II SO/Rz 1/14

Dnia 15 kwietnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku S.S. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków - postanawia - I. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w ½ części, II. w pozostałej części odmówić przyznania zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 23 stycznia 2014r. S. S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na urzędowym formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] stycznia 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2014r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zwolnił S. S. od kosztów sądowych w ½ części (pkt 1) w pozostałej części odmawiając przyznania prawa pomocy (pkt 2). W sprzeciwie od wskazanego wyżej postanowienia S. S. ponownie zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych w całości. Podał, że podane przez niego dane sąd prawidłowe i wg jego wiedzy szczere i prawdziwie, co potwierdza załączony do sprawy materiał dowodowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zmianami), dalej "P.p.s.a" w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie udzielenia prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Literalna wykładnia powyższego unormowania, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej, w taki sposób aby możliwa była ocena zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów sądowych. W złożonym przez skarżącego urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wnioskodawca zaznaczył, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną zajmując mieszkanie w bloku należące do syna. Wg jego treści utrzymuje się ze świadczeń emerytalno - rentowych w wysokości 730 zł (renta inwalidzka skarżącego) i 830 zł (emerytura żony) (kwoty netto). Nie podał wskazał innych wartościowych przedmiotów będących jego własnością. Ponoszone przez nich w skali miesiąca wydatki obejmują zakup żywności - ok. 300 - 400 zł, lekarstw (400 zł - skarżący, 180 zł - żona), opłaty z tytułu czynszu - 420 zł, za telefon - 90 zł i abonament rtv - 19 zł. Do pozostałych należą opłaty za energię elektryczną i gaz (po 150 zł co 2 m-ce), ubezpieczenia na życie (100 zł/kwartał - skarżący, 50 zł/m-c - żona), zakup specjalnych zastrzyków z uwagi na zaawansowaną chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa (skarżący) - 4.080 zł/rok. Podał, że nie posiadają z żoną rachunku bankowego ani samochodu. Do sprzeciwu skarżący dołączył szereg dokumentów: faktur za leki obejmujących okres od stycznia 2013r. do grudnia 2013r. na łączną kwotę 7. 658,45 zł, co miesięcznie daje średni wydatek ok. 638 zł, odcinki wpłaty z faktury telefon wystawione na nazwisko skarżącego z grudnia 2013r. na kwotę 190, 46 zł oraz ze stycznia 2014r. na kwotę 210, 89 zł (na 2 różne numery telefonów), fakturę za internet i telewizję za styczeń 2014r. na kwotę 146, 95 zł, faktury za inne produkty medyczne (w tym materac przeciwodleżynowy i poduszkę przeciwodleżynową) na kwotę 864, 20 zł. W sprzeciwie wniósł ponadto o "uwzględnienie informacji odnośnie niewykazania przez niego we wniosku własności działki nr 299/1 w P.", którą w chwili obecnej przepisuje na swojego syna P. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że S. S. nie wykazał, że poza jego możliwościami finansowymi leży poniesienie całości kosztów sądowych, uzasadniające zwolnienie od kosztów sądowych. Ugruntowane i jednolite orzecznictwo sądowe stoi na stanowisku, że to osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zobowiązana do jego przekonującego uzasadnienia. Podyktowane jest to wyjątkowym charakterem prawa pomocy i jego finansowaniem ze środków publicznych (Skarbu Państwa), co powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść wnioskodawcy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których strona wnioskująca o prawo pomocy udziela sprzecznych lub wymijających informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodach, w celu uzyskania korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia. Ma to miejsce w sytuacjach, w których wysokość ponoszonych wydatków przekracza wysokość uzyskiwanych dochodów. W przypadku skarżącego wiąże się to z wyraźnymi rozbieżnościami między pierwotnie deklarowaną wysokością obciążających go zobowiązań finansowych, a wskazaną w sprzeciwie kwotą tych zobowiązań. Już po uzyskaniu informacji złożonych w formularzu PPF i w dodatkowym oświadczeniu suma wydatków dawała kwotę 1982 zł i przy uwzględnieniu najniższej deklarowanej kwoty wydatków na żywność, przekraczała kwotę dochodów w skali miesiąca o 400 – 500 zł. Z informacji wynikających z dokumentów dołączonych do sprzeciwu wynika natomiast, że kwota, o jaką wydatki przekraczaj dochody jest jeszcze wyższa i wynosi ponad 1. 