II SO/Rz 15/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia radcy prawnego. Wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF P. B. wskazując jako przedmiot zaskarżenia bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego [...] odnośnie udostępnienia informacji publicznej zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W jego uzasadnieniu powołując się na osadzenie w w/w Areszcie wskazał na okoliczność pozbawienia go jakichkolwiek dochodów i możliwości opłacenia kosztów sądowych oraz utrudnione występowanie przed Sądem. W zawartym we wniosku oświadczeniu skarżący wykazał 5-letniego syna jako jedyną osobę z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zaś z posiadanego majątku prawo współwłasności do będącego w budowie domu o pow. ok. 250 m². Ze złożonego przez skarżącego po zwolnieniu go z aresztu dodatkowego oświadczenia wynika ponadto, że: - ze współwłaścicielką domu M. B. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, zaś mieszkanie przy ul. P. w K. wskazane jako adres aktualnego zamieszkania stanowi "najprawdopodobniej" własność jego brata "z którym nie zamieszkuje", - w budowanym domu w ostatnim czasie nie prowadził żadnych prac, w wykończonej części (parter) zamieszkują jego rodzice opiekujący się jego synem, do którego kosztów utrzymania przyczynia się, - jest współwłaścicielem zepsutego samochodu m-ki Ford Escort, nie korzysta ze wsparcia pomocy społecznej, - obecnie (po zwolnieniu z aresztu) źródło jego utrzymania stanowi praca zarobkowa z wynagrodzeniem za lipiec 2010 r. w wysokości 950 zł., z którego w wyniku prowadzonej egzekucji kwoty ok. 1100 zł. potrącono mu ok. 400 zł. (potwierdzenie egzekucji na w/w kwotę stanowi załączona kserokopia zawiadomienia komornika sądowego o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z dnia 12 lipca 2010 r.), - załączony wydruk z rachunku bankowego skarżącego na dzień 9 sierpnia 2010 r. wykazuje ujemne saldo w wysokości 1664 zł. oraz zadłużenie na karcie kredytowej w kwocie 3257 zł. Rozpoznając złożony wniosek w oparciu o powyższe informacje stwierdzono jego zasadność w części obejmującej koszty sądowe. Równoznaczne jest to z przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, czego warunkiem jest brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zwolnienie P. B. od kosztów sądowych podyktowane jest przede wszystkim jego nie najlepszą sytuacją finansową, która jest głównym wyznacznikiem możliwości poniesienia kosztów postępowania. Bez wątpienia znaczący wpływ ma nią miał jego pobyt w areszcie śledczym, co skutkowało utratą dotychczasowej pracy i uzyskiwanych z niej dochodów stanowiących podstawę egzystencji (wg oświadczenia była to kwota ok. 2300 zł. miesięcznie). Mimo że skarżący w złożonym przez siebie dodatkowym oświadczeniu dokładnie nie wyjaśnił gdzie zamieszkuje ani czy prowadzi z kimś wspólne gospodarstwo domowe, bez wątpienia z obecnego, znacznie niższego wynagrodzenia za pracę musi pokryć wydatki związane z utrzymaniem siebie i częściowo syna. Odnoszona do tego kwota 950 zł., obciążona dodatkowo egzekucją komorniczą – przy braku innych składników majątkowych przynoszących dochody - z pewnością stanowi istotną barierę do poniesienia przez wnioskodawcę związanych ze sprawą kosztów sądowych. Nie bez znaczenia dla powyższego jest także okoliczność, że skarżący z wnioskami o przyznanie w analogicznym zakresie prawa pomocy wystąpił jednocześnie w pozostałych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jego skarg, a to II SAB/Rz 57/09, II SAB/Rz 59/09, II SAB/Rz 15/10, II SAB/Rz 16/10, II SAB/Rz 18/10, II SAB/Rz 19/10 i II SAB/Rz 21/10. O ile więc zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych znajduje potwierdzenie w przytoczonych powyżej okolicznościach, nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie radcy prawnego, mimo że wstępna jego analiza mogłaby na to wskazywać; uwzględnienie wniosku także w tej części równoznaczne byłoby z uznaniem spełnienia przez P. B. przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Odmowa ustanowienia zastępcy prawnego podyktowana jest przede wszystkim wyjątkowym charakterem prawa pomocy, wynikającym z przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez każdą stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązane są do tego wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), który to warunek wobec posiadania domu oraz nawet relatywnie niskich dochodów wnioskodawca niewątpliwie spełnia. Wg utrwalonego w piśmiennictwie poglądu, prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, jak bezrobotni bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia - tak B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Kantor Wydawniczy Zakamycze 2005, str. 593. Także inicjowanie przez skarżącego licznych spraw sądowych uzasadnia ustalenie właściwych proporcji między obciążającymi go w tych sprawach kosztami postępowania, jego możliwościami finansowymi i wielkością dopuszczalnej mu pomocy, tak by z jednej strony nie pozbawiało go to prawa do sądu, a poprzez rozmiar przyznawanego mu prawa pomocy nie doprowadziło do uszczuplenia praw innych osób, które również o taką pomoc się ubiegają (związane jest to z publicznym charakterem środków stanowiących źródło finansowania prawa pomocy). Na rozmiar przyznawanego prawa pomocy wpływ mają nie tylko aktualne w momencie składania wniosku możliwości płatnicze wnioskodawcy, lecz także jego potencjalne możliwości zarobkowe. Fakt szybkiego znalezienia pracy po opuszczeniu przez skarżącego aresztu śledczego nakazuje pozytywnie oceniać jego możliwości zarobkowe na przyszłość, a tym samym uznać jego zdolność do częściowej partycypacji w kosztach postępowania (na przeszkodzie ku temu nie stoi zadłużenie na rachunku bankowym i karcie kredytowej). Nie kwestionując doświadczania przez niego przejściowych trudności finansowych - w tym także potencjalnie związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru - należy wyraźnie podkreślić, że przed kosztami postępowania sądowego absolutnie nie może on statuować pierwszeństwa dla wszystkich swoich normalnie ponoszonych wydatków. W szczególności właśnie z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy Skarb Państwa nie powinien ponosić w pełni konsekwencji prowadzonej wobec wnioskodawcy egzekucji, która jak wynika z powołanego na wstępie zawiadomienia komornika sądowego dotyczy należności sądowych: orzeczonej wobec niego grzywny, kosztów sądowych i egzekucyjnych. W kontekście powyższego żądanie skarżącego ustanowienia radcy prawnego jawi się jako nieuzasadnione. Zwrócenia uwagi wymaga, że obowiązujące przepisy nie nakładają na strony postępowania sądowego obowiązku występowania przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie; wyjątkiem jest tylko wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia, co minimalizuje związane z tym koszty. Przyznane skarżącemu zwolnienie od kosztów sądowych może także być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności na podstawie których je przyznano nie istniały lub przestały istnieć (art. 249 P.p.s.a.). Przedmiotowa tożsamość wszystkich wniesionych do WSA w Rzeszowie przez P. B. skarg (dot. udostępnienia informacji publicznej) z pewnością będzie miała także ten skutek, że jeżeli skarżący zdecyduje się na ustanowienie radcy prawnego (adwokata) z wyboru, będzie miało to bezpośrednie przełożenie na ograniczenie wysokości jego wynagrodzenia (jest ono kształtowane w drodze umowy między pełnomocnikiem a klientem). Z tych przyczyn, wobec braku spełniania przez skarżącego przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem jego wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.