II SAB/Rz 23/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej - postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy. M. B. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wezwany następnie o wpis, w kwocie 100 zł, od tej skargi M. B. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Umotywował go swoją ciężką sytuacją materialną. Wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku. Jest właścicielem akcji [...] o wartości 0 zł. Utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód miesięczny w wysokości ok. 680 zł. Ze względu na to, że oświadczenie skarżącego zawierało zbyt małą ilość danych potrzebnych do rozpoznania jego wniosku, wezwano go (pismo z 20 maja 2016 r.) do dokonania uzupełnienia poprzez podanie: średnich miesięcznych wydatków na swoje wyżywienie, środki higieniczne i środki czystości, średnich miesięcznych kosztów utrzymania lokalu, w którym wnioskodawca mieszka (z wyszczególnieniem wydatków na czynsz, prąd, gaz), średnich miesięcznych wydatków z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, wszystkich posiadanych pojazdów mechanicznych (marka, rok produkcji) oraz kosztów miesięcznych ich utrzymania. W wezwaniu zadano także pytanie, czy skarżący korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, a jeśli tak to wskazanie rodzaju i wysokości aktualnie otrzymywanych z tego tytułu świadczeń. Dodatkowo, w wezwaniu wskazano na potrzebę przedłożenia: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres od dnia 1 marca 2016 r. do dnia wykonania niniejszego wezwania, kserokopii rachunków/faktur za prąd, gaz, czynsz za jeden z miesięcy 2016 r., kserokopii deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy okresy płatności w związku z prowadzoną przez wnioskodawcę działalnością gospodarczą, zeznania podatkowego za rok 2015 oraz dokumentów potwierdzających fakt aktualnego korzystania przez stronę z pomocy społecznej (kserokopie stosownych decyzji), jeśli pomoc taka ma miejsce. Wezwanie powyższe doręczone zostało M. B. dnia 6 czerwca 2016r. W dniu 13 czerwca 2016 r. skarżący nadał w urzędzie pocztowym zaadresowane do tut. Sądu pismo, w którym "wezwał" Sąd do udzielenia mu wyjaśnień w zakresie otrzymanego wezwania do uzupełnienia braków wniosku o prawo pomocy, wskazując szczegółowo w trzydziestu jeden punktach swoje wątpliwości. Strona zaznaczyła jednocześnie, że udzieli odpowiedzi na wezwanie z dnia 20 maja 2016 r. w ciągu siedmiu dni, licząc od daty doręczenia odpowiedzi na jej pismo z dnia 13 czerwca 2016 r. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Według art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyłomem od powyższej zasady są regulacje dotyczące instytucji prawa pomocy. W ich świetle, stronie może zostać przyznane prawo pomocy na złożony przez nią wniosek (art. 243 § 1 P.p.s.a.). Prawodawca przewidział szerszy i węższy zakres udzielanego w ramach przedmiotowej instytucji wsparcia. I tak, zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika składa się na prawo pomocy w całkowitym zakresie – art. 245 § 2 P.p.s.a. Z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata mieści się w tzw. częściowym prawie pomocy, o czym stanowi art. 245 § 3 P.p.s.a. Wedle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przesłanką przyznania stronie wsparcia w częściowym zakresie (o takie właśnie ubiega się skarżący) jest niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie powyższego przepisu jest jednoznaczne, a zatem nie może być wątpliwości co do tego, że to wnioskodawca winien wykazać, że w opisanej w nim sytuacji się znajduje. Strona ubiegająca się o pomoc winna więc udowodnić, że uiszczenie kosztów sądowych bez uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. znajduje się poza zakresem jej możliwości płatniczych. Również treść art. 252 § 1 P.p.s.a. wskazuje na obowiązek wykazania przez wnioskodawcę jego trudnej sytuacji materialnej. Przepis ten stanowi mianowicie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Jeśli jednak strona nie poda wystarczającej ilości danych potrzebnych do rozpoznania jej wniosku bądź też będą one budzić wątpliwości, to wówczas – zgodnie z art. 255 P.p.s.a. - istnieje możliwość skierowania do niej wezwania o podanie dodatkowych informacji i przedłożenie dodatkowych dokumentów. Rozwinięcie unormowania zawartego w tym ostatnim przepisie znajduje się w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (poz. 1257). Zgodnie z nim, dokumentami źródłowymi, do złożenia których wnioskodawca może zostać wezwany, w przypadku gdy oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, są w szczególności: odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (pkt 1), wyciągi z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy (pkt 2), odpisy lub wypisy z rejestrów urzędowych (pkt 3), odpisy dwóch ostatnich bilansów (pkt 4), zaświadczenia o wysokości osiągniętego dochodu, uzyskanych wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwóch lat (pkt 5), zaświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy wydawane przez upoważnionego pracownika jednostki organizacyjnej gminy realizującej zadania pomocy społecznej (pkt 6). Wskazany przepis posługuje się sformułowaniem "w szczególności", a zatem dopuszczalne jest także wezwanie strony o inne, niewymienione w nim wprost dokumenty, jeśli tylko mają one związek z przesłankami przyznania prawa pomocy. Należy w tym miejscu wskazać na ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.01.2015 r. II GZ 58/15, publ.: http://nsa.orzeczenia.gov.pl). Skoro bowiem, zgodnie z powołanym wyżej art. 243 P.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. M. B. wezwany, w trybie wspomnianego art. 255 P.p.s.a., o wskazanie dodatkowych informacji oraz o nadesłanie dodatkowych dokumentów nie zastosował się do powyższego. W odpowiedzi skierował natomiast do tut. Sądu pismo, w którym "wezwał" Sąd o wyjaśnienie jego wątpliwości. Mając jednak na uwadze zawartość tego pisma skarżącego należy przyjąć, że gdyby faktycznie jego wolą było zastosowania się do skierowanego do niego wezwania z dnia 20 maja 2016r. to uczyniłby to. Wezwanie to nie było bowiem skomplikowane i z pewnością umożliwiało udzielenie na nie odpowiedzi bez szczególnego wysiłku. Tymczasem strona nie podała jakiejkolwiek informacji, o którą została zapytana, a która miała umożliwić rzetelną ocenę złożonego przez nią wniosku. Na brak rzeczywistej chęci udzielenia odpowiedzi na przedmiotowe wezwanie wskazuje również fakt, że w uzasadnieniach postanowień wydanych w innych zainicjowanych przez M. B. przed tut. Sądem sprawach, a odmawiających mu prawa pomocy (sygn. akt II SAB/Rz 20/16, II SAB/Rz 21/16, II SAB/Rz 22/16, II SA/Rz 189/16) wskazano wprost, że przyczyną odmownego załatwienia jego żądania w tym przedmiocie jest brak należytej współpracy z Sądem w celu wyjaśnienia sytuacji finansowej. Wnioskodawca musiał więc zdawać sobie sprawę z konsekwencji swojej biernej postawy. Skoro więc M. B. nie wykonał wezwania z dnia 20 maja 2016 r. i nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uzasadniającej udzielenie mu wsparcia ze środków publicznych, należało orzec o odmowie uwzględnienia jego żądania. Podstawę niniejszego orzeczenia stanowi art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.