SA/Rz 1205/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 5 października 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] na rzecz skarżącej A. J. koszty postępowania sądowego w kwocie 10 zł /słownie: dziesięć złotych/. SA/Rz 1205/03 U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia [...].10.2000 r., Nr [...], Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].06.2000 r.(1), Nr [...] pozbawiającą H. J. s. L. uprawnień kombatanckich przyznanych wymienionemu przez ZBoWiD z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie 23.06.1947.31.12 - 1947. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, po rozpatrzeniu skargi H. J., wyrokiem z dnia 23.12.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1960/00 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...].10.2000 r. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżący w toku postępowania weryfikacyjnego przedłożył organowi zaświadczenie z dnia 20.01.1998 r., wystawione przez Zarząd Stowarzyszenia Kombatanckiego [...] z którego wynika, że skarżący w dniu 2.02.1945 r. wraz z grupą 180 mężczyzn Polaków został wcielony do Istriebitielnego Batalionu w Armii Sowieckiej i pod Komendą Sowiecką brał udział w walkach z Vehrwolfem i z rozbitkami Wermachtu na terenach byłej III Rzeszy Niemieckiej, w tym na tyłach frontu, w okresie 2.02. - koniec maja 1945 r. Sąd podkreślił, iż był to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z innego tytułu, zatem powinien być rozpatrzony w postępowaniu weryfikacyjnym. Kierownik Urzędu nie rozpatrzył tego wniosku, zatem zaistniała podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji w celu zbadania tego wniosku. Po powtórnym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...].06.2003 r.(2), Nr [...], ponownie utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].06.2000 r.(1), Nr [...] pozbawiającą H. J. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tej decyzji przytoczył, że H. J. uprawnienia kombatanckie od b. ZBoWiD-u uzyskał z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej i wynika to z orzeczenia Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD [...]. Z zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] z dnia 2.03.1984 r., Nr [...] wynika, iż H. J. w okresie 23.06.1947.31.12 - 1947 pełnił służbę w organach MO i w tym okresie czasu brał udział w walkach z bandami. W toku ponownego rozpatrywania sprawy, Kierownik Urzędu zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz do H. J. o nadesłanie dokumentów mogących mieć wpływ na ustalenie charakteru działalności w/w w 1945 r., w tym jego udziału w walkach z grupami poniemieckimi. Z odpowiedzi uzyskanej z IPN nie wynika, by strona w tym okresie czasu brała udział w jakichkolwiek walkach. Natomiast zainteresowany nadesłał kopię zaświadczenia Związku Brańców Sowieckich z dnia 20.01.1998 r., przedstawionego na początku uzasadnienia oraz kopię wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20.03.1950 r. Po zbadaniu tych dokumentów Kierownik Urzędu wyjaśnił, że na podstawie zebranego materiału nie można wykluczyć, że H. J. w lutym 1945 r. brał udział w walkach z niedobitkami niemieckimi. Z dostarczonej przez stronę kopii zaświadczenia Związku Brańców Sowieckich z dnia 20.01.1998 r. wynika jednak, że walki takie miały miejsce w ramach Istriebitielnego Batalionu. Służba w tej formacji, która podlegała NKWD, nie została uznana przez ustawodawcę za działalność kombatancką, poza jednym szczególnym przypadkiem określonym w art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy o kombatantach z 1991 r., który za działalność kombatancką uznaje uczestniczenie w tzw. Niszczycielskich Batalionach /"Istriebitielnych Batalionach"/ na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przez ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944 - 45. Wnioskodawca nie spełnia tego wymogu. Podstawą przyznania uprawnień nie może być również kopia wyroku z dnia 20.03.1950 r. Art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach za represję uznaje okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 - 1956 na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944 - 56 bez wyroku za działalność polityczną, bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Tymczasem z kopii przedłożonego wyroku nie wynika, aby powodem skazania była działalność związana z walką o suwerenność i niepodległość. W konkluzji Kierownik Urzędu stwierdził, że H. J. otrzymał od ZBoWiD-u uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W takim stanie rzeczy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm./ przemawiał za pozbawieniem wymienionego uprawnień kombatanckich. Wymieniony nie uczestniczył w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936 - 39, nie pełnił też z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie 10.05.1945 - 30.06.1947 r., zatem nie mógł zachować uprawnień kombatanckich. W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie, skarżący H. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...].06.2000r.