II SAB/Rz 64/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nierozpoznania odwołania postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. M. W. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wskazując, że nie jest w stanie ustanowić go we własnym zakresie z uwagi na trudną sytuację finansową, a dotychczasowy sposób prowadzenia sprawy wymaga jego udziału. Wg zawartych w tym wniosku i udzielonych w wyniku wezwania dodatkowych informacji oraz dołączonych do tych pism załączników, wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, utrzymując się z pobieranych świadczeń z ZUS w wysokości odpowiednio 1143 i 1537 zł. netto. Z dochodów tych ponoszą koszty utrzymania domu, tj. opłat za gaz, energię elektryczną, kanalizację, wywóz nieczystości i telefon – ok. 645 zł./m-c, zakupu opału na zimę (4 t. węgla x 820 zł. i drzewo – 120 zł.) – na co w dacie złożenia wniosku została wydatkowana kwota 1690 zł., zakupu leków dla siebie i męża (340 i 420 zł.), zakupu żywności – 450 zł. oraz inne dodatkowe wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją (pobyt wraz z mężem w sanatorium – 1866 zł., koszt protezy zębowej – 400 zł.). Posiadany przez skarżącą i męża majątek obejmuje dom o pow. 64 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,21 ha; wg oświadczenia, innych wartościowych składników majątkowych ani oszczędności nie posiadają. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie jej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania. Głównym czynnikiem ją warunkującym jest stan majątkowy osoby wnioskującej /oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe – jeżeli takie są/, oceniany przez pryzmat uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków związanych z kosztami koniecznego utrzymania. Prawo pomocy w zakresie objętym wnioskiem M. W. dotyczy jego przyznania w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. W przypadku zaś uznania, że osoba wnioskująca nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, uzasadnia to przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienia tylko od opłat sądowych, tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego), o czym stanowią art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r. I OZ 713/09, wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy. Orzeczenie w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. M. W. wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie wykazała spełnienia tych przesłanek, w szczególności na czym miałby polegać związany z poniesieniem kosztów postępowania ewentualny uszczerbek dla utrzymania jej i męża, z jakimi negatywnymi skutkami by się to dla nich wiązało i jakich niezbędnych potrzeb nie mogliby przez to zaspokoić. Wymaganie to nie jest spełnione tak przez fakt opłacenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł. (przeczy to uznaniu o braku po jej stronie możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, tj. przyznania prawa pomocy w pełnym wnioskowanym zakresie), jak i powoływanie się na trudną sytuację finansową, której nie potwierdza analiza uzyskiwanych przez nią i męża dochodów oraz ponoszonych wydatków. W kontekście ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy całkowicie pozamerytorycznym argumentem który nie może zostać wzięty pod uwagę jest wskazywanie na dotychczasowy, niezadowalający skarżącej sposób prowadzenia sprawy i wywodzenie z tego prawa do ustanowienia fachowego pełnomocnika. Wyraźnego zwrócenia uwagi wnioskodawczyni wymaga, że z pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego korzystają nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Do kosztów tych należy bezspornie zaliczyć wydatki na zakup żywności, leczenie, związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych – w tym przede opłaty z tytułu czynszu, za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09), a także inne okresowo ponoszone, np. na zakup w niezbędnym zakresie odzieży, środków czystości. Z wniosku M. W. nie wynika, aby jakiekolwiek z powyżej wymienionych koniecznych potrzeb życiowych były w przypadku jej i męża zagrożone, a wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych także te wydatki nakazuje ograniczyć do niezbędnego minimum. Nawet jednak bez tego ograniczenia, różnica między stałymi miesięcznymi dochodami skarżącej i męża (2680 zł. netto) a sumą wymienionych przez nią wydatków, tj. 2140 zł. (przyjmując rozliczenie kosztów zakupu opału w wysokości 3400 zł. na 12 miesięcy), daje w skali miesiąca kwotę 540 zł. nadwyżki tych dochodów nad wydatkami, która to wobec w pełni zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych i braku innych osób na ich utrzymaniu jest w pełni wystarczająca do wygospodarowania środków na jednorazowe opłacenie kosztów sądowych które jeszcze mogą w sprawie wystąpić oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie skarżąca uważa za potrzebny. Bez wpływu na powyższe pozostaje także wystąpienie przez nią z analogicznym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w toczącej się równolegle sprawie z jej skargi o sygn. akt II SA/Rz 692/12. Prawo pomocy ma gwarantować prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni. Nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osób ubiegających się o jego przyznanie, a taką rolę w opisanej powyżej sytuacji faktycznie spełniałoby względem skarżącej uwzględnienie jej wniosku. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego są zobowiązane wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Kryterium to M. W. niewątpliwie spełnia, a o pozytywnej ocenie jej możliwości finansowych świadczy też zdolność do opłacenia innych doraźnych wydatków (pobytu wraz z mężem w sanatorium, protezy zębowej). Ubocznie podkreślenia wymaga też, że wnioskodawczyni nie wywiązała się z nałożonego na nią w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów obowiązku przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych swojego i męża za wskazany w nim okres. Ponieważ okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy – z uwagi na sygnalizowany powyżej jego wyjątkowy charakter i finansowanie ze środków publicznych – nie mogą budzić żadnych wątpliwości, nie może być to interpretowane na jej korzyść i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia zgodnego z jej oczekiwaniami. Wobec powyższego należy uznać, że M. W. nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części, w związku z czym na podstawie 245 § 2 i 3, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.