II SAB/Rz 22/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2010r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. B. na bezczynność Marszałka Województwa [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - postanawia – I. umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne, II. zwrócić skarżącej I. B. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem uiszczonego w sprawie wpisu. W dniu 19 kwietnia 2010r. I. B. wniosła bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na bezczynność Marszałka Województwa [...] przejawiającą się w niezastosowaniu się do postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2008r. znak: [...] wyznaczającego Marszałkowi termin 30 dni na załatwienie sprawy nienależnie pobranego przez jej męża świadczenia rodzinnego. Skarga ta została dnia 22 kwietnia 2010r. przekazana organowi, którego bezczynność zaskarżono celem udzielenia odpowiedzi na nią. Stan faktyczny niniejszej sprawy jest następujący. W dniu 31 maja 2008r. I. B. złożyła do Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej pismo, w którym wniosła o wstrzymanie przez właściwą instytucję w Anglii wypłaty P. S. tzn. ojcu jej dziecka – A. B. świadczenia rodzinnego i rozpoczęcia wypłacania go do jej rąk, a także o "egzekucję w całości pobieranego nienależnego świadczenia od chwili jego przyznania P. S". W piśmie datowanym 16 sierpnia 2008r., skierowanym do Wojewody, I. B. zaznaczyła, iż składa "uzasadnioną skargę na bezczynność Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej (...) w przedmiocie wyjaśnienia okoliczności wyłudzenia przez (...) P. S. nienależnego świadczenia rodzinnego pobieranego na podstawie sfałszowanych dokumentów w Anglii oraz zawłaszczenia tego świadczenia w całości". Postanowieniem z dnia [...] października 2008r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które otrzymało od Wojewody wskazane wyżej pismo skarżącej przyjęło, iż jest ono zażaleniem w rozumieniu art. 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i uznając, iż jest ono uzasadnione wyznaczyło Marszałkowi Województwa [...] 30-dniowy termin do załatwienia objętej nim sprawy, liczony od momentu doręczenia tego postanowienia. Prezydent Miasta [...] decyzjami podjętymi w dniu [...] sierpnia 2008r.: 1) znak: [...] uchylił od dnia 27.10.2004r. własną decyzję z dnia [...].10.2004r. znak: [...] dotyczącą ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania, 2) znak: [...] uchylił od dnia 1.08.2004r. swoją decyzję z dnia [...].06.2004r. znak: [...] dotyczącą ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatku do niego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na A. G. (która decyzją Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. z dnia [...] kwietnia 2008r. zmieniła nazwisko na B.) 3) znak: [...] uchylił od dnia 1.09.2005r. pkt 1 swojej decyzji z dnia [...].10.2005r. znak: [...] dotyczący ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko A. G. oraz jej pkt 5 dotyczący ustalenia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na wyżej wymienione dziecko, 4) znak: [...] uchylił od dnia 1.09.2006r. pkt 1 swojej decyzji z dnia [...].10.2006r. znak: [...] dotyczący ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na A. G. oraz jej pkt 4 dotyczący ustalenia prawa do dodatku do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na wyżej wymienione dziecko, 5) znak: [...] uchylił od dnia 1.10.2007r. swoją decyzję z dnia [...].10.2007r. dotyczącą ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego na A. G. Przyczynę kasatoryjnych rozstrzygnięć stanowiło nabycie przez członka rodziny (P. S.) prawa do świadczeń rodzinnych w innym państwie (Anglii) w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W następstwie powyższych rozstrzygnięć Marszałek Województwa [...] decyzjami z dnia [...] kwietnia 2009r.: 1) Nr [...] znak: [...] odmówił przyznania I. B. na dziecko – A. B. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1.09.2005r. do 31.08.2006r. oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo we wrześniu 2005r., 2) Nr [...] znak: [...] odmówił przyznania I. B. na dziecko A. B. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1.09.2006r. do 31.08.2007r. oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo we wrześniu 2006r., 3) Nr [...] znak: [...] odmówił przyznania I. B. na dziecko A. B. prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 1.10.2007r. do 31.08.2008r. oraz prawa do dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo w październiku 2007r. Powołując w uzasadnieniach powyższych rozstrzygnięć regulacje unijne organ podniósł, że P. S. – ojciec A. B. od momentu podjęcia zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii tj. od dnia 1 sierpnia 2004r. stał się uprawniony do świadczeń rodzinnych w tym państwie. Natomiast matka dziecka – skarżąca od 1.09.2005r. do 31.08.2008r. nie wykonywała żadnej działalności zawodowej. Organ zwrócił uwagę, iż w takiej sytuacji pierwszeństwo w zakresie świadczeń rodzinnych przysługuje ustawodawstwu kraju miejsca pracy, który jest wówczas właściwy do wypłaty świadczeń rodzinnych. Decyzjami podjętymi z kolei w dniu [...] maja 2009r. Marszałek Województwa [...]: 1) Nr [...] znak: [...] przyznał I. B. na dziecko A. B. prawo do zasiłku rodzinnego w okresie od 1.08.2004r. do 21.10.2004r. oraz prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w tym samym okresie oraz odmówił przyznania prawa do zasiłku rodzinnego w okresie od 22.10.2004r. do 31.08.2005r. i prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 22.10.2004r. do 31.08.2005r., 2) Nr [...] znak: [...] odmówił przyznania I. B. na dziecko A. B. prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania w okresie od 27.10.2004r. do 23.08.2005r. W konsekwencji powyższych decyzji w dniu [...] września 2009r. Marszałek Województwa [...] wydał decyzję Nr [...] znak: [...] , w której zobowiązał I. B. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na A. B. za okres od 22.10.2004r. do 31.08.2007r. oraz od 1.10.2007r. do 31.05.2008r. tj. zasiłku rodzinnego oraz dodatków do niego: z tytułu samotnego wychowywania dziecka (a), z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania (b) i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (c), łącznie w kwocie 6 481,60 zł z ustawowymi odsetkami. Uzasadniając to ostatnie rozstrzygnięcie, obok przedstawienia unormowań unijnych, organ zwrócił uwagę na art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), ustanawiający obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz art. 30 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, wedle którego za takie nienależnie pobrane świadczenia należy rozumieć m. in. te wypłacone w przypadku uchylenia decyzji przyznającej świadczenia przez organ właściwy za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Odnosząc się w końcowej części uzasadnienia do prośby I. B. zawartej w jej piśmie z dnia 31 maja 2008r. organ podniósł, że zwrócił się do instytucji brytyjskiej wypłacającej świadczenia rodzinne P. S. z pytaniem, czy świadczenia te mogą być wypłacane do rąk wyżej wymienionej jako osoby sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem. Na powyższe nie otrzymano jednak żadnej odpowiedzi. Z kolei w dniu 30 kwietnia 2010r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej działający imieniem Marszałka Województwa [...] wystąpił do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą o zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej następnie jako P.p.s.a., przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej może stanowić bezczynność organu administracji publicznej w przypadkach z pkt 1-4a tego paragrafu. Tym samym sąd administracyjny władny jest oceniać kwestię braku działania organu administracji, który będąc do tego prawnie zobowiązany nie wydał decyzji, postanowienia, innego aktu bądź nie podjął określonej czynności z zakresu administracji publicznej. Stosownie z kolei do art. 149 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. zobowiązuje ten organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub też do stwierdzenia albo uznania uprawnienia czy obowiązku wynikających z przepisów prawa. Przedmiotem zatem skargi opartej o art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. jest brak działania organu w formie i w sytuacji nakazanych prawem. W przypadku, gdy wprawdzie w dacie wniesienia skargi wskazany w niej organ był bezczynny, ale przestał nim być w toku postępowania sądowego uzasadnionym jest twierdzenie, iż sprawa sądowoadministracyjna w przedmiocie bezczynności organu przestała istnieć, co oznacza, iż postępowanie to stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Stanowisko to znalazło odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowym. W uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26.11.2008r. (I OPS 6/0, ONSAiWSA 2009/4/63) stwierdzono bowiem, iż art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. ma zastosowanie także w przypadku, gdy po wniesieniu skargi na bezczynność organu – w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. – organ wyda akt lub dokona czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, co do których pozostawał w bezczynności. Przechodząc do okoliczności rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdza, że zarzucana w skardze bezczynność Marszałka Województwa [...] ustała w trakcie postępowania sądowego w jej przedmiocie. Jak już bowiem zaznaczono, I. B. złożyła niniejszą skargę w dniu 19 kwietnia 2010r. bezpośrednio do tut. Sądu, a w dniu 22 kwietnia 2010r. została ona przekazana organowi. Natomiast działanie, którego domagała się skarżąca tj. rozpoznanie kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podjęte zostało w dniu [...] września 2009r. Wtedy to bowiem Marszałek Województwa [...] wydał decyzję, w której orzekł w przedmiocie takich nienależnych świadczeń rodzinnych. Z kolei w dniu 30 kwietnia 2010r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej działający imieniem Marszałka Województwa [...] wystąpił do właściwej instytucji brytyjskiej z prośbą o zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Kwestia ewentualnego spóźnienia organu w tym zakresie, a zatem problem zachowania przez organ określonych prawnie terminów załatwiania spraw, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jak już bowiem wskazano, przedmiot zaskarżenia stanowi bowiem bezczynność organu, polegająca na niepodjęciu nakazanego prawem działania. Nie jest zaś nim wadliwość tego działania sprowadzająca się do pozostawania w zwłoce, a więc polegająca na dokonaniu stosownej czynności z przekroczeniem terminu. Mając powyższe na uwadze należało umorzyć niniejsze postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 i § 2 P.p.s.a. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 225 P.p.s.a. w związku z omyłkowym wezwaniem do jego uiszczenia. Stosownie bowiem do art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.