II SAB/Rz 45/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w przedmiocie legalności budowy zjazdu z drogi powiatowej postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić zwolnienia od kosztów sądowych, III. Ustanowić dla skarżącej adwokata. R. B. uiszczając wpis sądowy w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na bezczynność Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, jednocześnie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w osobie M. K., "który prowadzi (...) już kilka spraw związanych z tą sprawą i zna o co chodzi". W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową; przebywa na zasiłku wychowawczym, pracuje tylko jej mąż, a na utrzymaniu mają dwoje małoletnich dzieci (2 i 5 lat). Trudności potęgują ponoszone przez nią koszty związane z toczącymi się z jej udziałem postępowaniami (ksera, pisma, listy polecone, wpisy od spraw sądowych). Wg zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dziećmi, - posiadany przez nich majątek obejmuje nieukończony dom o pow. 116 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, - uzyskane przez nich w 2008 r. dochody obejmowały: wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 612 zł. (I 2008 r.), pobierany przez 11 m-cy zasiłek wychowawczy w wysokości 400 zł., wynagrodzenie za pracę jej męża (łącznie 12 707 zł.) oraz dochód z gospodarstwa ustalony wg jego powierzchni przeliczeniowej – ok. 1898 zł., - ponoszone w ciągu roku wydatki obejmują ogrzewanie (ok. 3 250 zł.), gaz (800 zł.), energię elektrycz. (2000 zł.), bilety miesięczne (ok. 2800 zł.), nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (ok. 2500 zł.), oprócz tego "wydatki na same wpisy do sądów 1500 zł. i koszty odwołań w tym roku 7000 zł. nie licząc pomocy rodziców". Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wiąże się z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaprzeczeniem spełnienia przez wnioskodawczynię tej przesłanki jest opłacenie przez nią wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W tym względzie dodatkowo należy mieć na uwadze również opłacenie przez nią wpisów od równolegle prowadzonych – na skutek złożonych przez nią skarg – spraw o sygn. II SA/Rz 737/09, II SA/Rz 753/09 i II SO/Rz 11/09 (3 x 100 zł.); w sprawach tych skarżąca również wystąpiła z analogicznymi wnioskami o przyznanie jej prawa pomocy (załatwiono je postanowieniami wydanymi w dniu 22 października 2009 r.). Prawo to w zakresie całkowitym ma ponadto zastosowanie wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia (takie stanowisko zawarte jest w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata i M. Niezgódki – Medek - Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005). Kryteriów tych skarżąca bez wątpienia nie spełnia ponosząc wymienione przez siebie we wniosku PPF wydatki związane z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi i sądowymi, a także posiadając zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe - chociaż stosunkowo niewielkie dochody oraz gospodarstwo rolne, z którego pożytki niewątpliwie częściowo ograniczają niezbędne wydatki na zakup żywności. Z tej przyczyny podniesione przez R. B. okoliczności nie mogą stanowić podstawy do całkowitego wyłączenia względem niej ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy) i to nawet wobec wskazywania na ponoszone koszty utrzymania (przytoczone kwoty wydatków na ogrzewanie, gaz, energię elektryczną i utrzymanie gospodarstwa są o kilkaset złotych wyższe, niż wskazane w w/w sprawach). Złożony wniosek może być zatem oceniany tylko pod względem zasadności przyznania jej częściowego prawa pomocy; uzależnione jest to od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując sytuację materialną skarżącej i wynikające z tego jej możliwości płatnicze uznano, iż warunek ten ona spełnia. Przy założeniu dopuszczalności skargi, opłacenie przez nią kosztów sądowych (oprócz uiszczonego już wpisu od skargi) które mogą wyniknąć w niniejszej sprawie w przyszłości oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru z całą pewnością przekracza jej możliwości finansowe i nie mogłoby się odbyć bez narażania jej i członków rodziny na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Abstrahując od wniosków o przyznanie prawa pomocy, nie można przy tym pominąć, że z takimi samymi kosztami jak w niniejszej sprawie – zarówno już opłaconymi jak i potencjalnymi – wiąże się dla skarżącej kontynuowanie postępowania sądowego w sprawach II SA/Rz 737/09, II SA/Rz 753/09 i II SO/Rz 11/09; oprócz ewentualnych wydatków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w tych sprawach w przyszłości należą opłaty kancelaryjne od wniosków o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skarg oraz wpisy od skarg kasacyjnych w przypadku ich wnoszenia – wszystkie opłaty w wysokości po 100 zł. Sytuacja ta nie pozostawia wątpliwości, że takim obciążeniom finansowym R. B. nie będzie w stanie podołać. Wyważając możliwości płatnicze jej i męża względem dochodów oraz obciążających ich wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny uznano, że analogicznie do rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy które zapadały po rozpoznaniu wcześniejszych jej wniosków w sprawach II SA/Rz 398/09, II SA/Rz 224/09, II SA/Rz 737/09, II SA/Rz 753/09 i II SO/Rz 11/09 zasadnym będzie przyznanie jej w niniejszej sprawie zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części oraz ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata (w kontekście wniosku skarżącej, aby był to ten sam adwokat co już wyznaczony we wcześniejszych sprawach z jej udziałem należy podkreślić, iż decyzja o wyznaczeniu leży wyłącznie w gestii organów właściwego samorządu zawodowego – tutaj Okręgowej Rady Adwokackiej w R., na co sądy administracyjne nie mają wpływu). Jednocześnie stwierdzono, iż wnioskodawczyni będzie miała możliwość opłacenia kosztów sądowych w zakresie, w jakim nie została od nich zwolniona; w praktyce może to dotyczyć ewentualnego opłacenia połowy opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej (2 x 50 zł.), co w świetle już dokonanych płatności (tj. opłaconych wpisów w niniejszej sprawie i pozostałych w/w w łącznej kwocie 400 zł., a wcześniej także w sprawie II SA/Rz 398/09 – 100 zł. i II SA/Rz 224/09 – 500 zł.), a tym bardziej poniesionych, wskazanych we wniosku PPF kosztów prowadzonych z udziałem skarżącej postępowań nie wydaje się nadmiernym obciążeniem, stwarzającym zagrożenie dla podstaw egzystencji jej i członków rodziny. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że przyznane zwolnienie od kosztów sądowych nie rozciąga się na opłacony wpis od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona uiściła przed jego złożeniem (nie podlegają one zwrotowi ani zaliczeniu na poczet kosztów nie objętych zwolnieniem). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.