II SAB/Rz 33/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie doręczenia decyzji postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M. T. po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie doręczenia decyzji w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od koszów sądowych, względnie częściowe zwolnienie od nich. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, jest osobą bezrobotną – bez prawa do zasiłku, pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami oraz 20-letnią uczącą się siostrą, z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Źródło ich utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę jego matki – 1489 zł. oraz pobierana przez ojca emerytura wraz z pracą na umowę zlecenie – 2807 zł. (razem 4296 zł.); dochody te przeznaczane są na zakup lekarstw, wizyty w prywatnych gabinetach, dojazd siostry do szkoły oraz rodziców do pracy, opłaty za energię elektryczną, gaz, zakup opału, spłatę kredytu studenckiego starszej siostry skarżącego (198 zł./m-c). Posiadany majątek obejmuje dom o pow. 110 m² wraz z 8-arową działką na której jest posadowiony, nieruchomość rolną (0,55 ha), zaś z pojazdów mechanicznych samochód Fiat Uno oraz Fiat Bravo (rok prod. odpowiednio 2000 i 1996). Ponieważ powyższe dane uznano za niewystarczające do kompleksowej oceny sytuacji finansowej skarżącego – w tym nie budzącego wątpliwości stwierdzenia po jego stronie braku możliwości wywiązania się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, został on wezwany do: a) wyjaśnienia, na czym miałby polegać warunkujący przyznanie dochodzonego prawa pomocy uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym członków rodziny, b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty za energię elektr., gaz, wodę i kanalizację, telefony, zakup opału itp.) oraz ewentualnie inne cele wpływające w istotny sposób na obciążenie domowego budżetu (np. sygnalizowane w uzasadnieniu wniosku PPF wydatki związane z leczeniem, dojazdami do pracy, eksploatacją posiadanych pojazdów mechanicznych), c) wskazania wysokości netto dochodów swoich rodziców, d) wyjaśnienia, czy do grona osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe należy siostra za którą rodzice spłacają kredyt studencki, e) wskazania sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości rolnej, f) przedłożenia za okres od 1 stycznia 2013 r. do dnia wykonania wezwania wyciągów z posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące rachunków bankowych oraz dowodów potwierdzających sygnalizowane w uzasadnieniu wniosku PPF wydatki związane z leczeniem, w tym "wizyty w prywatnych gabinetach". Doręczone 19 marca 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 26 marca 2013 r.); mimo że potwierdzenia odbioru wezwania dokonała matka skarżącego, to taki sposób doręczenia jest względem niego skuteczny, gdyż stosownie do art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma. W dniu 20 marca 2013 r. na rachunek bankowy Sądu skarżący dokonał wpłaty kwoty 100 zł. tytułem wpisu od skargi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna /oceniana przez pryzmat dochodów, wydatków i składników majątkowych posiadanych przez wszystkie osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym/ jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Mimo powoływania się przez skarżącego na obciążające jego i członków rodziny wydatki związane z bieżącymi kosztami utrzymania i leczenia, w żaden sposób nie wykazał on, z jakim negatywnym wpływem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny wiązałoby się opłacenie przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić. Mimo ujawnienia źródeł utrzymania rodziny i ich wysokości, wynikało to przede wszystkim z braku możliwości ich porównania z wydatkami o charakterze koniecznym przeznaczanymi na utrzymanie i leczenie. Ponieważ z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi korzystają tylko wydatki służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, brak było też możliwości jednoznacznego ustalenia, czy w powyższej sytuacji można do nich zaliczyć koszty utrzymania 2 samochodów, a także spłaty zobowiązań kredytowych członków rodziny nie pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (co do zasady zobowiązania te wogóle nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami postępowania). Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącego wezwania do udzielenia dodatkowego oświadczenia i przedstawienia dokumentów źródłowych. Jego wykonanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zasadność jego wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Brak odpowiedzi na wezwanie skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że najprawdopodobniej nie jest on w stanie wykazać ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Obecnie przeciwko takiemu uznaniu przemawia również opłacenie przez skarżącego tytułem wpisu od skargi kwoty 100 zł. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba ta ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.