SA/Rz 1064/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Asesor WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: ref. staż. Dorota Wolak po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. B. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oddala skargę SA/Rz 1064/02 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r.: Nr [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej uchylił decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [....] zobowiązującą W. B. do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego w łącznej wysokości 476,58 zł i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego w kwocie 358,80 zł Jako podstawę prawną wskazał art. 11 a ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. Nr 88, poz. 400, ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że ogniomistrz W. B. odbywający służbę w jednostce ratowniczo-gaśniczej Państwowej Straży Pożarnej w S. zamieszkiwał wraz z rodziną w domu teściowej w miejscowości [...], prowadząc oddzielne gospodarstwo domowe. Z tego tytułu pobierał równoważnik pieniężny za brak lokalu mieszkalnego przyznawany kolejnymi decyzjami Komendanta Rejonowego Państwowej Straży Pożarnej. W dniu 15.11.1998 r. teściowa W. B. zmarła, a jego żona została współspadkobiercą budynku mieszkalnego, o czym poinformował on w oświadczeniu z dnia 14.01.1999 r. Decyzją z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] Komendant Powiatowy Państwowej Straży Pożarnej zobowiązał W. B. do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego w łącznej wysokości 476,58 zł. Zwrot dotyczy okresu 15.11.1998 - 31.12.1998 i kwoty 366,60 zł, wynikającej z decyzji Nr [...] z dnia [...].11.1998 r. oraz okresu 1.01.1999 - 13.01.1999 i kwoty 109,98 zł, wynikającej z decyzji Nr [...] z dnia [...].10.1999 r. W motywach decyzji Komendant podniósł, że w związku ze śmiercią M. K. prawa majątkowe przeszły z dniem 15.11.1998 r. na jej córkę, tj. żonę W. B. Od tego też dnia wobec niespełniania przesłanek z art. 78 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i § 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 1998 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania strażakom Państwowej Straży Pożarnej równoważnika za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego i równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych zasad ich wypłaty i zwrotu (Dz. U. Nr 15, poz. 67), równoważnik pieniężny temu strażakowi nie przysługiwał. Składając oświadczenie, że posiada prawo do własnego domu na skutek tego, że żona została współspadkobiercą budynku mieszkalnego od dnia 13.01.1999 r. W. B. podał nieprawdziwe dane, gdyż prawo do własnego domu posiada od 15.11.1998 r. W domu tym zamieszkiwał przed śmiercią teściowej i zamieszkuje obecnie. § 11 cyt. rozporządzenia przewiduje zwrot kwoty wypłaconych równoważników pieniężnych w razie ich nienależnego pobrania na skutek podania nieprawdziwych danych w oświadczeniu majątkowym strażaka, jak również na skutek niepoinformowania o każdej zmianie mającej wpływ na uprawnienie do otrzymania równoważnika pieniężnego. W. B. odwołał się od tej decyzji, stwierdzając, że ani on sam, ani członkowie jego rodziny, w tym żona, nie są posiadaczami lokalu mieszkalnego w rozumieniu rozporządzenia z 10 stycznia 1998 r. Powołanie do dziedziczenia stwierdzone nabyciem spadku oznacza nabycie prawa do idealnej części spadku. Dopiero po przeprowadzeniu działu spadku, o ile przyznana zostanie własność budynku lub jego części, możliwe będzie uznanie, że żona odwołującego jest posiadaczem lokalu mieszkalnego lub jego części. Wówczas dopiero zaistnieje przesłanka do odmowy wypłacania równoważnika. Odwołujący zaprzeczył, aby wypłacony równoważnik pobrał nienależnie. Uważa, że słusznie mu się należał i powinien być nadal wypłacany. Odwołujący powołał się w tym zakresie na orzeczenie NSA z dnia 25.05.2001 r. sygn. akt I SA 209/2000, w którym Sąd stwierdził, że status spadkobiercy nie daje tytułu prawnego do lokalu w rozumieniu art. 78 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej. Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej decyzją z dnia [...] kwietnia 2002 r. Nr [...] uchylił w całości decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] i zobowiązał W. B. do zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego w łącznej kwocie 358,80 zł, przyznanego decyzją Nr [...] z dnia [...].11.1998 r. za okres od 16.11.1998 r. do 31.12.1998 r. W motywach tego rozstrzygnięcia ponowił argumentację decyzji pierwszoinstancyjnej odnoszącą się do kwestii nabycia prawa do nieruchomości przez żonę W. B. Podobnie jak organ I instancji organ odwoławczy stoi na stanowisku, że G. B. stała się współwłaścicielką domu mieszkalnego z chwilą śmierci swojej matki, tj. 15.11.1998 r. Skoro zmarła teściowa, z którą wcześniej odwołujący nie prowadził wspólnego gospodarstwa, a w domu tym mieszka nadal wraz z rodziną i nie zamieszkuje w nim nikt inny, kto posiadałby tytuł prawny do domu, to należy uznać, że odwołujący posiada dom jednorodzinny zdefiniowany w art. 78 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej i § 5 cyt. rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 1998 r. Za datę, z którą odwołującemu nie przysługuje równoważnik za brak lokalu mieszkalnego należy więc przyjąć 16.11.1998 r., następny dzień po śmierci teściowej. Odwołujący nie dopełnił obowiązku powiadomienia o zmianie mającej wpływ na uprawnienie do otrzymywania równoważnika pieniężnego, a zatem zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 1 cyt. rozporządzenia należało orzec o zwrocie otrzymanej kwoty równoważnika za okres od 16.11.1998 r. do 31.12.1998 r. Bezzasadne było natomiast rozstrzygnięcie organu I instancji nakazujące zwrot pobranego równoważnika za okres 1.01.-13.01.1999 r., albowiem nie można zarzucić odwołującemu, że nie poinformował organu o zmianie uprawnień. Taką informację zawiera oświadczenie z dnia 14.01.1999 r., a jeśli budziło wątpliwości należało przeprowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Domaganie się zwrotu pobranej kwoty za ten okres stanowi naruszenie § 11 pkt 1 cyt. wyżej rozporządzenia. Decyzja organu I instancji w tej części została więc wydana bez podstawy prawnej i jako taka podlega uchyleniu. W. B. zaskarżył decyzję Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podtrzymuje stanowisko, że on sam i członkowie jego rodziny nie są posiadaczami lokalu mieszkalnego w rozumieniu rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 1998 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania strażakom Państwowej Straży Pożarnej równoważnika za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego i równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych zasad ich wypłaty i zwrotu. Powołuje się na argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego. Ponadto organ II instancji nie ustosunkował się do powołanego w odwołaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego tej kwestii. W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumenty zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wywodzi, że regulacja zawarta w art. 78 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej odnosi się do posiadania lokalu. Konieczne jest zatem odwołanie się do przepisów Kodeksu cywilnego. W cywilnoprawnym rozumieniu posiadanie oznacza stan faktycznego władztwa nad rzeczą złożonego z elementu fizycznego - władania rzeczą i psychicznego - woli władania jak właściciel. W przedmiotowej sprawie należy przyjąć, że miało miejsce współposiadanie nieruchomości z tego względu, że uprawnienie wykonywane było przez kilka osób, w tym małżonkę skarżącego. Dysponuje ona lokalem mieszkalnym, co wyklucza możliwość przyznania równoważnika pieniężnego. Podniesiony w skardze zarzut braku dokonania działu spadku, a co za tym idzie