II SAB/Rz 21/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 18 maja 2018 r., sygn. akt II SAB/Rz 21/18 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie ewidencji gruntów - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 maja 2018 r., sygn. II SAB/Rz 21/18. Postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r., sygn. akt II SAB/Rz 21/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku J. K. w pkt I) przyznał wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; w pkt II) odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że przy rozpoznaniu wniosku w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych uwzględniono trudną sytuację życiową skarżącego. Odnośnie odmowy ustanowienia zastępcy prawnego wskazano, że na obecnym etapie postępowania ustawa nie wymaga udziału takiego pełnomocnika, w szczególności, gdy Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia, których dopuściły się organy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył J. K. wnioskując o jego uchylenie. Zakwestionował jego treść w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika podnosząc, że ma do tego prawo, a jego sytuacja materialna kwalifikuje go do otrzymania takiej pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy J. K. jest osobą bezrobotną, w stałym leczeniu, utrzymuje się wyłącznie z zasiłku przyznanego przez opiekę społeczną w wysokości 317 zł oraz z zasiłku celowego na dożywianie w kwocie 100 zł (według przedłożonego zaświadczenia). Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podał, że w miesiącu wydatkuje na podatki 50 zł, gaz 55 zł, śmieci 9 zł, leki, węgiel 120 zł, drewno 199 zł i 75 zł, ma problem z wykupieniem leków, jest zadłużony na kwotę ok. 3.200 zł. Jako majątek wskazał mieszkanie o powierzchni 85,63 m², działkę o pow. 0,16 ha, w której posiada udział i budynek gospodarczy o pow. 15 m². (stan prawny tego majtku nie jest uregulowany). Skarżący nie oświadczył żadnego wartościowego majątku ruchomego i oszczędności. Załączył także faktury za zakup leków, drewna i węgla, zaświadczenie o statusie bezrobotnego i wspomniane już zaświadczenie o pobieraniu świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Sądu informacje podane w niniejszej sprawie, a także te wynikające z danych przedstawionych w innych sprawach (m. in. II SA/Rz 301/18, II SA/Rz 21/18) wskazują, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny, gdyż wnioskodawca jest osobą bezrobotną, o ograniczonych dochodach i z tego powodu korzysta z pomocy społecznej. Wykazał zatem istnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zrealizowany został cel instytucji prawa pomocy a mianowicie umożliwienie skorzystania z prawa do sądu przez osobę nieposiadającą dostatecznych środków finansowych. Co wypada podkreślić przedmiotowa pomoc finansowana jest ze środków Skarbu Państwa, których ilość jest ograniczona. Dlatego też rozpoznając wniosek w ramach prawa pomocy należy mieć na uwadze celowość wydatkowania środków publicznych i przerzucania konieczności ich finansowania na ogół społeczeństwa. Jednocześnie Sąd zauważa, że odmowa ustanowienia adwokata – inaczej niż w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy skarżącego w dostępie do sądu i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi. Otóż zgodnie z art. 175 § 1 P.p.s.a. oraz art. 194 § 4 P.p.s.a. - wymóg posiadania profesjonalnego pełnomocnika staje się niezbędny dopiero w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej od orzeczenia sądu kończącego postępowanie lub zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Ponadto w myśl art. 6 P.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Sąd bierze także z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Z akt sprawy wynika, że na obecnym etapie postępowania udział zawodowego pełnomocnika nie jest konieczny. Także podnoszona w sprzeciwie argumentacja, nie stanowi okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 18 maja 2018 r., Sąd w pełni podziela. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.