II SAB/Rz 88/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu w dniu 1 października 2024 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi LP na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku - p o s t a n a w i a - I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącemu LP kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/, uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W dniu 22 lipca 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęła skarga LP (dalej: "Skarżący") na bezczynność Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt" lub "organ") w sprawie rozpoznania wniosku. W uzasadnieniu skargi Skarżący podał, że w dniu 14 lutego 2024 r. złożył pismo, w którym zwrócił się z prośbą o oczyszczenie rowu melioracyjnego, znajdującego się na działce nr [...]. W treści pisma Skarżący powołał się na przepis art. 205 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 624 z późn. zm.), wskazując, że utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów. Zwrócił się o poinformowanie go kiedy po raz ostatni były wykonane powyższe prace oraz w jakim terminie zostaną wykonane w bieżącym roku. Zaznaczył, że niewykonanie tych prac powoduje podwyższony poziom wody w rowie melioracyjnym wzdłuż jego działki. W treści skargi Skarżący nadmienił również, że w sprawie złożonego wniosku w dniu 21 maja 2024 r. przeprowadził rozmowę z Wójtem Gminy, jednakże do chwili obecnej nie otrzymał żadnej odpowiedzi na ten wniosek. Wskazał przy tym, że sprawa wymaga pilnego rozstrzygnięcia, gdyż dotyczy zalewania prywatnych działek, co przy obecnych anomaliach pogodowych jest sprawą niecierpiącą zwłoki. Ponadto zwrócił się o ustalenie, czy nie doszło do bezczynności pracownika Urzędu Gminy [...]na podstawie art. 38 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie skargi. W ocenie organu sprawa nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego. Zdaniem organu, oparte na art. 205 Prawa wodnego żądanie Skarżącego w zakresie utrzymania przez Gminę urządzeń melioracji wodnej nie jest sprawą z zakresu postępowania administracyjnego regulowaną Kodeksem postępowania administracyjnego, bowiem nie zapadają tu rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. Z bezczynnością organu mamy do czynienia w sytuacji, gdyby Wójt Gminy wszczął postępowanie i nie wydał decyzji, albo gdyby tych działań nie podejmował, a przepis ustawy wyraźnie nakładałby obowiązek ich podjęcia. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym, do zadań wójta należy m.in. gospodarowanie mieniem gminnym. Zaznaczył, że ze wskazanej podstawy prawnej wynika, że wójt posiada kompetencję do wykonywania w stosunku do mienia komunalnego czynności zwykłego zarządu, w imieniu gminy składa jednoosobowo oświadczenia woli w zakresie zarządu mieniem. Gospodarowanie mieniem to ogół czynności faktycznych i prawnych, które będą się składać na zarządzanie, dysponowanie i zajmowanie się mieniem w formach prawem dopuszczalnych. Organ podkreślił, że gospodarowanie mieniem gminnym, w tym utrzymywanie gminnych urządzeń melioracji wodnej, wykonywane jest jednoosobowo przez wójta w granicach środków finansowych, każdorazowo zabezpieczonych przez radę gminy w budżecie gminy na dany rok budżetowy. Stąd też wójt, ograniczony możliwościami finansowymi, zmuszony jest prowadzić racjonalną politykę w zakresie wydatkowych środków, tak aby w pierwszej kolejności zaspokajać zbiorowe potrzeby lokalnej społeczności, a nie indywidualne potrzeby poszczególnych mieszkańców.  Wójt wskazał również, że nie doszło do bezczynności organu w zakresie wniosku Skarżącego z dnia 13 lutego 2024 r., bowiem w rzeczywistości pracownicy Urzędu Gminy podjęli czynności mające na celu wykonanie prac konserwacyjnych ww. rowu melioracyjnego, o czym Skarżący był informowany telefonicznie przez pracownika Urzędu Gminy. Ponieważ kwestie utrzymywania rowu melioracyjnego są czynnościami faktycznymi z zakresu utrzymania mienia gminnego, nie było w tym zakresie prowadzone postępowanie administracyjne, które wymagałoby pisemnego informowania Skarżącego o podejmowanych przez organ czynnościach. Organ zaznaczył, że skoro obowiązujące przepisy w stosunku do gminnych urządzeń melioracji wodnych nie przewidują załatwiania wniosków mieszkańców dotyczących utrzymywania tych urządzeń w drodze postępowania administracyjnego, kończącego się wydaniem decyzji lub postanowienia, brak jest podstaw do objęcia działań czy bezczynności organów w tym zakresie kontrolą w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W piśmie z dnia 19 sierpnia 2024 r. Skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi. Natomiast w kolejnym piśmie procesowym z dnia 19 sierpnia 2024 r. Skarżący podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ocenić dopuszczalność skargi. