II SA/Rz 998/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych -skargę oddala- Skarżoną decyzją z dnia [...] maja 2014 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] po rozpoznaniu odwołania M. C. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych utrzymało ją w mocy, powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej "K.p.a." oraz art. 5 ust. 3a i ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), zwanej następnie "u.p.o.u.a.". Wymienioną decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Prezydent Miasta [...] uznał M. C. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od świadczeń alimentacyjnych. Powodem wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia była fakt, że dłużnik wezwany do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego nie stawił się celem przeprowadzenia powyższych czynności. Doręczenie wezwania nastąpiło zaś skutecznie na mocy art. 40 K.p.a. Organ ustalił także, na podstawie informacji otrzymanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...], że w okresie od października 2013 r. do marca 2014 r. M. C. nie dokonał żadnej wpłaty na poczet swego zadłużenia. Tym samym organ stwierdził, że dłużnik w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów (łączna miesięczna kwota zasądzonych alimentów na rzecz syna F. C. to 600 zł). Powyższe świadczy o braku istnienia negatywnej przesłanki uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, określonej w art. 5 ust. 3 pkt 3a u.p.o.u.a. Odwołanie od tej decyzji złożył M. C. podnosząc, że nie uchyla się celowo od zobowiązań finansowych wobec syna F. C. Jego sytuacja wynika zaś z trudnego położenia na rynku pracy w T. osoby o jego kompetencjach zawodowych. Swoją przyszłość zawodową związał z obroną rozprawy doktorskiej, co umożliwi mu znalezienie pracy i spłatę zadłużenia. W. T. podejmował i wciąż podejmuje próby znalezienia pracy, jednak nawet, gdy pojawiają się oferty zgodne z jego kompetencjami, to pracodawcy nie są zainteresowani współpracą z nim. Zaznaczył, że jego niestawiennictwo celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego wyniknęło z konieczności nagłych podróży związanych z pracą naukową i nad książką. Samorządowe Kolegium, decyzją z dnia [...] maja 2014 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówi: złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych. W świetle jednak art. 5 ust. 3 pkt 3a u.p.o.u.a., decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Kolegium zwróciło uwagę, że w piśmie Prezydenta Miasta [...] z dnia 16 stycznia 2014 r. M. C. wezwany został do osobistego stawiennictwa celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego i odebrania od niego oświadczenia majątkowego. Wezwanie to otrzymał osobiście dnia 31 stycznia 2014 r., jednakże nie zgłosił się w celu dokonania wymienionych czynności, jak też nie usprawiedliwił swojej nieobecności. W oparciu o powyższe SKO stwierdziło, że skoro dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i odebranie oświadczenia majątkowego poprzez niezgłoszenie się na stosowne wezwanie, jak też brak usprawiedliwienia swojej nieobecności oraz nie wywiązywał się w każdym z 6 miesięcy z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów, zasadnym było wydanie wobec niego decyzji uznającej go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podnoszone zaś w odwołaniu argumenty dotyczące braku pracy na rynku pracy w T., jak też przygotowywanie się do obrony pracy doktorskiej nie usprawiedliwiają, w ocenie Kolegium, braku wpłaty ciążących na dłużniku alimentów. Poinformowania natomiast organu w odwołaniu o konieczności wyjazdu w związku z pracą, nie potwierdzonego żadnym dokumentem, nie można uznać za chęć wywiązania się z ciążących na odwołującym się zobowiązań. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. C. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia tj. art. 138 § 2 w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. przez ich niezastosowanie oraz przepisów prawa materialnego tj. art. 5 ust. 3 u.o.o.u.a. przez niewłaściwe zastosowanie. Skarżący zwrócił uwagę, że Prezydent Miasta [...] wydał decyzję w dniu [...] kwietnia 2014 r. opierając się m. in. na informacji uzyskanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia 23 kwietnia 2014 r., bez poinformowania go o zakończeniu postępowania dowodowego i prawie zapoznania się z całym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do niego. Przez powyższe pozbawiony został możliwości obrony swoich praw. Zaznaczył, że w odwołaniu przedstawił przyczyny niełożenia na utrzymanie syna, jednak Kolegium nie chciało wyjaśnić tych okoliczności, tylko wydało decyzję merytoryczną. W jego ocenie, organy obu instancji miały możliwość odebrania od niego oświadczenia o stanie majątkowym. Skarżący zarzucił też, że organy nie sprawdziły, czy jest on zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i czy poszukuje pracy. Tym samym nie wyjaśniły wszystkich okoliczności, jakie ustawodawca określił w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Podkreślił, że szybkość postępowania administracyjnego nie może być realizowana kosztem zasady prawdy materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że podnoszony w skardze zarzut braku możliwości obrony swoich praw nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Skarżący mimo możliwości udziału w toczącym się postępowaniu nie zgłaszał się na wezwania, ani nie przedkładał dokumentów usprawiedliwiających nieobecność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Przedmiot sprawowanej przez sąd administracyjny kontroli działalności administracji publicznej stanowi zgodność z prawem m. in. decyzji administracyjnych – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako "P.p.s.a.". W ramach tej kontroli sąd bada, czy zaskarżony akt narusza prawo materialne czy też procesowe w sposób mający lub mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie takiego naruszenia obliguje do uchylenia kwestionowanej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1), zaś uznanie skargi za bezzasadną skutkuje koniecznością jej oddalenia (art. 151 P.p.s.a.). Sprawując kontrolę sąd nie jest związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). W niniejszym postępowaniu kontroli Sądu poddana została legalność decyzji uznającej M. C. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga M. C. nie jest uzasadniona. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 5 ust. 3 i ust. 3 a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.). Przepisy te przewidują, iż między innymi w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Przepis art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. określa, jako dłużnika alimentacyjnego osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Z kolei art. 2 pkt 2 u.p.o.u.a. definiując bezskuteczność egzekucji określa, jako egzekucję bezskuteczną między innymi taką w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Na k-3 akt administracyjnych sprawy znajduje się zaświadczenie z którego wynika, iż w okresie od 1.10.2013 r. do 31.03.2014 r. na poczet alimentów egzekwowanych na podstawie wskazanych w tym piśmie tytułów wykonawczych od dłużnika M. C. nie wyegzekwowano żadnej kwoty. W tychże aktach administracyjnych na k-7 znajduje się również zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] z dnia 20.09.2013 r. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych w stosunku do dłużnika M. C. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje w sposób jednoznaczny, że na dzień wydania decyzje skarżący był dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 3 u.p.o.u.a. Przepis art. 3 ust. 3 u.p.o.u.a. nakłada na właściwy organ dłużnika obowiązek wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań administracyjnych między innymi wówczas, kiedy uniemożliwia on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny potwierdza, iż dłużnik alimentacyjny M. C. przeprowadzenie takiego wywiadu uniemożliwiał. Pismem z dnia 16.01.2014 r. skarżący M. C. został wezwany do stawienia się w terminie 14 dni celem przeprowadzenia z nim wywiadu alimentacyjnego. Wezwanie to zostało doręczone dłużnikowi w dniu 31.01.2014 r. Do dnia wszczęcia postępowania, to jest do 2.04.2014 r. skarżący - mimo upływu 2 miesięcy - nie stawił się celem umożliwienia przeprowadzenia przedmiotowego wywiadu. Takie ustalenia pozwalają na aprobatę stanowiska organów obu instancji, iż uniemożliwiał on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, iż M. C. w żaden sposób nie próbował usprawiedliwić swojego niestawiennictwa. Wskazać również należy, iż skarżący, jako osoba wykształcona z łatwością mógł zrozumieć treść doręczonego mu pisma Prezydenta Miasta [...] z dnia 16.01.2014 r., w którym pouczono go o skutkach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie reagując na żądanie organu mógł przewidzieć grożące mu konsekwencje. Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje orzecznictwo sądów administracyjnych iż prawodawca w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w sposób bardzo ścisły określił przesłanki wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie pozostawiając organowi administracji orzekającemu w tych sprawach możliwości działania w ramach uznania administracyjnego. Istota powyższego uregulowania sprowadza się do sytuacji w której dłużnik w sposób świadomy odmawia (również przez nieusprawiedliwione zaniechanie) współpracy z organem. Podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące braku możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, faktu zarejestrowania w Urzędzie Pracy, jako bezrobotnego nie mają dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia. Organy nie wskazały, by tymi przesłankami kierowały się rozstrzygając sprawę i na konieczność ich badania nie wskazuje również brzmienie przepisu art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jako kryteria pozytywne uznania osoby za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego przewidują jedynie okoliczność by dana osoba była dłużnikiem alimentacyjnym oraz by uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówiła spełnienia obowiązków określonych w punktach 1-3 ust. 3 art. 5 u.p.o.u.a. Ponadto ustawa ta przewiduje jedno kryterium negatywne określone w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. polegające na tym, by dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ponieważ ustalenia organów potwierdzone zebranym materiałem dowodowym wskazują, że M. C. jest dłużnikiem alimentacyjnym (w rozumieniu art. 2 pkt. 3 u.p.o.u.a.) oraz że uniemożliwiał przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego przy jednoczesnym niewywiązywaniu się przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów należy uznać, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podnieść, iż prawdą jest, że w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. Zauważyć jednak należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, ONSA WSA 2006, nr 6, poz. 157; OSP 2007, z. 3, poz. 26), na przykład, że "niewydanie i niedoręczenie jej zawiadomienia, o którym mowa przed wydaniem decyzji, uniemożliwiło jej na przykład zgłoszenie wniosków dowodowych..." (postanowienie NSA z dnia 22 marca 2012 r., II GSK 431/12, LEX nr 1145527). Dowody wskazywane przez stronę muszą mieć jednak wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie sytuacji takiej nie ma. Nawet w skardze M. C. nie wskazuje na dowody, który miałyby znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wyjaśniono wyżej nie ma znaczenie dla jej rozstrzygnięcia kwestia sytuacji majątkowej i zarobkowej skarżącego i przyczyny z powodu których nie płacił alimentów. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest również kwestia czy skarżący jest zarejestrowany, jako bezrobotny, czy też nie. A tak na marginesie należy wskazać, że z zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych (k-7 akt administracyjnych) wynika, iż dłużnik nie pracuje, nie pobiera stałych świadczeń, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. W takim stanie faktycznym uznać należy, iż aczkolwiek w sprawie doszło do naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a., jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skarga jest nieuzasadniona i dlatego na podstawie przepisu art. 151 P.p.s.a. oddalił ją.