SA/Rz 1193/03
WyrokWSA w Rzeszowie2005-03-18
Skład orzekający: Anna Lechowska, Ryszard Bryk, Marian Ekiert
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba zatrudniona w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956, która brała udział w walce z okupantem niemieckim, może zachować uprawnienia kombatanckie, jeśli nie udowodni, że została skierowana do służby lub zwerbowana przez organizację niepodległościową w celu udzielenia jej pomocy?Ratio decidendi
Sąd uznał, że ustawa o kombatantach przewiduje obligatoryjne pozbawienie uprawnień kombatanckich osób zatrudnionych w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956. Zachowanie tych uprawnień jest możliwe tylko w przypadku udowodnienia, że osoba ta została skierowana do służby lub zwerbowana przez organizację niepodległościową w celu udzielenia jej pomocy. Brak takich dowodów skutkuje pozbawieniem uprawnień. Gwardia Ludowa i Armia Ludowa, ze względu na sojusz z ZSRR, nie mogą być uznane za organizacje niepodległościowe w rozumieniu przepisów pozwalających na zachowanie uprawnień.Stan faktyczny
Skarżący F. O. został pozbawiony uprawnień kombatanckich decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, ponieważ był zatrudniony w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1944-1956. Skarżący twierdził, że działał z pobudek patriotycznych i walczył z okupantem niemieckim w ramach Gwardii Ludowej, a następnie Armii Ludowej, a po wojnie organizował administrację polską. Organ administracji uznał, że nie przedstawił on dowodów na skierowanie go do służby lub zwerbowanie przez organizację niepodległościową, co jest warunkiem zachowania uprawnień. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lechowska /spr./ Sędziowie NSA Ryszard Bryk NSA Marian Ekiert Protokolant: sekr. sądowy M. Kołcz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi F. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich Oddala skargę
SA/Rz 1193/03
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia [...] maja 2003r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił F. O. uprawnień przyznanych przez Zarząd Wojewódzki ZBoWiD [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 1977 r. z tytułów: "Działalność w Ruchu Oporu od 5 stycznia 1942 r. do 31 lipca 1944 r.", "Walki zbrojne o utrwalanie władzy ludowej od 2 sierpnia 1944 r. do 31.12.1947 r." oraz "Działacz KZMP, KPP i Czynu Chłopsko-Robotniczego - bez okresu" - łącznie 6 lat - rozszerzonych orzeczeniem z dnia 19 marca 1984 r. o tytuł "Działacz Ruchu Robotniczego od 1934 r. do 1938 r." - łącznie 11 lat.
Jako jej podstawę prawną wskazał art. 25 ust. 4 w zw. z ust.2 pkt 1 lit. a i art.21 ust.2 pkt 4 lit.a oraz art.21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz.371, ze zm.)
Z uzasadnienia decyzji i akt postępowania administracyjnego wynika, że organ I instancji ustalił, iż F. O., któremu przyznano uprawnienia kombatanckie wymienione wyżej był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, m.in. w charakterze Kierownika Sekcji PUBP K., funkcjonariusza grupy operacyjnej i Kierownika Wydz. Personalnego WUBP S.
Mając tę okoliczność na względzie organ ten opisaną wyżej decyzja z dnia [...] maja 2003r. pozbawił go uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD [...].
W jej motywach stwierdził, że w myśl art.25 ust.2 pkt 1 lit. a w związku z art.21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę i były zatrudnione w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego i Informacji Wojskowej w latach 1944 - 1956. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów. Art.21 ust.3 pkt 1 stwarza możliwość zachowania uprawnień przez osoby zatrudnione w organach bezpieczeństwa, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.
W piśmie z dnia 24 lutego 2003 r. F. O. podniósł, że jest właśnie taką osobą, bowiem walcząc z hitlerowskim okupantem w oddziałach GL-AL działał z pobudek patriotycznych a żadna z organizacji w tym czasie działających w kraju nie posiadała monopolu na takie działanie.