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego albo skarga jest niedopuszczalna z innych przyczyn, podlega ona odrzuceniu. Jej rozpoznanie rodziłoby bowiem nieważność postępowania (art. 183 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 3 § 2 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Bezczynność organu następuje wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych czynności, wynikających z przepisów prawa, nie wykonuje ich w terminie przez te przepisy określonym. Innymi słowy bezczynność oznacza stan, w którym organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania aktu administracyjnego lub podjęcia innej czynności, pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej określonej sprawy administracyjnej. Składanie skargi na bezczynność dopuszczalne jest jedynie w odniesieniu do tych aktów lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego, nie może zatem ona dotyczyć innych czynności. Podkreślić należy, że bezczynność organu powiązana być musi z kompetencją do wydania w danej sprawie decyzji, postanowienia, czy też innych aktów bądź czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność organu jest zatem wystąpienie określonej podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (do 31 grudnia 2003 r.) w Warszawie w wyroku z dnia 13 czerwca 2001 r., sygn. akt IV SA 961/99 - w sprawach ze skarg na bezczynność organów administracji, w których podnoszone jest niewydanie decyzji administracji w terminie określonym w k.p.a., lub niepodjęcie czynności z zakresu administracji publicznej - kontrola Sądu Administracyjnego sprowadza się więc przede wszystkim do sprawdzenia, czy istotnie sprawa, w której skarżący zarzuca organowi administracji bezczynność podlega załatwieniu przez ten organ na drodze aktu administracyjnego. (orzeczenia dostępne w bazie CBOSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że stosownie do treści powołanych wyżej przepisów, sąd administracyjny uprawniony jest do orzekania w sprawie bezczynności organu jedynie w przypadkach wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. Z przytoczonych wyżej przepisów P.p.s.a. wynika, że nie w każdej sytuacji, w której podmiot skarżący jest niezadowolony z działalności organów administracji publicznej, dopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Podkreślić trzeba, że skargę można wnieść tylko w sytuacjach opisanych w powołanych wyżej przepisach. Jeżeli zaś skarga dotyczy przypadku niewymienionego w art. 3 § 2 i § 3 P.p.s.a., sąd administracyjny zobowiązany jest do jej odrzucenia, gdyż rozpatrując taką skargę wykroczyłby poza swoje kompetencje powierzone mu przez ustawodawcę. Przedmiotem skargi wniesionej do sądu jest niewykonanie czynności faktycznych polegających na oczyszczeniu rowu, zatem sprawa będąca przedmiotem skargi nie należy do spraw określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. Podstawy wniesienia skargi nie może także stanowić przepis art. 101a ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym. Przepis ten dotyczy bowiem wyłącznie zaniechania organu gminy wykonania czynności nakazanych prawem bądź naruszenia praw osób trzecich przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne. Postulowane przez Skarżącego działanie, które miałoby polegać na oczyszczeniu rowu dotyczy działalności Gminy jako właściciela nieruchomości a nie zakresu kompetencji organu, jakim jest Wójt. Powołany przez Skarżącego przepis art. 205 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo Wodne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1087 z późn. zm.) stanowi, że utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy - do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. Przepis ten nie uprawnia zainteresowanych właścicieli gruntów (w tym przypadku Gminy) do prowadzenia postępowań administracyjnych i wydawania decyzji w sprawie utrzymywania urządzeń melioracji wodnych. Skierowane do właściciela na podstawie art. 205 ustawy Prawo wodne żądanie oczyszczenia rowu melioracyjnego nie powoduje wszczęcia postępowania administracyjnego pomiędzy wnioskującym a zainteresowanym właścicielem gruntu. Stąd też Skarżącemu nie przysługuje prawo do wniesienia skargi na bezczynność właściciela gruntu. Jeżeli natomiast obowiązek, o którym mowa w art. 205 ustawy Prawo wodne nie jest wykonywany, właściwy organ Wód Polskich ustala, w drodze decyzji, proporcjonalnie do odnoszonych korzyści przez właścicieli gruntów, szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania (zgodnie z art. 206 ustawy Prawo wodne). Organem tym, zgodnie z art. 240 ust. 3 pkt 1 lit. a ustawy Prawo wodne jest właściwy miejscowo dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Skarżący winien zatem dochodzić swoich praw w postępowaniu prowadzonym przez ten organ, a w razie jego bezczynność przysługiwać mu będzie prawo wniesienia skargi na jego bezczynność w rozstrzygnięciu sprawy na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1 P.p.s.a. Z przedstawionych powyżej przyczyn skargę na bezczynność Wójta Gminy należało zatem odrzucić, uznając, że zaskarżona w niniejszej sprawie bezczynność organu nie mieści się w granicach przepisu art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., a tym samym jest niedopuszczalna. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Końcowo Sąd wskazuje, że ponieważ z wyżej opisanych przyczyn skarga podlegała odrzuceniu, nie było możliwe merytoryczne odniesienie się do wniosku Skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi.