II SO/Rz 11/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie o wymierzenie grzywny Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, II. W pozostałej części odmówić zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych, III. Ustanowić dla skarżącej adwokata. R. B. uiszczając wpis sądowy w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi, jednocześnie złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wniosek ten z oznaczeniem aktualnej sygnatury sprawy i adnotacją "moje dochody (...) się nie zmieniły" stanowił podpisaną przez skarżącą kserokopię wniosku o prawo pomocy złożonego przez nią na formularzu PPF w sprawie II SA/Rz 398/09. Powołując się na rozstrzygnięcie tego wniosku oraz złożonego w sprawie II SA/Rz 224/09, skarżąca w piśmie przewodnim do obecnego wniosku o prawo pomocy wskazała na kształtujące się poniżej 500 zł. dochody w przeliczeniu na 1 osobę w jej rodzinie, wzrost kosztów utrzymania spowodowany rosnącymi cenami żywności i wydatkami na dzieci oraz koszty odwołań w toczących się z jej udziałem postępowaniach administracyjnych i sądowych. W uzasadnieniu wniosku PPF skarżąca odwołała się do trudnej sytuacji finansowej wynikającej z toczących się z jej udziałem postępowań sądowych, a także na wzrost kosztów utrzymania rodziny i chorobę męża, która wpłynęła na obniżenie ich dochodów. Wg zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: - skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 dzieci (2 i 5 lat), - posiadany przez nich majątek obejmuje nieukończony dom o pow. 116 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,06 ha, - uzyskane przez nich w 2008 r. dochody obejmowały: wynagrodzenie za pracę skarżącej w kwocie 612 zł. (I 2008 r.), pobierany przez 11 m-cy zasiłek wychowawczy w wysokości 400 zł., wynagrodzenie za pracę jej męża (łącznie 12 707 zł.) oraz dochód z gospodarstwa ustalony wg jego powierzchni przeliczeniowej – ok. 1898 zł., - ponoszone w ciągu roku wydatki obejmują ogrzewanie (ok. 3 000 zł.), gaz (500 zł.), energię elektrycz. (1700 zł.), bilety miesięczne (ok. 2800 zł.), ubezpieczenie domu, podatek rolny, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (ok. 2000 zł.); skarżąca wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie osoby fizycznej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata wiąże się z przyznaniem jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaprzeczeniem spełnienia przez wnioskodawczynię tej przesłanki jest opłacenie przez nią wpisu od skargi w kwocie 100 zł. W tym względzie dodatkowo należy mieć na uwadze również opłacenie przez nią wpisów od równolegle prowadzonych – na skutek złożonych przez nią skarg – spraw o sygn. II SA/Rz 753/09 i II SA/Rz 737/09 (2 x 100 zł.); w sprawach tych skarżąca również wystąpiła z analogicznym wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy. Prawo to w zakresie całkowitym ma ponadto zastosowanie wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby pozbawione całkowicie środków do życia (takie stanowisko zawarte jest w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi autorstwa B. Dautera, B. Gruszczyńskiego, A. Kabata i M. Niezgódki – Medek - Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005). Kryteriów tych skarżąca bez wątpienia nie spełnia posiadając zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, stałe - chociaż stosunkowo niskie - dochody oraz gospodarstwo rolne, z którego pożytki niewątpliwie częściowo ograniczają niezbędne wydatki na zakup żywności. Z tej przyczyny podniesione przez R. B. okoliczności nie mogą stanowić podstawy do całkowitego wyłączenia względem niej ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy) i to nawet wobec powoływania się przez nią na wzrost kosztów utrzymania (nie zostało to w żaden sposób przez nią wykazane). Złożony wniosek może być oceniany tylko pod względem zasadności przyznania jej częściowego prawa pomocy; uzależnione jest to od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analizując sytuację materialną skarżącej i wynikające z tego jej możliwości płatnicze uznano, iż warunek ten ona spełnia. Opłacenie przez nią kosztów sądowych (oprócz uiszczonego już wpisu od skargi), które mogą wyniknąć w niniejszej sprawie w przyszłości oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru z całą pewnością przekracza jej możliwości finansowe i nie mogłoby się odbyć bez narażania jej i członków rodziny na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Abstrahując od wniosków o przyznanie prawa pomocy nie można przy tym pominąć, że z takimi samymi kosztami jak w niniejszej sprawie – zarówno już opłaconymi jak i potencjalnymi – wiąże się dla skarżącej kontynuowanie postępowania sądowego w sprawach II SA/Rz 753/09 i II SA/Rz 737/09; oprócz ewentualnych wydatków na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, do najbardziej prawdopodobnych kosztów sądowych, które mogą (nie muszą) wystąpić w tych wszystkich sprawach w przyszłości należą opłaty kancelaryjne od wniosków o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skarg oraz wpisy od skarg kasacyjnych w przypadku ich wnoszenia – wszystkie opłaty w wysokości po 100 zł. Sytuacja ta nie pozostawia wątpliwości, że takim obciążeniom finansowym R. B. nie będzie w stanie podołać. Wyważając możliwości płatnicze jej i męża względem dochodów oraz obciążających ich wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny uznano, że analogicznie do rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy które zapadały po rozpoznaniu wcześniejszych jej wniosków w sprawach II SA/Rz 398/09 i II SA/Rz 224/09, zasadnym będzie przyznanie jej w niniejszej sprawie zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części oraz ustanowienie zastępcy prawnego w osobie adwokata (w kontekście wniosku skarżącej, aby był to ten sam adwokat co już wyznaczony we wcześniejszych sprawach z jej udziałem należy podkreślić, iż decyzja o wyznaczeniu leży wyłącznie w gestii organów właściwego samorządu zawodowego – tutaj Okręgowej Rady Adwokackiej, na co sądy administracyjne nie mają wpływu). Jednocześnie stwierdzono, iż wnioskodawczyni będzie miała możliwość opłacenia kosztów sądowych w zakresie, w jakim nie została od nich zwolniona; w praktyce może to dotyczyć ewentualnego opłacenia połowy opłaty kancelaryjnej i wpisu od skargi kasacyjnej (2 x 50 zł.), co w świetle już dokonanych płatności (tj. opłaconych obecnie wpisów od skarg w łącznej kwocie 300 zł., a wcześniej także w sprawie II SA/Rz 398/09 – 100 zł. i II SA/Rz 224/09 – 500 zł.) nie wydaje się nadmiernym obciążeniem, stwarzającym zagrożenie dla podstaw egzystencji jej i członków rodziny. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że przyznane zwolnienie od kosztów sądowych nie rozciąga się na opłacony wpis od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona uiściła przed jego złożeniem (nie podlegają one zwrotowi ani zaliczeniu na poczet kosztów nie objętych zwolnieniem). W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2, 3 i 4 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.