ewentualnego przejęcia całego domu w zamian za spłatę na rzecz drugiego współspadkobiercy nie ma wpływu na niniejszą sprawę, ponieważ przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej posługują się terminem posiadania a nie własności. Stąd też ewentualny dział spadku pozbawiający małżonkę skarżącego prawa do współwłasności nieruchomości oraz konieczność opuszczenia lokalu dałby podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie równoważnika pieniężnego. W zaistniałej sytuacji przeprowadzenie postępowania działowego nie leżałoby w interesie skarżącego, a brak jest podstaw prawnych, by takie działania na skarżącym wymusić. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli we wskazanym zakresie i w granicach sprawy, Sąd nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających uwzględnienie skargi. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej strażakowi mianowanemu na stałe przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego w miejscowości, w której pełni służbę lub w miejscowości pobliskiej, z uwzględnieniem liczby członków rodziny oraz ich uprawnień wynikających z przepisów odrębnych. W przypadku, kiedy strażak lub członkowie jego rodziny nie posiadają takiego lokalu, przysługuje równoważnik pieniężny przewidziany w art. 78 tej ustawy. Szczegółowe zasady przyznawania tego równoważnika ustala rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 stycznia 1998 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania strażakom Państwowej Straży Pożarnej równoważnika za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego i równoważnika za brak lokalu mieszkalnego oraz szczegółowych zasad ich wypłaty i zwrotu (Dz. U. Nr 15, poz. 67). Z jego § 5 wynika, że równoważnik pieniężny przysługuje, jeżeli w miejscu pełnienia służby lub w miejscowości pobliskiej, o której mowa w art. 74 ust. 3 ustawy strażak lub członkowie jego rodziny nie posiadają lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale lokalu, umowy najmu lokalu, za który obowiązani są płacić czynsz regulowany, spółdzielczego lokalu mieszkalnego albo domu jednorodzinnego, domu mieszkalno-pensjonatowego lub lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, albo jeśli strażak nie otrzymał tymczasowej kwatery. Po myśli § 8 ust. 3 rozporządzenia równoważnik taki przysługuje w okresie od dnia powstania uprawnień do jego pobierania do dnia, w którym nastąpiła utrata tych uprawnień. Kluczowym w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy w przypadku skarżącego utrata uprawnień nastąpiła, a jeśli tak to w jakiej dacie. Skarżący pomimo złożonego oświadczenia, w którym wskazał, że od 13.01.1999 r. zajmuje lokal mieszkalny, a w rubryce "rodzaj mieszkania" zaznaczył "własne dom", podnosi, że on sam i członkowie jego rodziny nie są posiadaczami lokalu mieszkalnego. Wywodzi, że samo nabycie spadku w - części nie oznacza posiadania budynku mieszkalnego lub jego części. Dopiero po przeprowadzeniu działu spadku, kiedy poszczególne składniki majątku spadkowego zostaną przyznane poszczególnym spadkobiercom możliwe będzie uznanie, ze skarżący posiada lokal mieszkalny w rozumieniu art. 78 ustawy o państwowej Straży Pożarnej i przepisów rozporządzenia z dnia 10 stycznia 1998 r. Z poglądem tym nie można się zgodzić. Podkreślić należy na wstępie, a okoliczność ta ma istotne znaczenie w sprawie, że skarżący wraz z rodziną zamieszkuje cały czas, zarówno przed, jak i po śmierci teściowej, w tym samym domu mieszkalnym. Wobec tego dla uznania, iż utracił prawo do uzyskania równoważnika za brak lokalu mieszkalnego wystarczyło nabycie przez żonę skarżącego prawa do części tego domu, na skutek nabycia spadku. Nastąpiło to z chwilą śmierci spadkodawcy, z tą bowiem chwilą na spadkobierców przechodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego. Dział spadku służy wyłącznie zniesieniu wspólności majątku spadkowego, skutkiem czego poszczególni