II SAB/Rz 4/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r. sygn. akt II SAB/Rz 4/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi U. G. i R. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza [...] w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r., sygn. II SAB/Rz 4/18, wydanym przez referendarza sądowego WSA w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku R. G. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, odmówiono wyżej wymienionemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, wręcz odwrotnie wykazał, że posiada możliwości finansowe dalszego prowadzenia postępowania sądowego. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył R. G. wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku i przyznanie pomocy prawnej – adwokata. Jego zdaniem wskazane w uzasadnieniu postanowienia wydatki nie są adekwatne do tych rzeczywistych. Wyjaśnił, że wraz z żoną pobierają kwotę ok. 2 500 zł, udało im się zgromadzić oszczędności w wysokości 10 000 zł, które przeznaczą na wymianę dwóch najbardziej zniszczonych okien i zakup opału na zimę. Te wydatki spowodują, że pozostaną z "saldem ujemnym". Ponoszone wydatki to kwota 1450 zł. Do ich dyspozycji pozostaje ok. 1000 zł/mc, z tej kwoty utrzymują także niepracującą córkę i jej dwoje dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd wyjaśnia, że stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a") rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 P.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. taki wniosek może zostać uwzględniony jedynie wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Takimi kosztami są koszty sądowe, czyli opłaty i wydatki sądowe oraz koszty ustanowienia fachowego pełnomocnika (tj. radcy prawnego, adwokata, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania. Stanowi o tym art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, że mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Na podstawie złożonego przez skarżącego wniosku na urzędowym formularzu PPF oraz informacji zawartych w sprzeciwie Sąd ustalił, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i jej dwojgiem sześcioletnich dzieci. Na ich dochody składają się - renta w wysokości 894 zł, podwyżka 60 zł i zasiłek pielęgnacyjny 153 zł oraz emerytura żony w kwocie ok. 1400 zł – łącznie 2.500 zł miesięcznie. Jako majątek wskazał - dom jednorodzinny o pow. 120 m² i wartości 200.000 zł na działce 0,28 ha oraz współwłasność ¼ części gospodarstwa rolnego, samochód osobowy o wartości 7.000 zł oraz oszczędności na rachunku bankowym w kwocie 10 000 zł. Oświadczył, że wydatkuje na media to średnio 300 zł w miesiącu, "podatek działkowy" 100 zł na rok, ubezpieczenie domu 260 zł na rok, leczenie ok. 160 zł w miesiącu, opał na zimę ok. 6000 zł rocznie. W sprzeciwie wyjaśnił, że zaoszczędzone na koncie pieniądze przeznaczone są na wymianę dwóch okien i zakup opału. Po opłaceniu niezbędnych wydatków, tj. "1000 zł życie, 300 zł media, 150 zł leczenie", pozostaje kwota ok. 1000 zł/mc. Po dokonaniu analizy zawartych w aktach sprawy informacji, Sąd uznał, że nie potwierdzają one spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Nie wykazał by jego sytuacja materialna była na tyle trudna by wymagała wsparcia ze środków publicznych i przerzucenia na ogół społeczeństwa obowiązku ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Zdaniem Sądu referendarz sądowy prawidłowo uznał, że skarżący posiada możliwości finansowe na dalsze (ewentualne) prowadzenie postępowania. Przedstawiona sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie pozwala stwierdzić, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Najbardziej podstawowe potrzeby tj. potrzeba zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeba mieszkania są na bieżąco są zaspokajane. Nie bez znaczenia także pozostaje struktura wymienionych przez skarżącego wydatków, z których z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) mogłyby korzystać jedynie te związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatkach wskazują, że do dyspozycji rodziny pozostaje kwota ok. 1000 zł. Nadto wraz z żoną byli w stanie poczynić pewne oszczędności, które jak podał wynoszą ok. 10 000 zł. Nie można przy tym nie zauważyć, że skarżący wskazując na trudną sytuację ekonomiczną nie wykazał, w jakim zakresie cierpi niedostatek i jakie jego niezbędne potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w wyniku opłacenia kosztów sądowych czy wynagrodzenia adwokata. Nie sposób pominąć także, że na sytuację majątkową strony składają się nie tylko uzyskiwane dochody, lecz także i posiadany przez nią majątek. W wypadku wnioskodawcy i jego żony jest to dom, gospodarstwo rolne, samochód osobowy i oszczędności na rachunku bankowym. Strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jak i ustanowienia fachowego pełnomocnika) jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym względzie zasadami słuszności. Bada jedynie stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa, dawała referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r., Sąd w pełni podziela. Z tych względów na mocy art. 260 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.