II SAB/Rz 4/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r. sygn. akt II SAB/Rz 4/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. G. i R. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r., sygn. II SAB/Rz 4/18, wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku U. G. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, odmówiono wyżej wymienionej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, wręcz odwrotnie wykazała, że posiada możliwości finansowe dalszego prowadzenia postępowania sądowego. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożyła U. G. wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie pomocy prawnej – adwokata. Sprecyzowała, że posiada sześćdziesięcioletni dom po rodzicach, który wymaga kapitalnego remontu dachu i wymiany drzwi wewnętrznych oraz podłogi. Zgromadzone na rachunku środki – 40 000 zł (spadek po rodzicach) zostaną przeznaczone na ten cel. Wbrew wskazaniu zawartemu w postanowieniu referendarza na koncie posiada oszczędności w kwocie 2 000 zł (nie jak podano – 20 000 zł), które przeznaczy na zakup opału na zimę. Utrzymuje się z renty w wysokości 800 zł, z czego na życie, leczenie i media przeznacza 600 zł/mc. Z pozostałej kwoty czyniła oszczędności na zakup opału. Posiadane oszczędności przeznaczone są na remont domu i zakup opału. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd wyjaśnia, że stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a") rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. taki wniosek może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Takimi kosztami są koszty sądowe, czyli opłaty i wydatki sądowe oraz koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika (tj. radcy prawnego, adwokata, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Na podstawie złożonego przez skarżącą wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz informacji zawartych w sprzeciwie Sąd ustalił, że prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jej dochody to renta w wysokości 800 zł. Jako majątek wskazała - dom z gospodarstwem rolnym o pow. 2,3ha (współwłasność w ½ części), zabudowania gospodarskie, ciągnik rolniczy (rozważa jego sprzedaż) oraz oszczędności na rachunku bankowym w kwocie 2 000 zł (uwaga Sądu referendarz omyłkowo podał, że jest to kwota 20 000 zł) oraz 40 000 zł. Stałe wydatki to: media i opał – ok. 200 zł, leczenie – 100 zł, opał na zimę – 3000 zł, ubezpieczenie – 250 zł/rocznie i podatek – 350 zł/rocznie. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sama wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Nie wykazała by jej sytuacja materialna była na tyle trudna by wymagała wsparcia ze środków publicznych i przerzucenia na ogół społeczeństwa obowiązku ponoszenia przez nią kosztów sądowych. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżąca posiada możliwości finansowe na dalsze (ewentualne) prowadzenie postępowania. Przedstawiona sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie pozwala stwierdzić, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Najbardziej podstawowe potrzeby tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeba mieszkania są na bieżąco są zaspokajane. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącą wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatkach wskazują, że do dyspozycji pozostaje kwota ok. 200 zł. Nadto strona była w stanie poczynić pewne oszczędności, które jak podała wynoszą ok. 2 000 zł i 40 000 zł. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżąca wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazała, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jej niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych czy wynagrodzenia adwokata. Nie sposób pominąć także, że na sytuację majątkową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, lecz także i posiadany przez nią majątek. W wypadku wnioskodawczyni jest to dom, gospodarstwo rolne, ciągnik rolniczy, środki pieniężne na rachunkach bankowych. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia fachowego pełnomocnika) jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r., Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.