II SO/Rz 14/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o ustanowienie adwokata do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia polegającego na wykonaniu odwiertu studni głębinowej postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF J. K. wniósł o ustanowienie adwokata "do napisania skargi do WSA w Rzeszowie przeciwko SKO na decyzję Nr [...] z dn. [...]-09-2009 r." wskazując, że nie ma na tyle środków finansowych, aby mógł wyznaczyć sobie do sprawy adwokata z wyboru. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż: - wnioskodawca zamieszkuje samotnie, - posiadany przez niego majątek obejmuje dom o pow. 100 m² wraz z budynkami gospodarczymi o takiej samej powierzchni oraz nieruchomość rolną o pow. 2 ha, - utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 1500 zł. miesięcznie, która przeznacza na utrzymanie domu (500 zł.), ubranie (300 zł.), wyżywienie (300 zł.) i lekarstwa (200 zł.). Ze złożonego przez J. K. w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, że: - wysokość pobieranej przez niego renty to ok. 1550 zł. netto, - kwota 500 zł. przeznaczana miesięcznie na utrzymanie domu obejmuje zakup opału, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci oraz zakup innych potrzebnych w domu rzeczy, - 1 ha z posiadanej nieruchomości rolnej został zagospodarowany jako uprawa leśna, pozostała część to nieużytki rolne i teren pod budowę, - swoim gospodarstwem zajmuje się sam "na ile starcza mi sił i środków do życia", nie uzyskuje w związku z jego prowadzeniem dopłat z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, - nie posiada pojazdów mechanicznych, rachunków bankowych, nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej. Do dodatkowego oświadczenia wnioskodawca załączył kserokopię decyzji, którą zamierza zaskarżyć. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ustanowienie adwokata objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które może być przyznane osobie fizycznej po wykazaniu przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a jedynym kryterium decydującym o jego przyznaniu jest sytuacja materialna - w tym przede wszystkim możliwości płatnicze - jej oraz osób, z którymi ewentualnie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Mimo zawartego w uzasadnieniu wniosku twierdzenia J. K., że nie dysponuje dostatecznymi środkami finansowymi na ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru, analiza informacji zawartych w złożonym wniosku PPF i dodatkowym oświadczeniu nie daje podstaw do jego uwzględnienia i ustanowienia dla niego zastępcy prawnego w ramach prawa pomocy. Nie uprawnia do tego chociażby już samo zestawienie z uzyskiwanymi dochodami (1550 zł.) wymienionych przez wnioskodawcę wydatków (łącznie 1200 zł.), co daje "niezagospodarowaną" różnicę w wysokości 250 zł. Wyraźnego podkreślenia w związku z tym wymaga, że ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu warunkujący przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem oznacza brak możliwości zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, do których zalicza się niezbędne koszty zakupu żywności, leczenia i opłaty związane z utrzymaniem domu / mieszkania. W żadnym przypadku koszty te nie obejmują wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum celem poczynienia wymaganych oszczędności na pokrycie kosztów postępowania. Nie kwestionując potrzeby i wysokości środków przeznaczanych przez J. K. na zakup żywności i lekarstw oraz utrzymanie domu (razem ok. 1000 zł./m-c), do katalogu niezbędnych potrzeb co do zasady nie można zaliczyć stałych miesięcznych wydatków za zakup odzieży (w jego przypadku 300 zł). Nie oznacza to bynajmniej całkowitej rezygnacji z jej zakupu, niemniej z pewnością nie musi się to odbywać (i zapewne faktycznie nie odbywa się) ze wskazaną częstotliwością i na podaną skalę. W związku z doraźną potrzebą wygospodarowania środków na ustanowienie adwokata, ta pozycja domowego budżetu może być więc bez przeszkód dla koniecznego utrzymania wnioskodawcy okresowo zawieszona. Łącznie z wyliczoną powyżej różnicą między bieżącymi dochodami a wydatkami, w przypadku J. K. daje to więc kwotę ponad 500 zł. miesięcznie, która jest w zupełności wystarczająca do ustanowienia pełnomocnika z wyboru do sporządzenia i wniesienia skargi (a także do opłacenia związanych z nią kosztów sądowych). Niezależnie od tego o możliwości poczynienia przez wnioskodawcę pewnych oszczędności przemawia informacja o dokonanym przez niego zalesieniu areału o pow. 1 ha, co z całą pewnością także wymagało stosownych środków finansowych (najprawdopodobniej znacznie większych, niż potrzebnych na ustanowienie pełnomocnika z wyboru). Wszystkie te okoliczności przy w pełni zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i braku innych osób na utrzymaniu wnioskodawcy, dobitnie świadczą o jego realnych możliwościach pokrycia z posiadanych dochodów (stosunkowo wysokich jak na jedną osobę) adwokata z wyboru bez uszczerbku dla swojego koniecznego utrzymania (on sam zresztą w żaden sposób nie skonkretyzował, czym ten uszczerbek miałby się dla niego objawić). Odmienne uznanie stanowiłoby nadużycie instytucji prawa pomocy, która z racji finansowania ze środków publicznych ma charakter wyjątkowy. Obowiązek ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie przewiduje art. 199 P.p.s.a.; dotyczy on wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżący spełnia. W tym miejscu należy też zwrócić uwagę wnioskodawcy, że przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (skargę można wnieść samodzielnie); wyjątek stanowi jedynie wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (np. skargi kasacyjnej, zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi). Wynagrodzenie zastępcy prawnego z wyboru jest ponadto kształtowane w drodze wzajemnej umowy między nim a klientem, niemniej jako orientacyjne (wyjściowe) można przyjąć stawki zawarte w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U z 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.), który w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c jako stawkę minimalną w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji w sprawie mającej być przedmiotem zaskarżenia wskazuje kwotę 240 zł. Skoro zatem wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.