II SAB/Rz 34/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. B. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na bezczynność Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w przedmiocie niezajęcia stanowiska w sprawie zażalenia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF skarżący G. B. wniósł o ustanowienie radcy prawnego wskazując, iż zarówno on jak i jego ojciec (pełnomocnik) posiadają wykształcenie wyższe techniczne, a nie prawnicze. Wg zawartego we wniosku oświadczenia skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i rocznym synem, zaś posiadany przez nich majątek obejmuje będący w budowie dom o pow. 152 m², nieruchomość rolną o pow. 84 a, oszczędności w kwocie 10 tys. zł. oraz samochód osobowy o wartości 44 tys. zł. Jedyne źródło ich utrzymania stanowi pobierane przez skarżącego wynagrodzenie za pracę, które określił jako "zmienne". Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ustanowienie radcy prawnego objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, której spełnienie oceniane jest na podstawie uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające, strona może być zobowiązana do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego – art. 255 P.p.s.a.). Mimo że oświadczenie zawarte w formularzu PPF umożliwia merytoryczne rozpatrzenie wniosku, nie daje jednak podstaw do jego uwzględniania. Przemawia za tym przede wszystkim ocena sytuacji materialno – bytowej wnioskodawcy i członków jego rodziny, która w żaden sposób nie uprawdopodabnia braku możliwości ustanowienia przez niego pełnomocnika z wyboru oraz związanego z tym zagrożenia uszczerbkiem dla ich koniecznego utrzymania (zagrożenia takiego nie wykazuje także uzasadnienie wniosku). Wprawdzie skarżący nie wskazał wysokości swojego miesięcznego dochodu brutto uzyskiwanego tytułem wynagrodzenia za pracę (wymóg taki przewiduje rubryka nr 10 wniosku PPF), niemniej z uwagi na treść oświadczenia o stanie majątkowym za niecelowe uznano wzywanie go do złożenia w tym zakresie dodatkowego oświadczenia. O jego dobrej sytuacji finansowej przekonuje prowadzenie inwestycji w postaci budowy domu, co wymaga nakładów nieporównywalnych z wydatkami na ustanowienie zastępcy prawnego z wyboru, a także posiadanie samochodu osobowego o znacznej wartości (jego zakup musiał mieć pokrycie w posiadanych środkach finansowych) oraz nieruchomości rolnej, nawet jeżeli nie generuje ona żadnych dochodów i nie przynosi żadnych wymiernych korzyści. Do ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez wątpienia wystarczające są również posiadane przez G. B. zasoby pieniężne (10 tys. zł.), na których zgromadzenie – mimo ponoszonych wydatków (w tym na bieżące utrzymanie) musiały pozwalać mu uzyskiwane dochody. Nawet uzyskiwanie ich w różnej wysokości nie stoi na przeszkodzie wskazania ich średniej wysokości bądź przedziału w jakim się mieszczą. Użycie zamiast tego określenia "zmienne" świadczy pośrednio o braku zamiaru ich ujawnienia, co z kolei sugeruje, iż kształtują się one na wyższym od przeciętnego poziomie. Do takiego wniosku prowadzi również zalegające w aktach sądowych pismo skarżącego opatrzone datą 3 października 2008 r., w którym informuje on o podjęciu na czas nieokreślony pracy w Niemczech; w kraju tym, jak powszechnie wiadomo, poziom wynagrodzeń jest dużo wyższy niż w Polsce. Niezależnie od bieżących dochodów, sam fakt posiadania oszczędności dowodzi nadwyżki tych dochodów nad ponoszonymi wydatkami (wynika to też z uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł., którego ciężar obciąża skarżącego, nawet gdy działa przez pełnomocnika). Jednocześnie złożenie wniosku w sytuacji posiadania wolnych zasobów pieniężnych dowodzi całkowitego braku zrozumienia przez wnioskodawcę istoty prawa pomocy. Jest ono adresowane do osób dotkniętych ubóstwem, pozbawionych środków życiowych lub znajdujących się w ciężkiej sytuacji materialnej, które pozbawione stosownego wsparcia nie mogłyby we własnym zakresie zapewnić sobie prawa do sądu i skorzystać ze wszystkich przysługujących stronom postępowania uprawnień; jak wynika z powyższych danych G. B. do takich osób nie należy. Warunkujący przyznanie częściowego prawa pomocy wymóg wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania oznacza przy tym niemożność zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, koszty leczenia, niezbędne opłaty), a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnioskująca zobowiązana jest poczynić oszczędności. Wg dokonanej oceny skarżący jest w stanie ponieść wydatki związane z ustanowieniem radcy prawnego z wyboru bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, co nie uprawnia go do skutecznego ubiegania się w tym względzie o prawa pomocy. Z tego powodu, analogicznie jak w odniesieniu do kwoty dochodów, za zbyteczne uznano wzywanie skarżącego do wyjaśnienia kwestii zupełności złożonego przez niego oświadczenia co do osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wspólne zamieszkiwanie pod tym samym adresem (potwierdzają to akta sprawy) z bliskimi członkami rodziny (ojcem) stwarza domniemanie pozostawania ich we wspólnym gospodarstwie domowym, co wiąże się z obowiązkiem ujawnienia także przez te osoby posiadanego przez nie majątku i dochodów. W przypadku G. B., z uwagi na jego sytuację majątkową, uznano to za zbędne i nie rzutujące na prawidłowe rozpoznanie wniosku. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy i w kontekście ciążącego na stronach z mocy art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, nie może być wykorzystywane do zabezpieczania czy też poprawy swojego stanu majątkowego; odmienne uznanie w przypadku skarżącego wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy finansowanej ze środków publicznych. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, iż kryterium ekonomiczne stanowi jedyną ustawową przesłankę decydującą o przyznaniu bądź odmowie prawa pomocy i pod uwagę nie mogą być wzięte inne argumenty, chociażby w ocenie osoby wnioskującej były słuszne; w przypadku skarżącego dot. to powoływania jako okoliczności uzasadniającej ustanowienie radcy prawnego brak wykształcenia prawniczego. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministraycjne nie wymagają działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątkiem jest obowiązek sporządzenia przez takie osoby niektórych środków zaskarżenia, co wpływa na obniżenie ponoszonych przez stronę kosztów). Sąd jest przy tym obowiązany udzielać stronom występującym bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). W tych okolicznościach, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem złożonego wniosku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.