spadkobiercy stają się podmiotami wyłącznie uprawnionymi względem przyznanych im praw majątkowych stanowiących do chwili działu przedmiot wspólności. Słusznie więc przyjęły organy orzekające w sprawie, że od chwili nabycia spadku przez żonę, skarżącemu nie przysługuje prawo do równoważnika. Z mocy § 10 ust. 2 rozporządzenia na skarżącym spoczywał obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organu o każdej zmianie mającej wpływ na uprawnienie do otrzymania równoważnika. Skarżący obowiązku tego nie dopełnił niezwłocznie po śmierci teściowej, a dopiero w dniu 14.01.1999 r. - jak należy przypuszczać po stwierdzeniu przez Sąd prawomocności i wykonalności postanowienia z dnia 18 grudnia 1998 r. o stwierdzeniu nabycia spadku. Spowodowało to wydanie decyzji w dniu 24 listopada 1998 r. przyznającej równoważnik. Prawidłowo więc organy przyjęły, że zaistniały przesłanki do zwrotu wypłaconego równoważnika. Zgodnie bowiem z § 11 ust. 1 rozporządzenia kwoty wypłaconych równoważników podlegają zwrotowi w razie ich nienależnego pobrania na skutek podania nieprawdziwych danych w oświadczeniu lub niewykonania obowiązków, o których mowa w § 10 ust. 2 tegoż rozporządzenia. Organ odwoławczy zreformował decyzję organu I instancji zobowiązując skarżącego do zwrotu kwoty tylko za okres 16.11.1998 - 31.12.1998, objętej decyzją Nr [...] z dnia [...].11.1998 r.. Uznał, że orzeczenie o zwrocie równoważnika pieniężnego za okres 1-13.01.1999 r. jest nieprawidłowe, albowiem nie można zarzucić skarżącemu, że nie poinformował organu o zmianie uprawnień do otrzymania równoważnika. Stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie jest słuszne, choć nie sposób zgodzić się z opinią, że organ I instancji zignorował przekazane przez skarżącego informacje o nowych okolicznościach, wręcz przeciwnie, na ich podstawie wydał decyzję przyznającą równoważnik za brak lokalu mieszkalnego na czas do 13.01.1999 r. Tę bowiem datę wskazał W. B. w swoim oświadczeniu jako datę, z którą jego żona postanowieniem Sądu została współspadkobiercą budynku mieszkalnego. Informacja ta jest zgodna z prawdą, choć niepełna, postanowienie Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku stało się prawomocne 13.01.1999 r., lecz nabycie spadku nastąpiło 15.11.1998 r. W konsekwencji nie zaistniały przesłanki w postaci podania nieprawdziwych danych w oświadczeniu lub niewykonania obowiązku poinformowania o zmianach, z którymi § 11 ust. 1 rozporządzenia łączy obowiązek zwrotu nienależnie pobranego równoważnika. Nie było więc podstawy prawnej do orzeczenia o zwrocie kwoty równoważnika, przyznanej już po złożeniu oświadczenia, decyzją z dnia [...].04.1999 r., zmienioną następnie decyzją z dnia [...].10.1999 r. Nawiązując do zarzutu skarżącego, konsekwentnie podnoszonego zarówno w odwołaniu, jak i skardze, że organy nie ustosunkowały się do wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 25 maja 2001 r., sygn. akt I SA/209/2000, w którym Sąd uznał, że status spadkobiercy nie daje tytułu prawnego do lokalu w rozumieniu art. 78 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, stwierdzić należy, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże ten sąd i organ w konkretnej sprawie. Moc wiążąca takiego orzeczenia nie rozciąga się na inne sprawy, co oznacza, że organy dokonują samodzielnie oceny prawnej obejmującej stan faktyczny, odmienny w każdej sprawie oraz wykładnię przepisów prawa materialnego i procesowego. W przekonaniu Sądu ocena stanu faktycznego i prawnego w niniejszej sprawie została dokonana przez organ II instancji prawidłowo, a zatem jego decyzja jako zgodna z prawem nie podlega uchyleniu. Sąd może bowiem uchylić decyzję tylko w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, a tym samym brak powodów do usunięcia zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Biorąc wszystkie te względy pod uwagę Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.