II SO/Rz 5/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku F. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku stałego za nienależnie pobrany - postanawia - I. przyznać wnioskodawcy prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. F. B. przed wystąpieniem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie ze skargą zwrócił się do tut. Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazał, że dnia 18 lutego 2008 r. Prezydent Miasta [...]wydał decyzję o zmianie wysokości zasiłku stałego oraz o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie wymienionego, rozstrzygnięcie to podjęto z rażącym naruszeniem prawa, dlatego też zamierza wnieść skargę o stwierdzenie jego nieważności. Wskazał, że jest właścicielem (w 1/7 części) nieruchomości rolnej o pow. 1,8048 ha, stojącej odłogiem. F. B. uzyskuje zasiłek stały (496,52 zł), dodatek mieszkaniowy (126 zł) oraz dodatek energetyczny (11 zł). Jako swoje wydatki wskazał: czynsz – 220 zł, wyżywienie – 300 zł, gaz, energia elektryczna – 100 zł. W odpowiedzi na wezwanie o wskazanie dodatkowych informacji F. B. podał, że posiadanej nieruchomości rolnej nie użytkuje i nie uzyskuje z niej jakichkolwiek dochodów. Na telefon wydaje co miesiąc 10 zł. Przedłożony wyciąg z rachunku bankowego wskazuje na ujemne saldo końcowe wynoszące - 265,09 zł na dzień 1 marca 2016 r. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Wedle art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", prawo pomocy może zostać przyznane stronie na jej wniosek złożony także przed wszczęciem postępowania. Z możliwości takiej skorzystał F. B., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. Motywując powyższe żądanie wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Utrzymuje się bowiem tylko z kwot pochodzących z pomocy społecznej, a więc z zasiłku stałego, dodatku energetycznego oraz dodatku mieszkaniowego. Przeznacza je w całości na wyżywienie, czynsz za mieszkanie, opłaty za gaz i prąd oraz na telefon. Wskazane dane niewątpliwie wskazują na potrzebę udzielenia stronie wsparcia w ramach instytucji prawa pomocy. Stanowi ona (zgodnie z art. 199 P.p.s.a.) odstępstwo od zasady odpłatności postępowania sądowego i skierowana jest do osób ubogich, którym brak dochodu lub też posiadanie go w niedostatecznej wysokości stanowiłby przeszkodę w realizacji praw przez sądem. W art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jako przesłankę przyznania prawa pomocy w całości (tzn. obejmującego tak zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika) ustawodawca ustanowił niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., częściowe prawo pomocy (tj. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie radcy prawnego) adresowane jest do osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pomimo, że F. B. dysponuje bardzo niskim dochodem, którego źródłem są środki publiczne i który wystarcza mu na zaspokojenie podstawowych tylko potrzeb, w rozumieniu powołanego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to uznano, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w pełnym wymiarze. Należy bowiem mieć na uwadze, że sąd (referendarz sądowy) podejmując decyzję w przedmiocie zasadności żądania strony rozdysponowuje środkami publicznymi o ograniczonej ilości. Dlatego też zobowiązany jest do czuwania nad legalnością, ale i także racjonalnością ich wydatkowania. Oceniając więc w powyższym aspekcie wniosek F. B. uznano, że winien być on uwzględniony tylko w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podejmując takie rozstrzygnięcie, miano na uwadze, że wymieniony zamierza zakwestionować w drodze skargi do tut. Sądu decyzję Prezydenta Miasta [...] z 2008 r. Tymczasem zgodnie z art. 53 § 1 P.p.s.a. skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Poza tym, w myśl art. 52 § 1 P.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeśli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, zaś owo wyczerpanie środków zaskarżenia polega na złożeniu środka w postaci – w zależności od okoliczności – zażalenia, odwołania, czy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W niniejszym przypadku, przedmiotem zaskarżenia mogłaby być więc decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego zapadła po rozpoznaniu złożonego przez stronę odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2008 r., ale tylko w razie zachowania trzydziestodniowego terminu do jej zakwestionowania w drodze skargi. Niedotrzymanie zaś wyżej wskazanych warunków tj. w zakresie wyczerpania środków zaskarżenia czy też terminu wniesienia skargi powoduje, że skarga taka byłaby niedopuszczalna i sąd nie mógłby nadać jej dalszego biegu i merytorycznie rozpoznać, a podlegałaby ona odrzuceniu. Należy też podnieść, że do stwierdzenia nieważności decyzji organu właściwy jest organ wyższego stopnia tj. w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Mając to wszystko na uwadze, a zatem z jednej strony trudną sytuację materialną F. B., zaś z drugiej ograniczone możliwości budżetowe i konieczność badania zasadności wydatkowania środków na prawo pomocy uznano, że właściwym będzie zwolnienie wymienionego od kosztów sądowych i odmowa ustanowienia na jego rzecz radcy prawnego. O powyższym orzeczono na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.