SA/Rz 1431/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Robert Sawuła /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. N. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] z dnia [...] września 2003 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skargę oddala SA/Rz 1431/03 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi J. N. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych [...] z dn. [...].09.2003r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich. J. N. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułów, które zostały potwierdzone w zaświadczeniu Związku Bojowników o Wolność i Demokrację Zarządu Wojewódzkiego [...] z dn. [...].11.1976r. N0 [...], a to: 1) działalność w ruchu oporu od 5 marca 1943r. do 18 stycznia 1945r. oraz 2) walki zbrojne o utrwalenie władzy ludowej od 19 stycznia 1945r. do 31 grudnia 1949r., łącznie zaliczono do okresu działalności uznanej za dającą podstawę do przyznania świadczeń kombatanckich 6 lat i 9 miesięcy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zawiadomił J. N. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w związku z określeniem prawa do świadczeń określonych w ustawie z dn.24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 142 z 1997r., poz.950 ze zm., zwana dalej "ustawą o kombatantach"). Zawiadomieniem tym wezwano stronę do przedłożenia niezbędnych dokumentów oraz poinformowano o możliwości zapoznania się z już zgromadzoną dokumentacją. J. N. w pismach procesowych kierowanych do organu wyjaśniał charakter swych działań w ramach ruchu oporu, gdzie był członkiem Armii Ludowej oraz działalność jaką podejmował po wstąpieniu do organów bezpieczeństwa publicznego. Do pism tych dołączał rozmaitego rodzaju dokumenty, wskazujące m.in. na jego działalność podziemną, w organach ZBOWiD, w Milicji Obywatelskiej a także działalność publikacyjną. Ponieważ w aktach J. N. znajdowało się zaświadczenie o jego pracy w organach bezpieczeństwa publicznego oraz udziału w walkach z tzw. reakcyjnym podziemiem organ wystąpił do Komendy Wojewódzkiej Policji [...] oraz Urzędu Ochrony Państwa o nadesłanie informacji odnośnie przebiegu służby J. N. w organach bezpieczeństwa publicznego i Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Biuro Ewidencji i Archiwum UOP nadesłało informację, z której wynika, że J. N. s. M. od 11.02.1945r. do końca 1955r. był pracownikiem organów bezpieczeństwa publicznego na różnych stanowiskach i w różnych organach, a w aktach osobowych znajduje się zapisek, iż w latach 1945-51 brał aktywny udział w walkach z reakcyjnym podziemiem na terenach najbardziej zagrożonych (k.160). Decyzją z dn. [...].11.2001r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu uprawnień kombatanckich J. N. Motywem do takiego działania miał być fakt, iż strona była zatrudniona i pełniła służbę w organach bezpieczeństwa publicznego. Powołano się na dyspozycję art.25 ust.2 pkt 1 lit. a w zw. z art.21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach. J. N. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją organu z dn. [...].11.2001r. We wniosku tym zarzucił organowi przyjęcie koncepcji zbiorowej odpowiedzialności jako byłego funkcjonariusza organów bezpieczeństwa publicznego. Zarzucił, że nie brał żadnego udziału w zwalczaniu niepodległościowego podziemia. Odnośnie użycia formuły udziału w utrwalaniu władzy ludowej w stosownym zaświadczeniu ZBOWiD-u wyjaśniał iż była to rutynowa formuła przy wydawaniu tego typu zaświadczeń m.in. dla byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego i milicjantów. Co do udziału w walkach z oddziałami Narodowych Sił Zbrojnych na Kielecczyźnie wyjaśniał, że były to oddziały kolaborujące z Niemcami, a podziemia tzw. niepodległościowego na terenie powiatu opatowskiego w momencie prowadzenia przez niego takiej działalności wówczas już nie było. J. N. wywodził dalej, iż z informacji UOP wynika, że jego materiał faktograficzny nie zawiera danych pozwalających na zajęcie stanowiska odnośnie wskazania formacji niepodległościowych, z jakimi miał walczyć w okresie zatrudnienia w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego [...]. Wyjaśnił, że w tym czasie brał udział w ochronie ludności białoruskiej przez grabieżami i rabunkami. Wskazał także, że był przeniesiony do oddziału zajmującego się ochroną kolei w związku z dyslokacją żołnierzy radzieckich. Co do przyczyn wstąpienia do organów bezpieczeństwa publicznego to miało to nastąpić za doradą jego krewnego księdza F. J., który został później biskupem ordynariuszem, z którym utrzymywał kontakty rodzinne. W konkluzji J. N. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z uwagi na brak decyzji J. N. pismem z dn.22.07.2002r. (wpływ do organu) ponaglał o rozpatrzenie złożonego przezeń wniosku, jeszcze raz obszernie opisując okoliczności wstąpienia do oddziałów Gwardii Ludowej oraz podjęcia pracy w organach bezpieczeństwa publicznego. W piśmie tym ponownie eksponował wątki kontaktów z ks. biskupem J. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych opisaną na wstępie uzasadnienia wyroku decyzją z dn. [...].09.2003r. utrzymał w mocy decyzję własną z dn. [...].11.2001r. pozbawiającą uprawnień kombatanckich J. N., uznając złożony przezeń wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy za nieuzasadniony. Organ za bezsporny uznał fakt, iż J. N. w okresie od 11.02.1945r. do końca 1956r. był pracownikiem urzędów bezpieczeństwa publicznego. Odwołując się do treści art.25 ust.2 pkt 1 lit.a w zw. z art.21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach (Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz.371) za zasadne uznano pozbawienie uprawnień kombatanckich wobec strony z uwagi na jej zatrudnienie w strukturach urzędów bezpieczeństwa publicznego. Przywołano orzecznictwo Sądu Najwyższego (uchwała z dn.7.05.1992r. II UZP 7/91, OSNCP Nr 10/92, poz.174) oraz Trybunału Konstytucyjnego (orzeczenie z dn.15.02.1994r. K. 15/93, OTK ZU cz.I 1994r., poz.4) odnoszące się do wykładni pojęcia "zatrudnienia" w organach bezpieczeństwa publicznego. Eksponowano, że kolejnym wyrokiem z dn.15.09.1999r. K.11/99 (OTK ZU Nr 6/1999, poz.116) Trybunał Konstytucyjny uznał, iż zasadnie wyłączono z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych. Krąg osób wyłączonych spod przywileju posiadania uprawnień kombatanckich obejmuje wszystkie osoby związane ze strukturami organów bezpieczeństwa publicznego, niezależnie od charakteru zatrudnienia. Potwierdzeniem tak daleko idącego wyłączenia wedle organu jest stanowisko, jakie zajął w sprawie wykładni art.21 ust.2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dn.21.01.2002r. sygn. OPS 2/02. Zdaniem Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie ma w sprawie zastosowania dyspozycja art.21 ust.3 pkt 1 cyt. ustawy o kombatantach odnosząca się do przypadku skierowania do wymienionych służb i organów (organów bezpieczeństwa publicznego) przez organizacje niepodległościowe lub zwerbowania przez te organizacje w celu udzielenia im pomocy. Organ wykluczył, by J. N. będący w czasie II wojny światowej członkiem Gwardii Ludowej, a następnie Armii Ludowej został skierowane przez te organizacje do aparatu bezpieczeństwa publicznego, odwołano się w tym zakresie do poglądu wyrażonego w wyroku SA/Rz 620/00, jaki miał zapaść w podobnej sprawie. Wyłuszczono, że strona podjęła zatrudnienie w organach bezpieczeństwa publicznego w dacie, kiedy w/w formacje już zaprzestały działalności konspiracyjnej, a zajęły się tworzeniem struktur władzy państwowej. Wskazano także, iż z oświadczeń składanych przez J. N. wynika niezbicie fakt uczestnictwa przez niego osobiście w zwalczaniu polskiego podziemia niepodległościowego, za co także miał on uzyskać uprawnienia kombatanckie w ZBOWiD. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie, J. N. Skarżący uważa, że pracownicy organu nie dość dokładnie zapoznawali się z treścią składanych przez stronę pism procesowych, naruszając "ducha" ustawy o kombatantach i zastosowali zasadę odpowiedzialności zbiorowej wobec byłych funkcjonariuszy urzędów bezpieczeństwa publicznego. Kwestionuje odmawianie członkom Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, którzy następnie wstąpili do organów bezpieczeństwa publicznego, uznania iż brali udział w walkach o niepodległość Polski, pejoratywnie ocenia działalność oddziałów Narodowych Sił Zbrojnych. J. N. wywodzi, że o zasadności podjęcia zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego miał go przekonać ks. F. J., jego krewny, a ówcześnie biskup pomocniczy w Kurii [...]. J. N. znaczną część swojej skargi poświęca wspomnieniom z okresu walk na tzw. przyczółku sandomierskim, w trakcie którego został zmuszony przez Niemców do podjęcia prac przy umocnieniach polowych. Opisując szczegółowo swoją ucieczkę z tych robót J. N. opisywał także swą działalność agitacyjną wśród żołnierzy wojsk niemieckich na rzecz ich dezercji. J. N. jeszcze raz powołując się na stanowisko wyrażane przez ks. J. wywodził, że to za jego namową wstąpił do oddziału Gwardii Ludowej. Skarżący powołując się na szczegółowo wskazane publikacje prasowe i książkowe zarzuca, iż błędnie przyjęto w zaskarżonej decyzji, iż Narodowe Siły Zbrojne stanowiły tzw. podziemie niepodległościowe. J. N. powołuje się na dyspozycję art.19 i 32 Konstytucji RP z 1997r., odnoszące się do otaczania przez państwo opieką weteranów walk oraz zakazu dyskryminacji. Skarżący kwestionuje także informacje odnośnie charakteru swego zatrudnienia w PUBP [...], wywodząc iż nie zajmował stanowisk referenta do walki z bandytyzmem. Kwestionuje także przyjęcie stanowiska, że był naczelnikiem Wydziału [...] WUBP [...], podczas gdy w rzeczywistości zajmował stanowiska naczelnika innych wydziałów tego organu i zajmował się zwalczaniem rewizjonizmu niemieckiego, uczestniczył w akcji "Wisła" oraz w ochronie ważnych obiektów gospodarczych. J. N. powołał się wreszcie na fakt posiadania licznych odznaczeń i medali, wywodząc swe zasługi dla różnych regionów państwa, wskazał także na świadków, którzy mogliby posiadać wiadomości na temat rodzaju działalności, jaką prowadził w oddziałach partyzanckich oraz organach bezpieczeństwa publicznego. W piśmie z dn.2.10.2003r. uzupełniającym skargę J. N. podtrzymał dotychczasową argumentację, a dodatkowo wywodził, że był gnębiony przez różne organy administracyjne i sądownicze oraz poruszył inne sprawy nie związane bezpośrednio z przedmiotem zaskarżenia, a odnoszące się m.in. do sprawy wybudowania przez skarżącego domku w H. oraz perturbacji z jego członkostwem w Polskim Związku Łowieckim. Do samej skargi i jej uzupełnienia dołączono kopie licznych dokumentów nie związanych z przedmiotem zaskarżenia. W piśmie z dn.14.10.2003r. J. N. dołączył kopię listu C. G., który miał mieć informacje na temat faktu prowadzenia rozmów z ks. J., będącym także sufraganem w Kurii [...] i sugerował możliwość przesłuchania w sprawie papieża Jana Pawła II, który z kolei miał mieć wiadomości o rozmowach skarżącego z ks. J. W kolejnym piśmie procesowym z dn.1.04.2005r. J. N. dołączył kopię swego artykułu w czasopiśmie "Głos Kombatanta Armii Ludowej" z prośbą o zapoznanie się przez Sąd z jego treścią oraz domagał się "swojej obecności" na rozprawie. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując główną argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm., zwana dalej Pwsa) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn.30.08.2002r., Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Ta reguła intertemporalna ma zastosowanie w niniejszej sprawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie jest uzasadniona. Na wstępie należy zaznaczyć, że wyłącznym kryterium kontroli zaskarżonej decyzji sprawowanej przez sąd administracyjny jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem. Zgodnie z art.25 ust.2 pkt 1 lit. a ustawy z dn.24.01.1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. Nr 42 z 2002r., poz.371 ze zm., zwana dalej "ustawą o kombatantach") "pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione w art.21 ust.2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art.21 ust.3. Oznacza to, że z woli ustawodawcy należy pozbawić uprawnień kombatanckich m.in. te osoby które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Rygoru takiego nie stosuje się tylko wówczas, gdy osoby takie "przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy" (art.21 ust.3 ustawy o kombatantach). W sprawie jest bezspornym, że J. N. w okresie od 11.02.1945r. do końca 1956r. był zatrudniony w różnych jednostkach Urzędów Bezpieczeństwa, pełniąc służbę na różnych stanowiskach (por. k.160 akt administracyjnych). W aktach znajdują się także archiwalne oświadczenia J. N. wskazujące na jego udział w walkach z niepodległościowym podziemiem. W oświadczeniach z 1973r. (k.9 i 79 akt administracyjnych) skarżący wywodzi o swym czynnym udziale w walkach z podziemiem kontrrewolucyjnym w kieleckiem i białostockiem, a konkretnie w zwalczaniu oddziałów NSZ z brygady "Bohuna", podziemia WiN-owskiego i NOW. Niespornym także jest, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wezwał skarżącego zawiadomieniem z dn.28.12.2000r. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego o nadesłanie wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących się przyczynić do ustalenia charakteru pracy lub służby, a mających wpływ na uzyskane uprawnienia kombatanckie. Skarżący konsekwentnie wskazywał, że do struktury Urzędów Bezpieczeństwa wstąpił za doradą swego krewnego, późniejszego biskupa F. J. Trafnie jednak organ uznał, że skarżący nie przedłożył dowodu, aby do pracy w strukturach organów bezpieczeństwa publicznego J. N. został skierowany przez organizację niepodległościową lub był przez taką organizację zwerbowany. Akta sprawy nie zawierają także żadnym materiałów mogących świadczyć o zaistnieniu sytuacji wskazanej w art.21 ust.3 ustawy o kombatantach. Twierdzenia skarżącego o braku podejmowania przez niego działalności wobec organizacji niepodległościowych nie są wiarygodne, jeśli wziąć pod uwagę inne dowody zalegające w aktach, w tym także własne oświadczenia podpisane przez J. N. Wobec treści art.25 ust.2 pkt 1 ustawy o kombatantach nie ma ta okoliczność zresztą większego znaczenia, skoro niewątpliwie skarżący pozostawał w latach 1945-1956 w strukturach urzędów bezpieczeństwa publicznego. Nie ma także większego znaczenia kwestionowanie przez skarżącego rodzaju stanowisk, jakie zajmował w strukturze organów bezpieczeństwa publicznego, na te okoliczności skarżący nie przedstawił żadnych wiarygodnych dowodów. Przywołane przez organ w uzasadnieniu decyzji z dn. [...].09.2003r. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dn.15.09.1999r. K. 11/99 (opubl. OTK Nr 6/1999, poz.116) potwierdza zgodność z Konstytucją RP reguły wedle której zasadnym jest wyłączenie z grona osób, którym należą się uprawnienia kombatanckie tych, którzy brali udział, chociażby bierni, legitymizując taką działalność, w strukturach organów bezpieczeństwa publicznego, nastawionego na zwalczanie ruchów i organizacji niepodległościowych. Uprawnienia kombatanckie nie są przy tym elementem praw obywatelskich, lecz wyrazem pewnego zaszczytu i przywileju. Z tego względu sformułowany zarzut naruszenia art.19 i art.32 Konstytucji RP nie jest zasadny. Wnioski składane przez skarżącego o przeprowadzenie dowodu ze świadków na etapie postępowania sądowoadministracyjnego sąd odrzucił jako niedopuszczalne w świetle obowiązującego prawa. W myśl art.106 § 3 Ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten dopuszcza więc wyjątkowo możliwość przeprowadzenia jednego środka dowodowego - dowodu z dokumentów. Zdaniem sądu nie znajduje uzasadnienia uchylenie zaskarżonej decyzji, celem prowadzenia wskazanych dowodów ze świadków, albowiem przeprowadzone postępowanie wyjaśniające w dostatecznym stopniu pozwoliło na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i zgodne z prawem zastosowanie przepisu prawa materialnego. Z tych przyczyn, działając na podstawie art.151 Ppsa, sąd skargę oddalił.