II SO/Rz 15/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Solarski po rozpoznaniu w dniu 17 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną - p o s t a n a w i a - odmówić zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. J. M. skarżąc decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 19 września 2013 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie uznając, że mimo powoływania się na trudną sytuację materialną, skarżący wraz z żoną nie znajduje się w niedostatku i nie dotykają ich trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W sprzeciwie z 27 września 2013 r. skarżący powołał się na konstytucyjne prawo do rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd, czego gwarancją jest m.in. przyznanie prawa pomocy. Wskazał, że ma 75 lat i jest po operacji. Żona (77 lat) jest inwalidą pierwszej grupy, a po doznanym złamaniu ręki będzie wymagała rehabilitacji związanej z kosztami. Pobierane świadczenia zapewniają jedynie pokrycie minimalnych kosztów egzystencji. Spłacana pożyczka została zaciągnięta na bieżące potrzeby, w tym związane z leczeniem (dojazdy, wizyty u lekarzy). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw został złożony w terminie, co zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a., wywołuje skutek w postaci utraty mocy postanowienia przeciwko któremu został wniesiony, a będąca przedmiotem sprzeciwu sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem w przypadku osób fizycznych jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialnej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; z tego względu bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie okoliczności, jak wiek skarżącego i jego żony oraz stan ich zdrowia, chociaż pośrednio pod uwagę brane są związane z tym wydatki. W tej sytuacji wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie (tak NSA w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 825/11). Tylko więc taki sposób wykładni art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadnia potencjalne uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, a zapewnienie konstytucyjnego prawa do rozpoznania sprawy przez sąd - czemu służy m.in. instytucja prawa pomocy - nie wynika jedynie z samego faktu złożenia stosownego wniosku. Analiza wniosku (PPF) oraz informacji zawartych w dodatkowym oświadczeniu i dołączonych do niego załącznikach oraz w sprzeciwie, nie potwierdza zasadności wyłączenia względem skarżącego obowiązku poniesienia kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie postępowania dotyczy wpisu od skargi w kwocie 200 zł. Zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu związane z ich jednorazowym poniesieniem nie zostało przez wnioskodawcę wykazane, co wynika już z samej nadwyżki uzyskiwanych przez niego i żonę dochodów (1997 zł. netto) nad wszystkimi wyszczególnionymi kwotowo wydatkami (1737 zł.), obejmującymi opłaty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna i woda - odpowiednio 250 i 100 zł.), zakup żywności (700 zł.), leczenie (300 zł.) i spłatę pożyczki (387 zł.). Mimo, że co do zasady zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi, kwalifikując w/w wydatki jako niezbędne, wzięto pod uwagę wskazaną w sprzeciwie przyczynę zaciągnięcia pożyczki, tj. zaspokojenie bieżących potrzeb życiowych, w tym wydatków związanych z leczeniem. Nadal pozostały jednak bez wyjaśnienia istotne dla rozpoznania wniosku, mające wpływ na ocenę aktualnych i przyszłych możliwości finansowych skarżącego, okoliczności, jak: - brak potwierdzenia stosownymi dokumentami wysokości rat spłacanej pożyczki i długości okresu spłaty, - brak wskazania, z jakich środków zamierza sfinansować zakup opału (ok. 3 tys. zł.) oraz ewentualne wydatki związane z rehabilitacją żony (w tym jaka jest ich przewidywana wysokość, co miałyby obejmować – zabiegi, koszty dodatkowe np. przejazdy), skoro nie posiada żadnych oszczędności (nie wykazał ich we wniosku PPF), - brak wyjaśnienia, czy wraz z żoną posiadają rachunki bankowe oraz jaki jest ich stan, - brak wyjaśnienia, czy mimo prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego wyłącznie z żoną, w stanowiącym własność syna domu zamieszkują oprócz nich jeszcze inne osoby (miałoby to bezpośrednie przełożenie na ponoszone przez nich koszty jego utrzymania, w tym zakupu opału). Okoliczności te w większości były sygnalizowane w postanowieniu z dnia 19 września 2013 r., jednakże skarżący nie ustosunkował się do nich i nie wyjaśnił związanych z tym wątpliwości. W tych warunkach twierdzenie o trudnej sytuacji materialnej czy zawarta w piśmie oznaczonym datą 24 września 2013 r. informacja o braku środków na przejazd do Sądu celem sporządzenia odpisów skargi nie jawią się jako w pełni wiarygodne, a przez to dostatecznie wystarczające do uznania, że skarżący z niezależnych od siebie przyczyn nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przemawia to przeciwko uwzględnieniu złożonego wniosku. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.