SA/Rz 1441/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant: ref.-staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. i R. W. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...].06.2002 r. nr [...] w przedmiocie przekazania Sądowi Rejonowemu w J. sprawy uregulowania własności działek 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Starosty [...] z dnia [...].03.2000 [...] 2) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących M. i R. W. solidarnie kwotę 254 zł /dwieście pięćdziesiąt cztery/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 1441/02 U z a s a d n i e n i e Wnioskiem z dnia 18 listopada 1999 roku M. i R. W. wystąpili do Starosty Powiatowego o umorzenie postępowania wznowieniowego wszczętego decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 4 sierpnia 1973 / [...] w sprawie uregulowania własności działek nr 1971/4 i 1971/2 położonych w P. oraz o doręczenie im ostatecznego aktu własności ziemi z dnia 9 czerwca 1972 roku. Postanowieniem z dnia [...] marca 2000 [...] Starosta przekazał Sądowi Rejonowemu w J. sprawę o stwierdzenie nabycia prawa własności działek 1971/4 i 1971/2 położonych w P. o łącznej powierzchni 0,09 ha. Uzasadniając swoje stanowisko podał, że w/w działki na podstawie aktu własności ziemi z dnia 9 czerwca 1972 r. / [...] stanowiły własność M. W. Ostateczną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 4 sierpnia 1973 roku / [...]/ wznowione zostało postępowanie odnośnie uregulowania własności wymienionych działek i uchylony został akt własności ziemi wydany na rzecz M. W. Następnie postanowieniem z dnia 15 maja 1974 wznowione postępowanie zostało zawieszone. Wskazał również, że w aktach sprawy znajdują się wnioski o podjęcie zawieszonego postępowania, dotychczas nie rozpatrzone. W wyniku rozpatrzenia zażalenia M. i R. W. na postanowienie Starosty, Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, działając z upoważnienia Wojewody [...] , na podstawie art. 134 w zw. z art. 141 i 144 k.p.a. postanowieniem z dnia [...] maja 2000 roku [...] stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Starosty, uzasadniając to tym, że postanowienie I instancji wydane zostało w oparciu o przepis art. 123 k.p.a, na które zażalenie nie przysługuje. Rozpoznając skargę od tego postanowienia , N.S.A Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie nie podzielił stanowiska organu i w wyroku z dnia 14 marca 2002 roku S.A./Rz 974/00 uwzględnił skargę, stojąc na stanowisku, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania. W ocenie Sądu postanowienie nie dotyczy bezpośrednio istoty sprawy, niemniej zamyka drogę do dochodzenia interesów prawnych przez strony postępowania , a przez to kończy to postępowanie administracyjne bez osiągnięcia jego celu, jakim jest w zasadzie rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Sąd zgodził się ze stanowiskiem organu, że postanowienie ma charakter procesowy, ale prawidłowe jest też przyjęcie, iż postanowienie to swym rozstrzygnięciem wpływa na dalszy bieg postępowania / kończy postępowanie/ . Ograniczenie zatem prawa do wniesienia zażalenia narusza zasadę dwuinstancyjności określoną w art. 15 k.p.a. Skoro zaskarżone postanowienie kończyło postępowanie w sprawie, przysługiwało na nie zażalenie. Sąd podzielił stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu postanowienia o konieczności umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie uregulowania własności przedmiotowych działek stosownie do wskazanych w nim przepisów ustawy z 19 pażdziernika 1991 roku. Wojewoda, zaskarżonym postanowieniem [...] z dnia [...] czerwca 2002 roku uchylił postanowienie Starosty z [...].03.2000 roku i umorzył postępowanie I instancji w tym zakresie. Organ II instancji stwierdził, że od 1982 roku, tj z chwilą wejścia w życie ustawy z 26 marca 1982 roku o zmianie ustawy Kodeks cywilny , nabycie własności nieruchomości stwierdza wyłącznie sąd w postępowaniu cywilnym. Aktualne przepisy nie nakładają na Starostę ani obowiązku przekazywania do sądów spraw dotyczących uregulowania własności nieruchomości ani wydawania w tym zakresie postanowienia. Organ podniósł, że w Sądzie Rejonowym w J. zostało zawieszone postępowanie cywilne w sprawie z wniosku M. ,J. i R. W. o stwierdzenie własności działek 1971/4 i 1971/2. W świetle powyższych ustaleń postępowanie organu I instancji jest bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. W myśl przepisów art. 63 ustawy z dnia 19.10.1991 o gospodarowaniu nieruchomościami ... do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 pażdziernika 1971 nie stosuje się przepisów k.p.a dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji, a postępowanie toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. Z akt sprawy wynika, że akt własności ziemi z dnia 9 czerwca 1972 został uchylony ostateczną decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i do chwili obecnej nie została wydana decyzja administracyjna w tym zakresie. Mając na uwadze przepisy art. 63 ustawy z dnia 19.10.1991 oraz stanowisko NSA zawarte w w/w wyroku z dnia 14 marca 2002 roku,S.A./Rz 974/00, organ I instancji winien rozpatrzyć wniosek stron i wydać stosowną decyzję. W skardze do NSA, M. i R. W. wnoszą o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody i poprzedzającego go postanowienia Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, ewentualnie uwzględnienie skargi, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie. Skarżący zarzucają : - naruszenie przepisu art. 