II SA/Rz 995/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie SO (del.) Ewa Partyka /spr./ NSA Maria Piórkowska Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 9 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania M. G. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] odmawiającej umorzenia kwoty głównej w wysokości 9 306,72 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla dzieci: D. G., S. G., P. G., A. G. i K. G. do rąk ich ojca A. G. w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. wraz z odsetkami ustawowymi - utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę prawną podano: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.; dalej: u.p.u.a.). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 30 ust. 2 i 3 u.p.u.a., organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2 u.p.u.a.), umorzenie takie następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 u.p.u.a.). Podkreślono, że decyzja udzielająca ulgi umorzenia podejmowana jest w granicach uznania administracyjnego, co wynika z wyrażenia "może", zawartego w art. 30 ust. 2 u.p.u.a. Ustalone w postępowaniu dowodowym fakty ze sfery dochodowej i rodzinnej M. G. będącej dłużnikiem alimentacyjnym wskazują, że nie zaszły podstawy do uwzględnienia jej żądania w zakresie umorzenia zadłużenia. Sytuacja materialna M. G. została odzwierciedlona w karcie informacyjnej nadesłanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. (pismo z dnia 5 maja 2010 r.). Wskazuje ona, zwłaszcza po uwzględnieniu świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia emerytalno-rentowego przez ZUS, że strona jest w stanie podołać obciążeniu wynikającemu z przyznania jej wierzycielom alimentacyjnym świadczeń z funduszu alimentacyjnego przy uwzględnieniu ulgi polegającej na rozłożeniu należności na 186 rat w wysokości po 50 zł. Z decyzją nie zgodziła się M. G. składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze podkreśliła, że od 6 lat jest w separacji z mężem. Od 2009 r. pobiera rentę inwalidzką III grupy uzyskaną w związku z chorobą psychiczną. Leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego w S. Kwota miesięcznej renty, po potrąceniach z tytułu alimentów (550 zł) wynosi 271 zł. Mieszka w domu jednorodzinnym składającym z kuchni, dwóch pokoi i łazienki. Wydatki mieszkaniowe (energia elektryczna, kanalizacja, woda, opał) wynoszą miesięcznie ok. 150 zł. Pozostaje jej "na życie" zaledwie kwota 30 zł. Przyznano jej zasiłek z pomocy społecznej w wysokości 200 zł, ale pomoc ta jest niewystarczająca. Nawet kwota raty wynoszącej 50 zł jest dla niej wygórowana. Nie może liczyć na pomoc byłego męża ani też rodziny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę wniosło ojej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie Sąd stwierdził uchybienia, które wziął pod uwagę z urzędu. Zastrzeżenia Sądu budzi przede wszystkim rozłożenie należności na raty w sytuacji, gdy skarżąca wniosku w tym zakresie nie składała. Przepis art. 30 ust. 2 u.u.a. brzmi następująco: “Organ wlaściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną." W ocenie Sądu każda z wymienionych w tym przepisie ulg jest odrębną instytucją, różni się zakresem i każda – co wynika z wykładni gramatycznej – wymaga stosownego wniosku dłużnika alimentacyjnego. Właśnie z uwagi na powyższe brak było podstaw do rozłożenia wypłaconych należności na raty w sytuacji, gdy wniosek z dnia 5 stycznia 2010 r. złożony w dniu 6 stycznia 2010 r. dotyczył niewątpliwie umorzenia należności i nie da się z niego wyinterpretować w żadnym wypadku, iż dłużniczce chodziło o coś innego, a zwłaszcza o rozłożenie na raty. Wobec takiej konstrukcji przepisu nie zasługuje na akceptację jego wykładnia z zastosowaniem wnioskowania argumentum a maiori ad minus. W tej sytuacji zdaniem Sądu orzekanie w przedmiocie rozłożenia na raty było pozbawione podstawy prawnej. Zresztą decyzje w tym zakresie są zupełnie oderwane od realiów życiowych. Dalece wątpliwe jest twierdzenie, że osoba, której na pokrycie kosztów utrzymania zostaje około 270 zł miesięcznie, która korzysta z pomocy społecznej, jest w stanie spłacać po 50 zł miesięcznie. Koliduje to z zasadami doświadczenia życiowego. Mimo, że obiektywnie rzecz biorąc kwota 50 zł miesięcznie nie jest to kwota wysoka, ale w tej konkretnej sytuacji dłużniczki z pewnością przekracza jej aktualne możliwości finansowe tym bardziej, że jest to osoba o określonych schorzeniach i z tej racji musi pozostawać pod stałą kontrolą lekarską i musi ponosić koszty dojazdów do poradni. Jednakże główną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji było naruszenie przepisu art. 30 ust. 2 u.p.u.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy rozstrzygną w zakresie, jaki został wyznaczony treścią wniosku z dnia 5 stycznia 2010 r., a więc w przedmiocie umorzenia należności wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dla dzieci skarżącej. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Według Sądu odwołanie podważało całą decyzję, a nie jej część. W pkt II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.