(1), Nr [...] i zarzucił, że organ błędnie ocenił zebrane dowody. Powołał się na wyrok Wojskowego Sądu Rejonowego z dnia 20.03.1950 r., którym skazano go na 3 lata więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich na okres 1 roku i przepadek całego mienia za to, że jako funkcjonariusz MO nawoływał do czynów skierowanych przeciwko "jedności sojuszniczej Państwa Polskiego i ZSRR" i wyrażał się przeciwko wprowadzaniu spółdzielni produkcyjnych w Polsce. W zaświadczeniu z dnia 29.07.1991 r. Sąd Wojewódzki [...] stwierdził, że przebywał w więzieniu z przyczyn politycznych. Był skazany również za to, że mówił prawdę o Katyniu. Nie może się zatem zgodzić z twierdzeniem organu, że z wyroku tego nie wynika, iż przyczyną skazania była "działalność związana z walką o suwerenność i niepodległość". Organ zatem naruszył art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Dodał, że nie był skazany za przestępstwo pospolite, lecz właśnie za polityczne. Nie zgadza się także z poglądem organu, że nie można jego służby w formacji Istriebitielnego Batalionu uznać za kombatancką. Odpowiadając na skargę, Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie i powtórzył motywacje zamieszczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zasygnalizować, że skarżący H., F. /2-ga imion/ J. zmarł w dniu 4.04.2004 r., czyli po wniesieniu skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Rzeszowie /k. 2 i 30 akt sądowych/. W jego miejsce wstąpiła wdowa po nim A. J., co wynika z jej oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 25.05.2005 r. /k. 38 akt sądowych/. W kolejnym piśmie z dnia 26.09.2005 r. oświadczyła, że podtrzymuje w całej rozciągłości zarzuty i argumenty podniesione w skardze jej męża. Z postanowienia Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...]/dalej jako Kierownik Urzędu/ z dnia [...].06.2004 r., Nr [...] wynika, iż A. J. ubiega się o przyznanie uprawnień wdowy po kombatancie H. J. i postępowanie administracyjne w tej sprawie zostało zawieszone do czasu zakończenia postępowania w sprawie o pozbawienie H. J. uprawnień kombatanckich /k. 17 akt sądowych/. Przechodząc do istoty sprawy należy nawiązać do ustaleń zamieszczonych w części historycznej uzasadnienia i powtórzyć, że Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 23.12.2002 r., sygn. akt SA/Rz 1960/00 uchylił ostateczną decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...].10.2000 r., Nr [...] utrzymującą w mocy jego decyzję z dnia [...].06.2000 r.(1) w przedmiocie pozbawienia H. J. uprawnień kombatanckich. W toku ponownego rozpatrywania sprawy weryfikacyjnej, H. J. zgłosił nowy wniosek, w którym podał, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie z innego tytułu tj. z art. 4. ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 z późn.zm./, nazwanej dalej ustawą kombatancką /k. 49 akt administracyjnych/. Do wniosku dołączył kserokopię wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20.03.1950 r., sygn. akt [...] skazującego H. J. z art. 11 dekretu z dnia 13.06.1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa Polskiego /Dz.U. RP Nr 30, poz. 192/ oraz z art. 87 w zw. z art. 86 § 2 kkWP /k. 45 - 42 akt administracyjnych/. Wcześniej tj. w dniu 19.04.2000 r. przedłożył kserokopię zaświadczenia wydanego przez Prezesa Sądu Wojewódzkiego [...] z dnia 29.07.1991 r., sygn. akt [...] stwierdzającego, że w/w wyrokiem był skazany na łączną karę trzech lat więzienia z utratą praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 1 roku i przepadek całego mienia. Był skazany z przyczyn politycznych i przebywał w więzieniu od 1.02.1950 r. do 28.11.1952 r. /k. 15 i 19 akt administracyjnych/. Dołączył także rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości z dnia 10.01.1991r. skierowaną do Sądu Najwyższego - Izby Karnej od wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20.03.1950 r. wniesioną na korzyść H. J. /k. 12 - 11 akt administracyjnych/. Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy kombatanckiej stanowi, że przepisy ustawy dotyczące działalności kombatanckiej stosuje się do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego i m. innymi za represję uznaje się okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 - 1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne, albo w latach 1944 - 56 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 24.06.2003 r., Kierownik Urzędu przytoczył tekst art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy kombatanckiej i stwierdził, że przedłożona przez H. J. kopia wyroku z dnia 20.03.1950 r. nie może stanowić podstawy do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu określonego w tym przepisie, gdyż z wyroku tego nie wynika, by powodem skazania była działalność związana z walką o suwerenność i niepodległość. Sąd in merito nie neguje poglądu, że do uznania za represję w rozumieniu powołanego przepisu nie wystarcza sam pobyt w więzieniu na mocy skazania za działalność polityczną