II SAB/Rz 1/08

Dnia 20 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi L. N. na bezczynność Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w przedmiocie nie wystąpienia o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego - postanawia - odrzucić skargę. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 roku, nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (dalej GOPS), działając z upoważnienia Rady Gminy, przyznał L. N. rentę socjalną za okres od dnia 15 kwietnia 2002 roku do 30 marca 2003 roku. Decyzją z dnia [...] maja 2003 roku, nr [...] ww. organ zażądał zwrotu wypłaconej renty socjalnej w wysokości 4.802,53 złotych. W uzasadnieniu wskazano, iż w okresie, w którym wypłacano rentę L. N. uprawniony był również do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Okoliczność ta, w ocenie organu, przesądza, iż wypłacona renta socjalna była nienależna. Od decyzji tej L. N. wniósł odwołanie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2003 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) uchyliło decyzję z [...] maja 2003 roku i umorzyło postępowanie administracyjne. Motywując swoje rozstrzygnięcie organ wywiódł, iż w razie uznania wypłaconej renty socjalnej za świadczenie nienależne, nie ma podstaw do wydawania decyzji o żądaniu jej zwrotu. W takiej sytuacji organ winien wystawić tytuł wykonawczy i podjąć czynności zmierzające do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Stosując się do ww. wskazań Kierownik GOPS wystawił tytuły wykonawcze nr 1/2004, 2/2004, 3/2004 i skierował wniosek o wszczęcie administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 12 grudnia 2005 roku L. N. zwrócił się do Kierownika GOPS o to, by stosownie do treści art. 35a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2005 r. Nr 229 poz. 1954, dalej jako u.p.e.a.) zawiadomił organ egzekucyjny o konieczności wstrzymania postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania przez sąd wniesionego przez niego powództwa. Pismem z tego samego dnia L. N. zwrócił się również do Wójta Gminy o zobowiązanie Kierownika GOPS do przestrzegania przepisów u.p.e.a., w szczególności art. 35a. W odpowiedzi z dnia 4 stycznia 2006 roku Wójt Gminy wyjaśnił, iż nie ma podstaw do zastosowania art. 35a u.p.e.a., ponieważ powództwo, na które powoływał się L. N. jest w istocie skargą do sądu administracyjnego, a ta nie może wywołać skutków o jakich mowa w tym przepisie. Następnie, pismem z dnia 28 marca 2006 roku, adresowanym do Wójta Gminy, L. N. zwrócił się o umorzenie mu należności z tytułów wykonawczych nr 1,2,3/2004. Pismem z dnia 27 kwietnia 2006 roku organ podał, iż nie znalazł podstaw do umorzenia należności. Pismem z dnia 17 maja 2006 roku L. N. zażądał, by w związku z jego wnioskiem organ wydał decyzję administracyjną. W odpowiedzi Wójt wyjaśnił, iż wydawanie decyzji jest zbędne. Wskazał nadto, że umorzenie należności jest sprawą uznaniową, a wszelkie informacje zostały już udzielone w piśmie z 27 kwietnia 2006 roku. Pismem z dnia 29 czerwca 2006 roku L. N. ponowił wniosek o wydanie decyzji. Jednocześnie, pismem z dnia 19 kwietnia 2006 roku L. N. złożył skargę na bezczynność Kierownika GOPS w zakresie egzekucji administracyjnej nienależnej renty socjalnej. SKO uznało skargę za bezzasadną. Przyjmując, iż żądanie L. N. dotyczyło zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wywiodło, że podmiotem właściwym do orzekania w tym zakresie jest organ egzekucyjny a nie Kierownik GOPS – pismo z dnia 19 czerwca 2006 roku. Pismami z dnia 16 i 17 maja 2006 roku L. N. zwrócił się do Wojewody o umorzenie zaległości z tytułu nienależnie pobranej renty socjalnej. Postanowieniem z dnia [...] maja 2006 roku nr [...] Wojewoda przekazał sprawę Dyrektorowi Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rozpoznając zażalenie wniesione na wzmiankowane postanowienie Minister Pracy i Polityki Społecznej uchylił je i przekazał sprawę do Kierownika GOPS – postanowienie z [...] lipca 2006 roku, nr [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2006 roku, nr [...] Kierownik GOPS odmówił umorzenia zaległości z tytułu nienależnie pobranej renty. Decyzją z dnia [...] września 2006 roku, nr [...] SKO uchyliło przedmiotową decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z [...] listopada 2006 roku, nr [...] Kierownik GOPS [...] ponownie odmówił umorzenia należności. Decyzją z [...] marca 2007 roku, nr [...] SKO uchyliło decyzję z [...] listopada 2006 roku w całości i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 roku, nr [...] Kierownik GOPS [...] umorzył L. N. odsetki od zaległości z tytułu nienależnie pobranej renty socjalnej, odmawiając jednocześnie umorzenia należności głównej. Decyzją z dnia [...] września 2007 roku, nr [...] SKO [...] uchyliło przedmiotową decyzję i sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2007 roku, nr [...] Kierownik GOPS [...] odmówił umorzenia odsetek oraz należności głównej z tytułu nienależnie pobranej renty socjalnej. Decyzją z dnia [...] lutego 2008 roku, nr [...] SKO uchyliło w całości powołaną decyzję oraz orzekło o odstąpieniu od żądania zwrotu renty socjalnej uznanej przez organ jako świadczenie pobrane nienależnie. Wcześniej, bo w dniu 8 grudnia 2007 roku – data sporządzenia – L. N. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na bezczynność Kierownika GOPS. Jak wynika z jej treści, jak również z treści pisma ją precyzującego, przedmiotem zaskarżenia jest bezczynność dotycząca dwóch spraw: 1) nie wystąpienia przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, jako wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, do organu egzekucyjnego o wstrzymanie tego postępowania na podstawie art. 35a u.p.e.a.; 2) przewlekłego, biurokratycznego i niezgodnego z prawem załatwienia sprawy o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranej renty socjalnej. Pierwsza z tych spraw została zarejestrowana pod sygnaturą II SAB/Rz 1/08, drugą natomiast zarejestrowano pod sygnaturą II SAB/Rz 26/08. Niniejsze postanowienie dotyczy sprawy II SAB/Rz 1/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest niedopuszczalna. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., skarga na bezczynność organów administracji publicznej przysługuje jedynie wtedy, gdy z mocy przepisu prawa zobligowane są one do wydania decyzji, postanowienia, lub innego aktu lub podjęcia czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Chodzi więc wyłącznie o takie sytuacje, gdy organ wbrew prawnemu nakazowi nie podejmuje działań zmierzających do ukształtowania sfery prawnej podmiotu administrowanego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne nie jest procesem, w którym kształtuje się prawa lub obowiązki publicznoprawne. Ze swej istoty wszczyna się je tylko wówczas, gdy sytuacja prawna danego podmiotu jest już ustalona, a składające się na jej treść obowiązki nie zostały wykonane. W konsekwencji zarówno organowi egzekucyjnemu, jak i wierzycielowi nie można postawić zarzutu, iż pozostaje w bezczynności w rozumieniu wyżej podanym. Przepisy u.p.e.a. przewidują wprawdzie instytucje umożliwiające zwalczanie inercji wierzyciela (skarga na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych – art. 6 § 1a) oraz organu egzekucyjnego (skarga na przewlekłość postępowania – art. 54), jednakże dotyczą one działań o charakterze procesowym, podejmowanych wyłącznie w ramach postępowania egzekucyjnego. Rozstrzyganie o zasadności tych środków prawnych nie należy do sądu lecz do organów administracji publicznej. I dopiero to rozstrzygnięcie – a nie sama bezczynność – podlega kontroli sądu administracyjnego. Z tych przyczyn ocena, czy w okolicznościach kształtujących stan faktyczny niniejszej sprawy, Kierownik GOPS powinien był zawiadomić organ egzekucyjny o wniesionym przez L. N. pozwie (Sąd nie rozstrzyga w tym miejscu czy był to pozew, czy skarga do sądu administracyjnego) z jednoczesnym żądaniem wstrzymania postępowania egzekucyjnego, nie należy do Sądu. Jeżeli w ocenie skarżącego ww. organ dopuścił się bezczynności w rozumieniu art. 6 § 1a u.p.e.a. może złożyć skargę na jego bezczynność do SKO. Na podstawie art. 6 P.p.s.a. Sąd poucza, że jeżeli zobowiązany wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej doznał szkody, może – na podstawie przepisów Kodeksu Cywilnego – dochodzić odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela – art. 168b u.p.e.a.. Właściwy w tym zakresie jest sąd powszechny – Sąd Cywilny. Uwzględniając zatem całość powyższego Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.