II SA/Rz 994/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata B. K. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Podaniem z dnia 11 marca 2013 r. J.K. zwrócił się do Wójta Gminy [..] o wymeldowanie z pobytu stałego K.K., D.K., G.K. i M.K. spod adresu ul. [..] w [..]. Decyzją z dnia [..] czerwca 2013 r. nr [..], Wójt Gminy [..] odmówił uwzględniania żądania o wymeldowanie wyżej wymienionych, jednak wskutek uwzględnienia odwołania wnioskodawcy została ona uchylona przez Wojewodę [..] decyzją z dnia [..] sierpnia 2013 r. Nr [..], a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, bowiem zakres wykazanych naruszeń uzasadnia przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości w tym również wyjaśnić, czy wyrok Sądu Rejonowego w [..] w sprawie posesoryjnej K.K. wraz z dziećmi G., D., M. wszyscy noszący nazwisko K., jest prawomocny. Organ zalecił też przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia adresów stron postępowania, wizji lokalnej w lokalu, którego dotyczy wniosek o wymeldowanie. Po uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy [..] decyzją z dnia [..] maja 2014 r. nr [..], odmówił wymeldowania z pobytu stałego K.K., D.K., G.K. i M.K., powołując w podstawie prawnej art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) dalej: ustawa oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) dalej zwana w skrócie k.p.a. Organ I instancji ustalił, że wyprowadzenie się z ww. lokalu przez K.K., D.K., G.K. i M.K. nie było dobrowolne, lecz spowodowane agresywnym zachowaniem J.K., gdyż obawiali się o swoje życie i zdrowie, a ponadto J.K. doprowadził do odcięcia wody i prądu w mieszkaniu. Ponadto ww. legitymują się prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [..] z dnia [..] września 2011 r. sygn. akt I C [..] /11 przywracającym im posiadanie przedmiotowego mieszkania. W odwołaniu od powyższej decyzji J.K. podniósł, że K.K., D.K., G. K. i M.K. nie mieszkają pod wskazanym adresem, a wyprowadzili się dobrowolnie i upłynęły już terminy, według których powinno nastąpić wymeldowanie tych osób. Ponadto nie wykazano, aby wyprowadzenie się żony wraz z dziećmi D., G. i M. nastąpiło z jego winy, nie przedstawiono w tym zakresie żadnych dowodów, a oparto się wyłącznie na sugestiach. Wobec tego domaga się uwzględnienia zgłoszonego żądania. Wojewoda [..] decyzją z dnia [..] czerwca 2014 r. nr [..], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [..] maja 2014 r. nr [..]. Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności, osoba, która opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące, jest obowiązana wymeldować się w organie gminy, właściwym ze względu na dotychczasowe miejsce jej pobytu, najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Jeżeli osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania takiej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, że J.K. wraz z żoną K. K. są współwłaścicielami przedmiotowego lokalu. W trakcie wspólnego w nim zamieszkiwania pomiędzy stronami dochodziło do kłótni, rękoczynów, zdarzały się również interwencje Policji. W czerwcu 2010 r. K.K. i D.K. opuściły dotychczasowe miejsce zamieszkania m.in. z powodu braku wody i prądu (J.K. nie wyraził zgody na podłączenie mieszkania do wodociągu gminnego, a za prąd nie regulowano należności) oraz z obawy o życie i zdrowie. Podczas wyprowadzki obecni byli funkcjonariusze Policji. Zamieszkały one pod adresem [..] w wynajętym mieszkaniu. Przeciwko J.K. toczyło się postępowanie karne o fizyczne i psychiczne znęcanie się nad rodziną, które zostało umorzone na podstawie art. 31 § 1 Kodeksu karnego ze względu na stan psychiczny podejrzanego. Jeżeli chodzi natomiast o synów, to M.K. po powrocie z kraju nie zamieszkał z ojcem, lecz u matki. W lipcu 2010 r. G. K. nie mógł dostać się do mieszkania ojca – i to pomimo kilkukrotnych prób porozumienia się w tej kwestii z ojcem, ponieważ wymienione zostały zamki w drzwiach. Wobec tego również i on zamieszkał w miejscu pobytu matki. Okoliczności te uzasadniały przyjęcie, że opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania nie było dobrowolne, i dlatego nie zaistniała przesłanka do wymeldowania określona w art. 15 ustawy o ewidencji ludności. Ponadto utracone posiadanie zostało osobom objętych żądaniem wymeldowania przywrócone prawomocnym od dnia [..] marca 2014 r. wyrokiem Sądu Rejonowego w [..] z dnia [..] września 2011 r. Z decyzją tą nie zgodził się J.K., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę. Podkreślił, że osoby, których wymeldowania się domaga, wyprowadziły się 5 lat temu i od tego czasu nie mieszkają pod przedmiotowym adresem. Nie zgromadzono żadnych dowodów, które świadczyłyby o ich wyprowadzeniu się z mieszkania z jego winy, w tym świadczących o pobiciach czy groźbach. Ustalenia faktyczne sprawy są zatem błędne, oparto je na fałszywych dowodach i przedstawiły go one w złym świetle, ponadto organ nie uwzględnił zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [..] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. W piśmie z dnia 20 października 2014 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik zarzucił, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, bez zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wywiedziono natomiast błędne wnioski, a jego ocena dokonana przez organy nie mieści się w granicach określonych ustawą. Błędnie przyjęto, że opuszczenie mieszkania przez osoby objęte wnioskiem o wymeldowanie nie było dobrowolne, a brak jest dowodów na sprawstwo skarżącego, jeżeli chodzi o zarzucane mu przestępstwo znęcania się nad członkami rodziny (sprawa karna jest w toku). Nie ulega bowiem wątpliwości, że od czerwca 2010 r. centrum życiowe osób objętych wnioskiem o wymeldowanie znajduje się pod adresem [..], dokąd z dotychczasowego miejsca zamieszkania zabrano wszystkie rzeczy należące do tych osób. Opuszczenie mieszkania pod adresem [..] nosi znamiona trwałości, a więc kwestia dobrowolności opuszczenia ma w takich okolicznościach znaczenie drugorzędne, zwłaszcza, że ww. osoby z dotychczasowego miejsca zamieszkania zabrały wszystkie swoje rzeczy osobiste zrywając związek z dotychczasowym lokalem. Z kolei na okoliczność obecności funkcjonariuszy Policji podczas wyprowadzania się z mieszkania w [..] nie przesłuchano funkcjonariuszy Policji opierając się wyłącznie na oświadczeniach stron. Wobec tego obie wydane w sprawie decyzje powinny zostać uchylone. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 p.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Dokonawszy kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w granicach wyznaczonych przez art. 145 p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę J.K. o wymeldowanie żony K.K. oraz dzieci D.K., K.K., M.K., A.K., G.K. Wyrok stał się prawomocny w dniu 7 kwietnia 2012 r. Z uzasadniania wyroku wynika, że postępowanie o wymeldowanie ww. osób zostało wszczęte na wniosek J.K. z dnia 7 czerwca 2010 r. Sąd dokonał wykładni pojęcia "dobrowolnego opuszczenia miejsca pobytu" i odwołując się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazał, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. Sąd za prawidłowe uznał ustalenia stanu faktycznego sprawy, że powodem przeniesienia do innego lokalu była obiektywna niemożność zamieszkania w lokalu (brak prądu i wody spowodowana działaniami J.K. oraz agresywny stosunek J.K. do członków rodziny). W mieszkaniu przy ul. [..] w [..] K.K. i jej dzieci pozostawili meble i podstawowe sprzęty wyposażenia mieszkania, a nowe miejsce pobytu traktują tymczasowo i deklarują wolę powrotu do spornego lokalu. Sąd wskazał, że osoby te wystąpiły z powództwem o ochronę posiadania, a zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku, gdy dana osoba została przymuszona do opuszczenia lokalu, ale korzysta we właściwym czasie ze środków prawem przepisanych w celu powrotu do lokalu nie można mówić o spełnieniu przesłanki "opuszczenia" lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem J.K. z dnia [..] marca 2013 r., w którym wystąpił do Wójta Gminy [..] o wymeldowanie K. K., D.K., G.K. i M.K. z lokalu mieszkalnego przy ul. [..] w [..], gdyż osoby te nie mieszkają w tym lokalu od 2 czerwca 2010r. Wymieniony wniosek dotyczy innych osób niż w postępowaniu zakończonym prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 847/11, a także innego okresu czasu, przy czym elementem wspólnym dla tych dwóch spraw jest dzień opuszczenia lokalu przez osoby, o wymeldowanie których aktualnie wystąpił skarżący. Zmianą stanu faktycznego sprawy jest również i to, że wyrok Sądu Rejonowego w [..] z dnia [..] września 2011 r. sygn. akt I C [..] /11 przywracający powodom posiadanie stał się prawomocny w dniu [..] marca 2014 r. Przywrócenie posiadania dotyczy K.K., G. K., D. K. i M.K., czyli podmiotów, objętych wnioskiem o wymeldowanie. Sąd zobowiązał też J.K. do wydania powodom kluczy od powyższego mieszkania i wydania pomieszczeń wyżej opisanego lokalu. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się pismo G.K. z dnia [..] marca 2014 r. skierowane do J.K. - wnioskodawcy o wymeldowanie, w którym zwrócił się o wydanie kluczy do mieszkania i pomieszczeń znajdujących się w lokalu nr 1 położonych w [..] przy ul. [..] 