Organ I instancji nie kwestionując pobudek działania skarżącego w GL-AL. wyjaśnił, że ustawodawca w art. 1 ust.2 pkt 3 ustawy za działalność kombatancką uznaje " pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym, w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 r. Jednakże w art. 1 ust.2 pkt 5 wyodrębnił celowo inny rodzaj działalności kombatanckiej a mianowicie " pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych na terytorium Państwa Polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. oraz w granicach powojennych w okresie od wkroczenia armii Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) do końca 1956 r., jeżeli były to formacje lub organizacje stawiające sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. Z przesłanek historycznych wynika, że cezurę wyznacza data lipiec 1944 r. na terenach Polski południowo-wschodniej i styczeń 1945 r. na obszarach położonych na lewym brzegu Wisły oraz d.Prus Wschodnich. Z chwilą bowiem wkroczenia Armii Czerwonej oddziały GL-AL zaprzestawały działalności konspiracyjnej i ich przedstawiciele tworzyli struktury władzy państwowej Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego a później Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej, w szczególności aparat bezpieczeństwa publicznego. Na podstawie racji historycznych, jak też na podstawie brzmienia art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy uwzględniając wykładnię językową, funkcjonalną i logiczną należy jednoznacznie stwierdzić, że przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy dotyczy wyłącznie organizacji i osób prowadzących działalność określoną w art. 1 ust.2 pkt 5 ustawy.
F. O. nie przedstawił żadnych dowodów na okoliczności określone w tym przepisie, tj. że do organów bezpieczeństwa publicznego został skierowany przez organizację niepodległościową w rozumieniu art. 1 ust.2 pkt 5 ustawy w celu udzielania jej pomocy lub przez taką organizację został zwerbowany.
Z akt sprawy nie wynika również, by w czasie zatrudnienia w Urzędach Bezpieczeństwa wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.
Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 15.02.1994 r. stwierdził m.in., że "Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniana negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi . Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce.[......] Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryteria aksjologiczne i które mogą być zaliczone do "komunistycznego aparatu represji w Polsce "były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej". Powyższy pogląd podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29.03.1995 r. sygn.III ARN 6/95 (OSNAPiUS) 1995, Nr 16, póz. 199).
W wyroku z dnia 15.09.1999 r. Sygn. K. 11/99 (OTK ZU z 1999 r., Nr 6, poz. 116) Trybunał Konstytucyjny stwierdził z kolei że "w niniejszym orzeczeniu podtrzymuje tok myślenia i stanowisko Trybunału wyrażone w orzeczeniu z 15 lutego 1994 r., w sprawie K. 15/93, który przyjął m.in., że kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia - tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych, jest trafne. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że krąg osób objętych zakresem art.21 ust.2 pkt 4 lita nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie". Samo więc kryterium wyłączania z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia, tych , którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych, należy uznać za trafne i niena-ruszające zasady sprawiedliwości". Także Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 21.10.2002 r. Sygn. akt OPS 2/02 stwierdził " Przepis art.21 ust.2 pkt 4 lit.a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach ... ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego urzędu służby lub funkcji".
Z wyjątkiem przesłanki zawartej w art.21 ust.3 pkt 1 ustawy kombatanckiej nie ma więc znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach kombatant znalazł się w strukturach UB, ani jakie wykonywał tam zadania.
Skoro F. O. nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów potwierdzających okoliczności, o których mówi art.21 ust.3 ustawy kombatanckiej to ma doń zastosowanie art.21 ust.2 pkt.4 lit.a cyt. ustawy stanowiący, że uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z mocy art.25 ust.2 pkt 1 lit.a osoby takie są pozbawiane uprawnień kombatanckich ze wszystkich posiadanych tytułów.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych F. O. nie precyzując kierunku jej weryfikacji.
W motywach wniosku ponowił twierdzenie o wypełnianiu przesłanek przewidzianych art. 21 ust 3 pkt 1 ustawy.
Dowodzi tego jego życiorys a w szczególności ucieczka z transportu osób wywożonych na roboty przymusowe, założenie w roku 1949 w K. organizacji do walki z okupantem "[...]" i wydawanie gazetki o tym samym tytule, nawiązanie współpracy z miejscową placówką ZWZ, udział w organizowaniu Dzielnicowych Grup Wypadowych Gwardii Ludowej, uczestnictwo w Oddziale Leśnym GL "[...]" i walki w jego ramach z granatową policją i jednostkami Luftwaffe. Oddział ten prowadził działalność przez ponad rok czasu. Przestał istnieć po potyczce z Niemcami w lesie pod wsią [...], gdzie zginęło 13 Gwardzistów.
