II SAB/Rz 81/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SNSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na przewlekłe prowadzenie przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego postępowania w przedmiocie legalności istnienia ustępu - postanawia - I. zwolnić E. S. od kosztów sądowych; II. odmówić ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SAB/Rz 81/13, wydanym przez referendarza sądowego, po rozpoznaniu wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwolniono skarżącą od kosztów sądowych (pkt I postanowienie) oraz odmówiono ustanowienia adwokata (pkt II postanowienia). W ustawowym terminie E. S. złożyła sprzeciw, wskazując, że zaskarżone postanowienie jest dla niej "krzywdzące i upokarzające, poniżające jej godność" a wskazane w nim wyjaśnienie bezzasadne. Zwróciła uwagę, że jej skargi nie są składane "dla przyjemności" lecz mają związek z działaniem "nieuczciwych funkcjonariuszy publicznych, którzy naruszają przepisy prawa, wykorzystują stanowiska". E. S. podała, że na rozprawę będzie musiała przyjechać na koszt Sądu, gdyż osobiście chce w niej uczestniczyć. Stwierdziła, że o stanie zdrowia i kosztach podróży Sąd jest "dokładnie doinformowany". Zawnioskowała, by w sytuacji nieprzyznania jej adwokata Sąd na piśmie przesłał jej odpowiedź. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na wstępie zaznaczyć należy, że sprzeciw został wniesiony z zachowaniem terminu, o jakim mowa w art. art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W rozpoznawanej sprawie E. S. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Jego przyznanie stronie jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie zatem prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd uznał, że wniosek E. S. zasługuje na częściowe uwzględnienie uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji wskazanych we wniosku złożonym na formularzu PPF oraz w uzasadnieniu sprzeciwu wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem. Utrzymują się z pobieranych rent w wysokości odpowiednio 1042 zł i 680 zł., które "nie wystarczają im na przeżycie". Korzystają z pomocy rodziny (brat męża), która dostarcza im produktów żywnościowych. Z uwagi na zły stan zdrowia, ponoszą znaczne wydatki na leczenie (w przypadku skarżącej ok. 400-500 zł, a jej męża ok. 100 zł miesięcznie); wydatki związane z dojazdami do lekarzy. Ponoszą także opłaty za energię elektryczną, gaz, śmieci, wodę i ścieki oraz płacą podatek gruntowy. Wskazała, że rachunki za telefon to kwota ok. 250 zł/mc, gdyż z uwagi na trudności z poruszaniem się, wiele spraw jest załatwianych za jego pomocą. Z uwagi na stan zdrowia zmuszeni są do odpłatnego korzystania z pomocy innych osób (np. przygotowanie opału). Wnioskodawczyni zwróciła uwagę na potrzebę zakupu dla siebie aparatu "ratującego życie" tj. aparatu wspomagającego oddychanie, a w Ośrodku Pomocy Rodzinie odmówiono jej dofinansowania. Na posiadany przez nich majątek składa się dom (wymagający remontu, bez bieżącej wody) oraz nieruchomość rolna o pow. 1,31 ha (nieużytki). Analizując zawarte we wniosku oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata. Sąd mając na względzie niski dochód osiągany przez wnioskodawczynię i jej małżonka uznał, że przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Zaznaczyć należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, że jej sytuacja jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. E. S. nie jest osobą nieporadną, w terminach składa przysługujące jej środki zaskarżenia, stosuje się do wezwań sądu. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że przepisy nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie z wyjątkiem konieczności sporządzenia przez niego niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), co wpływa na zmniejszenie ponoszonych przez stronę kosztów. Nadto sąd orzekający w sprawie bierze pod uwagę z urzędu wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z tych powodów, na podstawie art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 w zw. z art. 260 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.