bądź religijną, bowiem tego rodzaju działalność powinna być związana z walką o suwerenność i niepodległość. Wynika to z literalnego brzmienia tego przepisu. Ustawa Kombatancka nie określa pojęcia "walki o suwerenność i niepodległość" zatem w takiej sytuacji znaczenie tego pojęcia należy ustalać według reguł znaczeniowych języka polskiego. W takim znaczeniu wyrazy wchodzące w skład tego pojęcia oznaczają: a/ suwerenność - niezależność od innych państw, b/ niepodległość kraju lub narodu - niezależność od innych krajów i możliwość prowadzenia polityki za pośrednictwem własnego rządu, c/ wyraz walka - jest wieloznaczny i obok znaczenia dosłownego może się odnosić do walki z jakąś ideą, propagandą polityczną itp. /zob. Inny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Naukowe PWN, W-wa 2000, T. 2 strona 722 i 965, T. 1 str. 1001/. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił z jakich konkretnych przyczyn uznał, że treść wyroku skazującego z dnia 20.03.1950 r. nie wiąże się z walką o suwerenność i niepodległość. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności związanych z tą kwestią. Nie ocenił zaświadczenia Prezesa Sądu Wojewódzkiego [...] z dnia 29.07.1991 r., a w szczególności nie zbadał w jakiej sprawie zostało wydane czy w trybie art. 8 ust. 2 ustawy kombatanckiej, czy na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego /Dz.U. Nr 34, poz. 149 ze zm./. W zaświadczeniu nie wskazano podstawy prawnej do jego wydania, zatem zdaniem Sądu zachodziła konieczność zbadania akt [...]. Organ nie zwrócił również uwagi na znajdującą się w aktach sprawy rewizję nadzwyczajną Ministra Sprawiedliwości od wyroku skazującego z dnia 20.03.1950 r. i w związku z tym nie wyjaśnił jaki zapadł wyrok w tej sprawie i czy miałby znaczenie w sprawie weryfikacyjnej. Przytoczone dowody zdaniem Sądu mogą ułatwić ustalenie czy działalność polityczna H. J. określona w wyroku skazującym była związana z walką o suwerenność i niepodległość. H. J. w postępowaniu weryfikacyjnym wskazał środki dowodowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Wskazane środki dowodowe są wprawdzie dowodami pośrednimi, ale jednocześnie zawierają informację o dokumentach źródłowych /akta [...], wyrok Sądu Najwyższego w związku z rewizją nadzwyczajną/, zatem w takiej sytuacji obowiązkiem organu było ocenić te środki dowodowe na tle dokumentów źródłowych. Kierownik Urzędu takiej oceny nie dokonał przede wszystkim nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i tym samym naruszył art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich /Dz.U. Nr 116, poz. 745/, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, nazwanej dalej skrótem p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł po myśli art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm./. Ze względu na treść art. 26 ustawy kombatanckiej, Sąd nie stosował art. 152 p.p.s.a. Natomiast zdaniem Sądu Kierownik Urzędu prawidłowo ocenił zaświadczenie z dnia 20.01.1998 r. wystawione przez Związek Brańców Sowieckich [...] /k. 48 akt administracyjnych/. Z zaświadczenia tego wynika, że H. J. w dniu 2.02.1945 r. wraz z innymi Polakami został wcielony do Istriebitielnego Batalionu w Armii Sowieckiej i pod Komendą Sowiecką brał udział w walkach z Wehrwolfem i z rozbitkami Wermachtu, na terenach byłej III Rzeszy Niemieckiej, w tym na tyłach frontu, w czasie 2.02. - koniec maja 1945 r. Istriebitielne Bataliony podlegały NKWD /organ władz bezpieczeństwa ZSRR/ i służba w tej formacji nie została uznana przez ustawodawcę za działalność kombatancką, za wyjątkiem Niszczycielskich Batalionów działających na dawnych ziemiach polskich w województwach: lwowskim, stanisławowskim, tarnopolskim i wołyńskim w obronie ludności polskiej przed ukraińskimi nacjonalistami, w latach 1944 - 1945 /art. 1 ust. 2 pkt 7 ustawy kombatanckiej/. Za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu /art. 1, ust. 2, pkt 6 ustawy kombatanckiej/. H. J. nie spełnia wymogów z wyżej powołanego przepisu. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kierownik Urzędu uwzględni n/w wskazówki: 1/ zwróci się do Prezesa Sądu Okręgowego [...] o udzielenie informacji czy zaświadczenie z dnia 29.07.1991 r., sygn. akt [...] było wystawione na podstawie art. 8 ust. 2 ustawy kombatanckiej, czy też na podstawie ustawy z dnia 23.02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, 2/ wezwie A. J. o przedłożenie wyroku Sądu Najwyższego z uzasadnieniem będącego skutkiem rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości z dnia 10.01.1991 r. wniesionej na korzyść H. J. od wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego [...] z dnia 20.03.1950 r., sygn. akt [...], 3/ oceni w trybie art. 80 k.p.a. zebrany materiał dowodowy związany z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy kombatanckiej i na tej podstawie ustali czy działalność polityczna H. J. była związana z walką o suwerenność i niepodległość. Stanowisko w tej kwestii szczegółowo umotywuje w uzasadnieniu decyzji.