000 zł. I tak np. pierwotnie skarżący deklarował, że ponosi koszty opłacenia abonamentu rtv w kwocie 19 zł miesięcznie i nie deklarował żadnych kosztów opłat za telewizję czy internet podczas, gdy do sprzeciwu dołączona została faktura z tytułu sprzedaży usług telewizyjnych i internetowych wystawiona na skarżącego na kwotę 146, 95 zł. Ponadto skarżący pierwotnie wskazał, że ponosi opłaty za telefon w kwocie miesięcznie 90 zł podczas, gdy załączone do sprzeciwu faktury opiewają na kwoty 190, 46 zł (grudzień) oraz kwotę 210, 89 zł (styczeń). Zwrócić uwagę należy, że faktury za telefon wystawione na skarżącego dotyczą 2 różnych numerów telefonów, co oznaczać może, że skarżący miesięcznie ponosi wydatki na telefon w wysokości ok. 400 zł. Jak już wcześniej wskazano także kwota pierwotnie deklarowanych kosztów opłat za leki jest niższa od tej, która wynika z załączonych do sprzeciwu faktur. Zwracano także wcześniej uwagę, że skarżący udokumentował w sprzeciwie inne dodatkowe wydatki na zakup produktów medycznych, o których nie wspominał w pierwotnie złożonym wniosku, a co, zakładając, że jest to wydatek roczny, generuje w skali miesiąca koszt ok. 72 zł. Skarżący w sprzeciwie wskazał ponadto, że w 2013r. został poddany leczeniu przy zastosowaniu nowej terapii ORTHOKINE, której koszt wynosi 5000 zł. Podał, że przeznaczył na to swoje wszystkie oszczędności i pożyczki od znajomych i rodziny. Powyższe oznacza to, że skarżący nie wykazał w sposób rzetelny i niebudzący wątpliwości swojej sytuacji finansowej. Wysokość ponoszonych przez skarżącego wydatków w kontekście zadeklarowanych dochodów może wskazywać albo na posiadanie innych źródeł dochodu, o których nie wspomniał, albo na wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego z innymi, oprócz żony, osobami, a to oznaczałoby, że skarżący nie podał dochodów wszystkich osób zamieszkujących we wspólnym gospodarstwie domowym. Zauważyć wypada ponadto, że skarżący wskazując na przeznaczenie swoich oszczędności oraz konieczność zaciągnięcia pożyczek, które spłaca, na podjęcie leczenia przy zastosowaniu nowej terapii potwierdził, iż ma możliwość dokonania oszczędności w swoim budżecie domowym, a także to, że ma zdolność do spłaty zaciągniętych pożyczek. Zaznaczyć należy także, że składki na ubezpieczenie "na życie" opłacane tak przez skarżącego, jak i skarżącą nie mają statusu niezbędnych wydatków. Fakt opłacania tych składek oznacza, że skarżący są w stanie wygospodarować odpowiednie kwoty na ich opłacenie. Przedstawione we wniosku i sprzeciwie okoliczności pozwalają więc jedynie na częściowe uwzględnienie żądania. Podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy warunkowane jest przejrzystością oświadczeń składanych przez wnioskodawcę na potrzeby przyznania prawa pomocy. O przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko sam fakt obciążenia wnioskodawcy wysokimi wydatkami, ale właściwe i rzetelne udokumentowanie, że bilansują się one z deklarowanymi dochodami, co w efekcie prowadzi do wniosku, że pokrycie kosztów sądowych leży poza możliwościami finansowymi wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Takiej konkluzji nie można wyciągnąć mając na uwadze treść wniosku o przyznanie prawa pomocy, treść dokumentów dołączonych przez skarżącego oraz treść sprzeciwu. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia i przyznał S. S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w połowie ich wysokości na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.