Wnioskodawca, po przekształceniu GL w AL został mianowany Komendantem AL Dzielnicy G. i współpracował z sąsiadującymi dzielnicami. W lipcu 1944 zaatakowali koszary niemieckie w G. Niemcy nie stawili oporu myśląc, że to wojska radzieckie. Zabezpieczali zaminowane przez Niemców drogi. Na terenie koszar niemieckich jeszcze przed wkroczeniem wojsk radzieckich utworzony został Posterunek MO w G., którego został Komendantem. Po wkroczeniu wojsk radzieckich stan ten został zaaprobowany.
W dalszej kolejności wnioskodawca brał udział w organizowaniu administracji polskiej na [...] w ramach tzw. "Grupy Operacyjnej [...]" obejmującej 300 osób. Zadania Grupie w imieniu Rządu wytyczył Minister St. Radkiewicz po ustaleniach Konferencji Jałtańskiej, co do granic Polski na zachodzie.
Wówczas to wnioskodawcy powierzono obowiązki Kierownika Wydziału Kadr. Należało doń zabezpieczenie i ochrona pełnomocników Rządu. Nie występowało tam polskie zbrojne podziemie. Życie wnioskodawcy było narażone na każdym kroku z powodu grasujących ugrupowań niemieckich.
Grupa w składzie opisanym we wniosku w połowie marca 1945 r. udała się kierunku S. Po drodze dochodziło do potyczek z Niemcami. W grupie byli też żołnierze Powstania Warszawskiego.
Wnioskodawca organizował te walki a także ekipy do grzebania poległych żołnierzy armii polskiej i niemieckiej. Tak wyglądała "rzeczywistość ówczesnego życia ubeka , dziś wyjętego spod prawa".
Pracował dla Polski walcząc o jej narodowy byt i brał udział w przywracaniu jej Pomorza. Wykonywał pionierską robotę nadawania polskich nazw ulicom i placom S.
W ocenie wnioskodawcy kwestionowana przezeń decyzja ma charakter polityczny. Padł ofiarą zemsty prawicowego Sejmu na żołnierzach GL/AL., którzy wybrali ludową a nie kapitalistyczną drogę dla Polski
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych nie uwzględnił wniosku i decyzją z dnia [...] lipca 2003r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną nim decyzję.
W jej uzasadnieniu podzielił jej stanowisko wskazując, że powołane w niej przepisy przewidują obligatoryjne pozbawienie uprawnień kombatanckich -niezależnie z jakich tytułów zostały uzyskane- wszelkich osób zatrudnionych w strukturach UB. Zachowanie uprawnień jest możliwe tylko w razie wykazania przez kombatanta, że do UB został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub był przez organizacje te zwerbowany w celu udzielenia im pomocy. Wnioskodawca nie przedstawił dowodów na te okoliczności, stąd decyzja nie może być uchylona - konkluduje organ.
Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie OZ w Rzeszowie złożył F. O. wnosząc o jej uchylenie i przyznanie mu uprawnień kombatanckich lub o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi celem ponownego rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu działalności zbrojnej skarżącego w Ruchu Oporu Gwardii Ludowej w okresie od 1939 -1945r. na terenie powiatu [...] a także likwidacji odpowiedzialności zbiorowej, uznania GL Oddział "[...]", jako organizacji niepodległościowej, w której skarżący pełnił służbę żołnierską, zaś po wojnie walczył z grupami Wehrwolfu i przyznanie mu uprawnień komabatnckich z tych dwu tytułów.
W uzasadnieniu skargi ponowił argumentację wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając zwłaszcza walki w ramach niepodległościowej organizacji w czasie wojny , jaką był Oddział GL "[...]", którego działalność była wielokrotnie opisywana. Dowodzi tego dołączony do skargi artykuł opublikowany w Nowinach [...] z [...] maja 1987r.
Członkowie tej organizacji są pozytywnie weryfikowani w województwie l.
Podniósł też swą walkę z oddziałami Wehrwolfu, na [...], okoliczność, iż do Służby Bezpieczeństwa wstąpił z pobudek emocjonalnych, chcą służyć niepodległej Ojczyźnie. Na [...] nie zwalczał polskich organizacji niepodległościowych a organizował struktury administracji i dbał o ład i porządek. Przestrzegał w służbie przepisów prawa a obowiązki wykonywał zgodnie z zasadami humanitaryzmu.
Przepisy ustaw , które doń zastosowano są sprzeczne z art. 2, 41 i 45 Konstytucji RP a także z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Sama ustawa jest bublem i zostanie ponownie zweryfikowana wzorem prawa hiszpańskiego, gdzie każdy żołnierz i partyzant niezależnie po jakiej stronie walczył w rewolucji uznawany jest za kombatanta.
Zakwestionował przewlekłość postępowania przejawiającą się w zweryfikowaniu jego uprawnień po 12 latach funkcjonowania ustawy, co uniemożliwia mu wykazanie, ze do UB został skierowany przez organizację niepodległościową, jaka była A.L. - wobec śmierci dowódcy Oddziału "[...]" i członków tego Oddziału.
Powołał się na swoje lewicowe poglądy i działalność w organizacjach młodzieżowych i społecznych o charakterze lewicowym.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm. ), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone (a do takich należy sprawa niniejsza) podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Art. 1 wspomnianej ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej ( §1). Kontrola ta wykonywana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( §2 ).
Jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( §1 ).
Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli, Sąd doszedł do konkluzji, że nie narusza ona prawa.
W sprawie jest niesporne, że skarżący otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz.950, ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, jak również, że Zarząd Wojewódzki ZBoWiD [...] przyznał mu je z tytułów "Działalność w Ruchu Oporu od 5 stycznia 1942 r. do 31 lipca 1944 r.", "Walki zbrojne o utrwalanie władzy ludowej od 2 sierpnia 1944 r. do 31.12.1947 r." oraz "Działacz KZMP, KPP i Czynu Chłopsko-Robotniczego - bez okresu" - łącznie 6 lat - rozszerzonych orzeczeniem z dnia 19 marca 1984 r. o tytuł "Działacz Ruchu Robotniczego od 1934 r. do 1938 r." - łącznie 11 lat.
Skarżący przyznaje także, znajdujący odzwierciedlenie w dokumentach zalegających w aktach sprawy, iż w pełnił służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego , jako kierownik sekcji PUBP K., funkcjonariusz Grupy Operacyjnej a następnie kierownik Wydziału Personalnego Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w S.
Okoliczność ta obligowała Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów do wszczęcia postępowania w sprawie pozbawienia skarżącego posiadanych uprawnień kombatanckich.
Wspomniana bowiem wyżej ustawa o kombatantach - przyjmując w art. 1 ust. 1 , że kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczpospolitej Polskiej i wymieniając w jego ust 2 rodzaje działalności kombatanckiej, w art. 2 rodzaje działalności równorzędnej , wskazując w art. 3 przebywanie w niewoli, obozach internowania, więzieniach i obozach koncentracyjnych, zaś w art. 4, inne represje traktowane jako działalność kombatancka lub równorzędna i uznając je za tytuły nabycia uprawnień kombatanckich - wprowadziła jednocześnie instytucję pozbawienia uprawnień kombatanckich, nabytych w oparciu o uprzednio obowiązujące przepisy - jednak podług ustawodawcy - w sposób wadliwy, z, punktu widzenia systemu wartości przezeń przyjętego.
Wejście w życie tej ustawy odjęło zatem wszystkim przyznanym uprawnieniom kombatanckim walor niewzruszalności, osłabiając tym samym ich trwałość. Od tego też momentu wszyscy, którzy uprzednio uzyskali uprawnienia kombatanckie winni liczyć się z ich sprawdzeniem w aspekcie jej przepisów i oceną, czy uprawnienia te zostały nabyte niewadliwie z punktu widzenia systemu wartości przyjętego w ustawie.
Przypadki uprawnień, które zostały uznane za wadliwie nabyte i skutek tejże wadliwości w postaci utraty uprawnień nabytych przed wejściem w życie ustawy wymienia wspomniany wyżej art. 25 ust. 2.
Należy do nich między nabycie uprawnień przez osoby wymienione w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy . Stanowi on pod lit.a , że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art. 21 ust. 2 w pkt.1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3. Art. 21 ust. 2 w pkt. 4 lit. a przewiduje z kolei, że uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.
Wyjątek od tej zasady ustanawia przepis art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, podług którego nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt. 4 lit a) i b) wobec osób: które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane do udzielenia im pomocy.
Z brzmienia cytowanego wyżej przepisu art. 25 ust. 2 pkt. 1 lit. a wynika zatem, że co do zasady, osoby zatrudnione lub pełniące służbę w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa są pozbawiane uprawnień kombatanckich, niezależnie od tytułów na podstawie których je nabyły, chyba że dowiodą, iż zachodzą przesłanki przewidziane w art. 21 ust. 3.
