II SAB/Rz 43/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku F. T. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie modernizacji operatu ewidencji gruntów i budynków postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. F. T. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na bezczynność Starosty [...], w terminie do jego opłacenia wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF zwrócił się o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu powołał się na samotne zamieszkiwanie i niskie dochody pochodzące z pobieranej emerytury (860,96 zł.) i prowadzonego gospodarstwa rolnego o pow. 2,79 ha, umożliwiające mu opłacenie z tytułu kosztów postępowania sądowego wyłącznie kwoty 30 zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosi 390,38 zł., zaś ponoszone przez niego wydatki obejmują zakup leków – 70 zł./m-c, opłaty za gaz, energię elektryczną i telefon – ok. 120 zł. oraz wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego i zakupem żywności – 500 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. F. T. warunku tego nie spełnił, co w jego przypadku wynika przede wszystkim z wzajemnego zestawienia uzyskiwanych przez niego miesięcznie dochodów (łącznie 1251 zł.) z wykazanymi wydatkami (ok. 700 zł.); jak wynika ze złożonego oświadczenia, wydatki te co do zasady obejmują wszystkie obciążające go płatności, w tym przede wszystkim te, którym trzeba przypisać miano służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Różnica w tych dochodach i wydatkach (ok. 450 zł.) jest na tyle znaczna, że nawet przy uwzględnieniu innych doraźnych płatności, skarżący bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania będzie w stanie ponieść całość kosztów sądowych związanych ze swoim udziałem w sprawie; oprócz wpisu od skargi do najbardziej prawdopodobnych kosztów które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia – w sprawie objętej skargą wszystkie te opłaty wynoszą po 100 zł. W stosunku do wysokości dochodów wnioskodawcy nie są to sumy znaczące, których opłacenie (rozłożone zresztą w czasie) mogłoby w jakikolwiek negatywny sposób wpłynąć na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych; jak wskazano, potrzeby te obejmują wyżywienie, koszty leczenia, opłaty związane z utrzymaniem domu i nakładami na gospodarstwo rolne, po których opłaceniu skarżącemu pozostaje jeszcze znaczna rezerwa finansowa. Mając na uwadze jej wysokość, za zbędne uznano uzyskanie dodatkowych wyjaśnień wnioskodawcy co do ewentualnego pobierania przez niego dopłat do produkcji rolnej (jest to bardzo prawdopodobne z uwagi na wykazaną powierzchnię użytków rolnych), a jeżeli jest on do nich faktycznie uprawniony, wskazania ich wysokości z jednoczesnym wyjaśnieniem, czy zostały one uwzględnione w wykazanych już dochodach z gospodarstwa. W kontekście powyższego należy stwierdzić, że F. T. wnioskując o przyznanie mu prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w żaden sposób nie wykazał, z jakim uszczerbkiem dla jego koniecznego utrzymania wiązałoby się ich poniesienie i na jakiej podstawie granicę możliwości ich poniesienia ustalił na kwotę 30 zł. Brak określenia negatywnych następstw opłacenia kosztów sądowych ponad tę kwotę wyłącza dopuszczalność wyłączenia z zastosowania wobec niego wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie; przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Ma to związek z wyjątkowym charakterem prawa pomocy, które z racji finansowania ze środków publicznych nie może być nadużywane i które ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej; tego typu okoliczności w odniesieniu do skarżącego nie stwierdzono. Z uwagi na powyższe uznano, iż przy stałych i nie najniższych jak na jedną osobę dochodach jednorazowe opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych w pełnej ich wysokości nie będzie dla F. T. dolegliwe i nie spowoduje uszczerbku w jego koniecznym utrzymaniu. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie mu przysługiwał od organu który dopuścił się bezczynności zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.