1. Organ I instancji w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego przyjął, że wyprowadzenie się z mieszkania przy ul. [..] K.K., D.K., M.K. i G.K. nie było dobrowolne, co zostało zaakceptowane przez organ II instancji. Strony objęte wnioskiem o wymeldowanie musiały wyprowadzić się z przedmiotowego lokalu ze względu na agresywne zachowanie J.K. Ocena i przyjęcie, że opuszczenie lokalu nie miało charakteru dobrowolnego była przedmiotem oceny przez WSA w Rzeszowie w prawomocnym wyroku z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Rz 847/11. Jak już wyżej zostało wyjaśnione fakt opuszczenia lokalu jest elementem wspólnym dla tych dwóch spraw i dlatego w tym zakresie ocena opuszczenia lokalu wyrażona w ww. wyroku jest również w niniejszej sprawie wiążąca. Z mocy art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Opuszczenie lokalu nastąpiło jeden raz, a okoliczności tego opuszczenia nie uległy zmianie i stanowiły już przedmiot rozstrzygnięcia. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 15 ust. 2 ustawy zgodnie, z którym organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne, co jest jednoznacznie akcentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizycznie nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe, a zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest ustalenie - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - okoliczności faktycznych tj. tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały. Przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne, nie zaś kwestie materialno prawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem lub innym organem. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się również, że nieskorzystanie we właściwym czasie z powództwa o ochronę posiadania świadczyć może - w zależności od okoliczności konkretnej sprawy - o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę ( por. wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05, niepubl.). Należy również wskazać, że dla oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu istotny jest czas, w jakim powództwo posesoryjne zostało wytoczone. Jeżeli dana osoba - pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli - przez długi okres czasu nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy. Podkreślenia wymaga, że ochrona posiadania jako stanu faktycznego jest krótkotrwała, gdyż roszczenie posesoryjne ograniczone jest terminem zawitym i wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili dokonania naruszeń (art. 344 § 2 k.c.). W przypadku uwzględnienia przez sąd powszechny powództwa i przywrócenia posiadania danego lokalu osobie, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji istnieje podstawa do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile zamierza ona tam nadal na stałe zamieszkiwać. Natomiast w przypadku, gdy nastąpiło przywrócenie posiadania prawomocnym wyrokiem, przed wydaniem decyzji o wymeldowaniu, to należy stwierdzić, że nie zaistniała przesłanka do wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy. Okoliczności w niniejszej sprawie uwzględnione przez organ uprawniały do wydania decyzji o odmowie wymeldowania wskazanych osób z lokalu w [..] przy ul. [..] 1. Konsekwentnie osoby, których wymeldowania podejmuje się skarżący demonstrują chęć powrotu do ww. lokalu nie tylko w sposób werbalny, ale stosując środki prawem przewidziane. Dlatego okoliczność faktyczna, związana z tym, że K.K., D. K., G.K., M.K. aktualnie zamieszkują w innym miejscu nie może skutkować ich wymeldowaniem z miejsca pobytu stałego. Zważyć bowiem należy, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymusza urządzenie innego miejsca pobytu, chyba że dana osoba decyduje się pozostać osobą bezdomną. Przyjęcie automatyzmu polegającego ma wymeldowaniu, gdy osoba, która opuściła dotychczasowe miejsce stałego pobytu i korzysta z prawomocnie przyznanej ochrony posesoryjnej, ale urządziła dla siebie i rodziny przejściowe miejsce pobytu stwarzałoby fikcję obowiązywania normy wynikającej z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz utratę zaufania do organów Państwa. Z tych też przyczyn za nieuzasadnione Sąd uznał zarzuty skrzącego zawarte w skardze, że tak długi okres nieprzebywania w lokalu w [..] przy ul. [..] uzasadnia wymeldowanie osób objętych wnioskiem. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił jako nieuzasadnioną. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd orzekł o wynagrodzeniu dla adwokata ustanowionego w ramach pomocy prawnej.