SA/Rz 1042/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej H. D. kwotę 10 zł /słownie: dziesięć złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1042/02 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi H. D. do Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] uchylająca decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w sprawie przyznania H. D. zasiłku okresowego w wysokości 50 zł i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że podaniem z dnia 15.10.2001 r. H. D. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej w formie, jak to określiła "zapomogi stałej", wskazując, iż znajduje się w ciężkich warunkach materialnych, utrzymuje się z renty w wysokości 53 zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni jest wdową, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, źródłem jej utrzymania jest gospodarstwo rolne o pow. 1,06 ha (0,41 ha przeliczeniowe) w ½ części oraz renta w wysokości 53 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał H. D. zasiłek okresowy od listopada do grudnia 2001 r. w wysokości 50 zł, motywując to niskim dochodem strony. W odwołaniu od tej decyzji H. D. zwróciła uwagę na swoją trudną sytuację finansową, Podała, że chce zrzec się reszty gruntu, co poprawiłoby jej sytuację finansową, ale w tym celu konieczny jest pomiar sporządzony przez geodetę. Jest to dla odwołującej zbyt duży koszt. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazało na uchybienia decyzji pierwszoinstancyjnej, a to brak uzasadnienia spełniającego wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienie dotyczy zarówno uzasadnienia faktycznego – organ nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł i przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, jak i uzasadnienia prawnego obejmującego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto wniosek H. D. dotyczył przyznania stałej pomocy, czego organ I instancji nie uwzględnił, nie ustalając nawet możliwości przyznania takiej formy pomocy. Tak przeprowadzone postępowanie narusza zasady określone w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organ jest zobowiązany do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Kolegium wskazało na jeszcze inne uchybienia – podanie niewłaściwej podstawy prawnej poprzez powołanie ustawy o pomocy społecznej w nieobowiązującym już brzmieniu oraz niewłaściwe pouczenie dotyczące złożenia odwołania – nie poinformowano strony, że odwołanie składa się za pośrednictwem organu I instancji. Decyzję tę H. D. zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie formułując konkretnych zarzutów i kierunku jej weryfikacji. Skarżącą wnosi o zmianę decyzji Kolegium i wydanie decyzji przyznającej jej zasiłek stały, eksponując swoją sytuację życiową – kłopoty ze zdrowiem oraz trudności materialne. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, stwierdzając, iż przyczyną uchylenia decyzji organu I instancji był fakt, iż przedmiot rozstrzygnięcia nie odpowiadał przedmiotowi żądania strony. Stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. to strona określa przedmiot postępowania, a organ nie jest władny dokonać zmiany kwalifikacji prawnej tego żądania. Na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej możliwe jest ewentualnie udzielenie innej formy pomocy z urzędu. Przedmiotem żądania skarżącej było przyznanie zapomogi stałej, w związku z czym organ I instancji winien był przeprowadzić postępowanie w tym zakresie i wydać decyzję rozstrzygającą w kwestii przyznania zasiłku stałego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. – stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza prawo. Zgodnie z art. 127 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji stronie służy odwołanie do organu administracji publicznej wyższego stopnia. Odwołanie takie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Terminy do wnoszenia środków odwoławczych są terminami ustawowymi - a więc nie mogą być przedłużane ani skracane przez organ administracji, terminami procesowymi – obliczanymi według przepisów kodeksu oraz terminami zawitymi, których upływ organ odwoławczy uwzględnia z urzędu. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania, czego następstwem jest ostateczność decyzji (por. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", C.H.Beck Warszawa 2000, s. 526). Stąd też powinnością organu po otrzymaniu odwołania jest poddanie go badaniu wstępnemu m.in. w zakresie terminowości jego wniesienia. Lektura akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wskazuje, by takich czynności względem odwołania H. D. dokonywano. Na znajdującym się w tych aktach odwołaniu widnieje pieczęć Samorządowego Kolegium Odwoławczego z datą wpływu pisma – 17.12.2001 r. bez adnotacji czy zostało ono złożone osobiście, brak jest również koperty ze stemplem urzędu pocztowego. Jak wynika z "potwierdzenia odbioru decyzji Nr [...]", który to dokument na wezwanie Sądu został dołączony do akt sprawy, H. D. otrzymała zaskarżoną decyzję w dniu 29 listopada 2001 r. W decyzji tej zawarte zostało niepełne pouczenie, albowiem nie wskazano, że odwołanie składa się za pośrednictwem organu I instancji. Z informacji uzyskanych od organu odwoławczego wynika, że odwołanie od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] zostało złożone przez odwołującą osobiście w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. Przytoczone fakty nasuwają wniosek, że odwołanie, pomimo błędnego pouczenia w decyzji, zostało prawidłowo wniesione za pośrednictwem organu I instancji. Brak jest jednak informacji co do daty wpływu pisma do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, wiadomo tylko, ze odwołanie to wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 17 grudnia 2001 r. Ustalenie daty złożenia pisma w organie I instancji ma zatem kluczowe znaczenie dla uznania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. W orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego przesądzone bowiem zostało, że rozpoznanie środka odwoławczego złożonego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony stanowi rażące naruszenie prawa, wyczerpujące przesłanki do stwierdzenia nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza ono weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.) – tak m. in. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 12.10.1998 r., OPS 11/98, ONSA 1999/1/14, wyrok NSA z dnia 18.11.1999 r., I SA 330/99, Zbiór orzecznictwa komputerowego LEX nr 48749, wyrok NSA z dnia 10.09.2001 r., II SA 1866/00, LEX Nr 55303. Wskazane uchybienia natury procesowej, polegające na nie przeprowadzeniu badania wstępnego środka zaskarżenia, Sad wziął pod uwagę z urzędu i ocenił jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi. W postępowaniu ponownym niezbędne będzie ustalenie daty złożenia odwołania w organie I instancji, w nawiązaniu do informacji przekazanych Sądowi przez organ odwoławczy, że zostało ono złożone osobiście przez skarżącą w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. W zależności od wyników tych ustaleń organ podejmie rozstrzygnięcie w oparciu o art. 134 k.p.a., stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania bądź rozpatrzy odwołanie. Z przytoczonych wyżej względów, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana do czasu uprawomocnienia się wyroku. O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 P.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.).