II SO/Rz 6/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 21 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. i A. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z ich skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 23 marca 2005 r., sygn. SA/Rz 1251/03 o oddaleniu skargi M. i A. W. wniesionej na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego - p o s t a n a w i a - I. zwolnić M. i A. W. od kosztów sądowych w 1/2 części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; II. odmówić ustanowienia adwokata. II SO/Rz 6/09 U z a s a d n i e n i e M. i A. W. pismem z dnia 20 lipca 2009 r. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienie adwokata celem sporządzenia skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA z dnia 23 marca 2005 r. sygn. SA/Rz 1251/03. Na mocy tego wyroku WSA w Rzeszowie oddalił skargę M. i A. W. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. Strony zarzuciły, że wydany przez WSA wyrok został oparty na dokumencie przerobionym. Ponadto zostały uzyskane dowody, które miały wpływ na wynik sprawy, a z których skarżący nie mogli korzystać w zakończonym postępowaniu. W złożonym następnie do Sądu wniosek na formularzu PPF z dnia 10 sierpnia 200 r. skarżący wnieśli o prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt II SO/Rz 6/09 wydanym przez referendarza sądowego zwolniono skarżących od kosztów sądowych w - części i odmówiono ustanowienia adwokata. Od wyżej opisanego postanowienia skarżący wnieśli w dniu 16 września 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) sprzeciw domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podnieśli oni, że przy rozpatrzeniu ich wniosku o prawo pomocy nie dokonano merytorycznej oceny w oparciu o przedstawiony materiał dowodowy i przepisy prawa - zarzucili nadto dowolną i mylną interpretację przepisów. Jednocześnie wskazali, że referendarz sądowy P. Z., który brał udział w wydaniu kwestionowanego postanowienia brał także udział w wydaniu postanowienia z dnia 4 kwietnia 2005 r., sygn. akt SA/Rz 1251/03, tj. w sprawie objętej skargą o wznowienie postępowania sądowego i z tego powodu powinien podlegać wyłączeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z tego względu kwestie dotyczące wyłączenia referendarza sądowego nie mają w tej sprawie znaczenia, jako, że wydane przez niego postanowienie z chwilą wniesienia sprzeciwu utraciło moc. Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), w sytuacji gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli - (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek -"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" - Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek M. i A. W. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części i odmowie ustanowienia adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że M. i A. W. zamieszkują razem, nie mają na utrzymaniu innych osób w tym małoletnich dzieci. Posiadają dom o powierzchni 64 m- oraz nieruchomość rolną o pow. 1,55 ha. W skład gospodarstwa wchodzą także zabudowania gospodarcze. A. i M. W. utrzymują się z dochodów o łącznej wysokości 2204 zł netto. Z treści uzasadnienia wniosku wynika, że posiadane przez skarżących gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów. Jest to m.in. wynikiem powodzi z 2004 i 2006 r. Skarżący znaczne wydatki ponoszą na bieżące utrzymanie jak również zakup lekarstw. Znaczne koszty leczenia obciążają rodzinę w związku z bardzo złym stanem zdrowia A. W. W ocenie Sądu skarżący w sposób wystarczający uwiarygodnili, że nie posiadają dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Dlatego też biorąc pod uwagę powyższe, Sąd zwolnił skarżących od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości i odmówił ustanowienia adwokata. Wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżących nie jest na tyle zła, aby nie mogli oni partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmować mogą wpis należny z tytułu wniesienia skargi o wznowienie postępowania, który przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia wynosi 50 złotych. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.