Osoby takie nie mogą także w związku z postanowieniami art. 21 ust.2 pkt. 4 lit. a ustawy nabyć uprawnień kombatanckich z żadnych tytułów przewidzianych ustawą, chyba że dowiodą okoliczności przewidzianych we wspomnianym ust. 3. Ten bowiem przepis, ciężarem dowodu okoliczności, które mogą, mimo służby (zatrudnienia) w strukturach UB, skutkować zachowaniem przyznanych przed dniem wejścia w życie ustawy uprawnień kombatanckich a także ich nabyciem - obciąża kombatanta.
Skarżący dowodów takich nie przedstawił.
Sąd podziela pogląd organu, że Gwardia Ludowa (konspiracyjna organizacja bojowa PPR walcząca z okupantem niemieckim o socjalistyczną Polskę), podobnie AL, w skład której organizacja ta weszła obok innych partyzanckich ugrupowań - z uwagi na pozostawanie w sojuszu w ZSRR nie może być uznana za organizację, o której wspomina art. 21 ust. 3. ustawy. Zauważyć przy tym wypadnie, ze organizacje te nie miały potrzeby konspiracyjnego kierowania swych członków do aparatu bezpieczeństwa publicznego stanowiły bowiem zaplecze kadrowe struktur władzy państwowej, w tym także wspomnianego aparatu.
W tym stanie rzeczy bez znaczenia są okoliczności podnoszone w skardze, dotyczące niekwestionowanego przez organ uczestnictwa skarżącego w akcjach bojowych tych organizacji, jak również fakt ewentualnego udziału w ramach służby w UB w walkach z oddziałami Wehrwolfu i niedobitkami armii niemieckiej a także zasługi skarżącego dla krzewienia polskości na ziemiach [...]. Nie mają też wpływu na ocenę legalności decyzji pobudki, którymi kierował się skarżący podejmując służbę w tych strukturach.
Za nieuzasadniony uznać należy - w świetle cytowanych wyżej przepisów art. 25 ust.2 pkt 1 lit. a i 21 ust. 2 pkt 4 lit a ustawy, stanowiących realizację wyrażonej w preambule ustawy zasady, że zasługi związane z okresem wojny lub poniesione represje mogą zostać przekreślone w wypadkach działania na szkodę interesów Narodu lub Państwa Polskiego - zarzut bezprawnego pozbawienia skarżącego uprawnień słusznie nabytych.
Nadmienić bowiem wypadnie, że o zgodności z Konstytucją przepisu art. 21 ust. 2 pkt. 4 lit.a ustawy w brzmieniu ustalonym przed wejściem w życie ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. Nr 68, poz. 436 ), w odniesieniu od osób zatrudnionych w UB. SB, i IW wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt. 15/93 (Dz. U. Nr 89, poz. 492) i stanowisko swe podtrzymał w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 września 1999r. sygn. akt KI 1/99 (OTK Nr 6, poz. 116).
Pozbawienie przez ustawodawcę, uprawnień kombatanckich w określonych przypadkach - jako przywilejów o charakterze szczególnym - nie zostało też zakwestionowane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka ( patrz: decyzja z dnia 15 czerwca 1999 r. skarga Nr 34601/97 ).
Zarzut przewlekłości w podjęciu decyzji wynika, jak sądzić należy, z nieporozumienia, bowiem upływ czasu działał na korzyść skarżącego, który korzystał z uprawnień kombatanckich, mimo istnienia ustawowych przesłanek ich pozbawienia od dnia wejścia w życie ustawy. Pełnione przez skarżącego funkcje wykluczały przy tym -zdaniem Sądu- możliwość zaliczenia go do grupy osób, która mogła zachować uprawnienia w oparciu o obowiązujący czasowo przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy, jako że dotyczył on tych, którzy wykazali, że w strukturach UB wykonywali wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.
Wobec podniesionego wyżej ograniczenia kognicji Sądu do badania li tylko legalności decyzji, pominąć on musiał zarzuty skarżącego dotyczące pokrzywdzenia go zaskarżoną decyzją.
Z przytoczonych wyżej względów Sąd, w oparciu o przepis art. 151 cytowanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -oddalił skargę .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło