II SAB/Rz 46/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku P. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. D. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie informacji publicznej - postanawia - odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy. W sprawie ze skargi na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie informacji publicznej P. D. wezwany został do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. W odpowiedzi wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w domu o pow. 180 m.kw., położonym na działce o pow. 4,5 ar, zabezpieczonym przez prokuraturę na poczet przyszłej kary. Skarżący jest także współwłaścicielem budynku magazynowo-biurowego na działce o pow. 27 ar, który także został zabezpieczony przez prokuraturę. Wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1413,98 zł. Płaci alimenty na syna, które wynoszą 750 zł miesięcznie. Podniósł, że funkcjonuje tylko dzięki pomocy finansowej brata. Z odpowiedzi na wezwanie o podanie dodatkowych informacji wynika, że nie posiada ani telefonu ani samochodu. Jeśli jest głodny, to " brat po prostu nakarmi" go, a jeśli brakuje mu "na życie", to pomaga mu finansowo w zakresie zakupu żywności i czasem płacąc za niego część rachunków za media. Skarżący przedłożył kserokopie orzeczeń sądów powszechnych i sądu administracyjnego zwalniających go od kosztów sądowych. Dołączył także rachunki dotyczące opłaty za prąd (191,55 zł) oraz za gaz (257,38 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Postępowanie sądowe jest odpłatne, a odpłatność ta spoczywa na jego stronach, co wyraźnie wynika z brzmienia art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Jest to reguła wskazująca, że to zadaniem podmiotów inicjujących postępowanie sądowe jest zebranie środków potrzebnych do realizacji swoich praw przed sądem. Tym samym strona powinna uczynić wszystko, by własnymi staraniami uzyskać niezbędne w tym zakresie fundusze. Potwierdza to także treść art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a., ustanawiających przesłanki przyznania prawa pomocy. Wskazują one na wyjątkowość przedmiotowej instytucji. I tak, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uzyskanie całkowitego wsparcia tj. zarówno w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, jak i ustanowienia adwokata uwarunkowane jest niemożnością poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Przy czym brzmienie powołanej regulacji w sposób jednoznaczny wskazuje, że to ubiegający się o pomoc winien udowodnić, że jego sytuacja rodzinno-materialna kwalifikuje go do uzyskania powyższej. Wspomniany przepis stanowi bowiem, że wnioskodawca obowiązany jest "wykazać" niemożność jakiejkolwiek partycypacji w kosztach sądowych. To więc rolą domagającego się wsparcia jest przekonanie rozpoznającego jego wniosek, że w istocie jest on uzasadniony i nie stanowi próby nadużycia instytucji prawa pomocy. Jest to spowodowane ograniczona ilością środków, które podlegają rozdysponowaniu w ramach prawa pomocy. Dlatego też w orzecznictwie sądowym jednolicie prezentowany jest pogląd, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.01.2015 r. II OZ 43/15, publ.:http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W interesie wnioskodawcy jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić (postanowienie NSA z 28.03.2012 r. I OZ 179/12). Odnosząc powyższe do realiów niniejszego wniosku należy stwierdzić, że nie może on podlegać uwzględnieniu. W ocenie rozpoznającego go referendarza sądowego, sytuacja skarżącego nie jest do końca jasna. Twierdzi on bowiem, że jego jedynym dochodem jest część wynagrodzenia za pracę (tj. pozostała po zapłacie alimentów) w kwocie 663,98 zł. Dodaje też, że funkcjonuje tylko dzięki pomocy finansowej brata. Mianowicie, gdy jest głodny, to brat go nakarmi, a gdy brakuje mu środków na inne potrzeby, to brat także wówczas go wspomaga kupując żywność czy płacąc część rachunków za media. Nie wiadomo więc, jaką część własnych środków tj., których źródłem jest wynagrodzenie za pracę i na jakie cele przeznacza wnioskodawca, a w jakim wymiarze wspiera go finansowo brat. Możliwe tym samym jest istnienie sytuacji, w której de facto brat ponosi ciężar utrzymania skarżącego, a tym samym stronie pozostają do dyspozycji środki, które może on wydatkować na różne inne cele, w tym np. na koszty postępowania sądowego. Tego jednak wnioskodawca nie wyjaśnił, koncentrując się w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego na krytyce jego dociekań w zakresie sytuacji materialnej strony. Tymczasem, jak już wyżej zaznaczono, zadaniem ubiegającego się o dofinansowanie Skarbu Państwa nie jest zarzucanie rozpoznającemu jego wniosek nadmiernego formalizmu, tylko dostosowanie się do treści wezwania w jak najpełniejszy sposób. Dla rozpoznania niniejszego żądania bardzo istotny jest także fakt nieujawnienia przez skarżącego, iż jest on wspólnikiem spółki jawnej, co czyni prawdopodobnym, że również z tego tytułu czerpie pewne dochody, których jednak nie ujawnia. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest także okoliczność, że na obecnym wstępnym etapie postępowania sądowego udział zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata nie jest konieczny. Sąd orzeka bowiem w granicach sprawy, biorąc z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia, jakich dopuściły się podmioty występujące w sprawie w charakterze organów administracji (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Ponadto, nieistotna dla rozstrzygnięcia wniosku jest okoliczność w postaci tego, że P. D. zwalniany był od kosztów sądowych w sprawach ze swoim udziałem zarówno przed sądami powszechnymi, jak i przed sądem administracyjnym. Podkreślenia wymaga bowiem, że ocena zasadności żądania strony odbywa się indywidualnie za każdym razem, gdy strona ubiega się o wsparcie, a dokonywana jest ona w świetle obowiązujących regulacji prawnych, w przypadku postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o wspomnianą wyżej ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Końcowo, należy jeszcze podnieść kwestię, że niniejsza sprawa nie jest jedyną i to z tego samego zakresu przedmiotowego (informacja publiczna), którą w ostatnim czasie P. D. zainicjował przed tut. Sądem. Obecnie jest bowiem zarejestrowanych dziewięć spraw z jego skargi. W każdej z nich strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W takiej sytuacji szczególnie wyraźnie na plan pierwszy wysuwa się przedstawiona na wstępie zasada ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza, gdy nie są one obiektywnie wysokie (w większości z nich wpis od skargi wynosi 100 zł, w pozostałej części jest to 200 zł). Strona zamierzając bowiem w tym samym czasie dochodzić swoich praw na drodze sądowej nie powinna przerzucać całości związanego z tym ciężaru na barki podatników, z których środków finansowane jest prawo pomocy, zwłaszcza w przypadku spraw dotyczących informacji publicznej, w których nie ma terminu na wystąpienie z określonym wnioskiem. Z tych wszystkich względów uznano, że wniosek P. D. nie podlega uwzględnieniu i to w jakimkolwiek zakresie, o czym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 i art. 246 § 1 pkt 1, pkt 2 P.p.s.a.