest pobierana przez niego emerytura, odnoszona do wymienionych przez niego wydatków, bez wątpienia nie może być uznana za dostatecznie wysoką, aby mimo braku kwotowego określenia ich wysokości mógł on bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania wygospodarować z niej fundusze na opłacenie stosunkowo wysokiego jak na te dochody wpisu od skargi, pozostałych możliwych ewentualnie do wystąpienia kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru. W tym zakresie poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania w pełnej ich wysokości bezsprzecznie rzutowałoby na możliwość zaspokojenia przez niego podstawowych potrzeb życiowych (mając na uwadze jego stan zdrowia, wszystkie wymienione przez niego wydatki należy uznać za służące temu celowi). Uznając w tej sytuacji za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie adwokata. Wynika to przede wszystkim z wyjątkowego charakteru prawa pomocy i ukształtowanego w orzecznictwie sądowym stanowiska, że do ponoszenia kosztów postępowania obowiązane są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), a do skutecznego ubiegania się o prawo pomocy w zakresie całkowitym uprawnione są osoby ubogie (bezrobotne, bezdomne), nie posiadające jakichkolwiek środków do życia. Mając w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe, chociaż stosunkowo niewielkie dochody, skarżący tego warunku nie spełnia, nawet jeżeli dotykają go okresowe trudności finansowe. Wyklucza to tym samym spełnienie przez niego ustawowej przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (jednoczesnego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika), a więc przyjęcia, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wniosek o ustanowienie adwokata tym bardziej należy uznać za niezasadny, że wnioskodawca jako główny argument w tym zakresie wskazał zawiły charakter sprawy, a nie stanowi to ustawowej przesłanki do przyznawania tak częściowego jak i całkowitego prawa pomocy. Mając na uwadze źródło finansowania prawa pomocy jakim są środki publiczne oraz przyznane skarżącemu niniejszym postanowieniem zwolnienie od kosztów sądowych, nie powinien on po stronie Skarbu Państwa generować dodatkowych wydatków tam, gdzie nie ma takiej rzeczywistej potrzeby. Przy braku wymogu reprezentowania stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez fachowych pełnomocników, odmowa ustanowienia dla skarżącego adwokata – odmiennie niż w przypadku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy go w dostępie do sądu (wymóg adwokacko – radcowski dotyczy jedynie sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, co na obecnym etapie postępowania nie zachodzi). Dodatkowym argumentem przemawiającym przeciwko uznaniu subiektywnego względem skarżącego kryterium zawiłości sprawy jest fakt, że skarga w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu tymczasowego (garażu) jest wnoszona przez niego do Sądu po raz trzeci (poprzednie dwie jego skargi przez pryzmat wyroków uchylających w sprawach II SA/Rz 462/08 i II SA/Rz 456/10 zaskarżone decyzje należy uznać jako skuteczne), więc trudno uznać aby był on w ogóle niezorientowany tak w przebiegu postępowania administracyjnego jak i sądowego. Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa skarżącego. Powyższe wyłącza więc wnioskodawcę od skutecznego ubiegania się o przyznanie całkowitego prawa pomocy. Z tych przyczyn na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.