138 par.1 pkt 2 zdanie pierwsze k.p.a. przez brak wydania postanowienia orzekającego co do istoty sprawy po uprzednim uchyleniu w całości postanowienia Starosty, - naruszenie przepisu art. 138 par.2 k.p.a. przez brak jego zastosowania, t.j. uchylenia Postanowienia Starosty i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji w trybie tego przepisu pozostającego w sprawie tej w zw. z art. 144 k.p.a., - naruszenie przepisu art.61 par.1 k.p.a. poprzez brak wszczęcia właściwego postępowania żądanego przez strony skarżące, tj postępowania administracyjnego o wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania wznowieniowego wszczętego decyzją z 4.08.1973 [...], - naruszenie przepisu art. 16 par.1 k.p.a poprzez brak prowadzenia postępowania w zakresie żadanym przez strony skarżące – o nadanie klauzuli ostateczności Aktowi Własności Ziemi z dnia 9 czerwca 1972 roku [...], - naruszenie przepisu art. 63 ust3 i ust 2 ustawy z dnia 19.10.1991 o gospodarce nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa .... Dz. U. nr 107 poz. 464 przez brak uwzględnienia i zastosowania tych przepisów – gdzie przy prawidłowym zastosowaniu tego przepisu należało umorzyć postępowanie wznowieniowe w całości , stosownie do wyroku NSA w Warszawie z dnia 10.06.1994 sygn. II S.A. 699/93, gdzie wskazano iż celem przepisu art. 63 ust.2 ust 3 w/w ustawy jest wyłączenie takiej decyzji z obrotu prawnego, gdzie z jakichkolwiek powodów nie zostało zakończone postępowanie przed wejściem w życie ustawy, - naruszenie przepisu art. 138 par.1 pkt 2 zdanie drugie k.p.a. poprzez zastosowani9e tego przepisu przez organ II instancji – praktycznie mające charakter stwierdzenia bezprzedmiotowości postanowienia organu I instancji – co skarżący kwestionują, wskazując na treść wniosku skierowanego do organu I instancji z 18.11.1999 roku i sposobu jego załatwienia przez ten organ i wskazując oraz zarzucając organowi II instancji braku wskazania dla organu I instancji nieprawidłowego postępowania przy rozpatrywaniu wniosku skarżących , co jest koniecznością i tym samym uzasadnioną potrzebą uchylenia postanowienia I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, a nie umarzania postępowania I instancyjnego. W odpowiedzi na zarzuty podniesione w skardze, organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle ustaleń poczynionych w toku postępowania, postępowanie organu I instancji objęte postanowieniem z dnia [...].03.2000 roku jest bezprzedmiotowe. Od 1982 roku nabycie własności nieruchomości stwierdza wyłącznie sąd w postępowaniu cywilnym. Obowiązujące aktualnie przepisy prawa nie nakładają na Starostę obowiązku przekazywania do sądów spraw dotyczących uregulowania własności nieruchomości i wydawania w tym zakresie postanowień. Nadto – w Sądzie Rejonowym w J. zostało zawieszone postępowanie cywilne o ustalenie własności działek nr 1971/4 i 1971/2. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – przepisy wprowadzające ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1271 ze zm. ) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 roku i postępowanie nie zostało zakończone / a do takich należy niniejsza sprawa / podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dokonując w ramach postępowania sądowo administracyjnego kontroli zaskarżonego aktu, Sąd bada jego zgodność z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym, usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo. W dniu 18 listopada 1999 roku M. i R. W. zwrócili się do Starosty [...] z wnioskiem : - o wszczęcie postępowania administracyjnego i wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania wznowieniowego wszczętego decyzją z dnia 4 sierpnia 1973 roku [...] Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, - o zaopatrzenie AWZ z dnia 9 czerwca 1972 r. [...] w klauzulę ostateczności - o doręczenie im postanowienia w przedmiocie wszczęcia postępowania o jakie się wnosi, uwzględnienie wniosku w całości i doręczenie postanowienia wznowieniowego oraz AWZ z klauzulą ostateczności. W uzasadnieniu wniosku podali, że w dniu 9 czerwca 1972 roku wydany został AWZ Nr [...] przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa PPRN, stwierdzający, że M. W. stał się nieodpłatnie, z mocy samego prawa w trybie ustawy z 26 pażdziernika 1971 właścicielem działek 1971/4 i 1971/2 położonych w P. Decyzja ta stała się ostateczna. Na wniosek A. W., matki M. W., wszczęte było postępowanie wznowieniowe, nie zakończone do chwili obecnej.Zgodnie z przepisem art. 63 ust.2 i 3 ustawy z dnia 19.10.1991 roku o gospodarce nieruchomościami Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw /Dz. U. Nr 107 poz. 464 / postępowanie administracyjne toczące się w sprawach o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną, wydaną na podstawie ustawy uwłaszczeniowej – podlega umorzeniu. W tej sytuacji , zdaniem wnioskodawców, moc prawną odzyska AWZ z dnia 9 czerwca 1972 roku. Wnioskodawcy dodali, że są spadkobiercami po M. W. zmarłym w dniu 17.06. 1995 roku. Postanowieniem z dnia [...].03.2000 roku Starosta przekazał Sądowi Rejonowemu w J. sprawę o stwierdzenie nabycia prawa własności działek wymienionych przez wnioskodawców, uzasadniając swoje stanowisko tym, że rozstrzygnięcie sprawy uwłaszczenia samoistnego posiadacza działek następuje w odrębnym postępowaniu, którego zakres i właściwy organ ustala w decyzji kończącej postępowanie wznowieniowe. W przedmiotowej sprawie postępowanie uwłaszczeniowe nie zostało zakończone z powodu opieszałości organu i niewykonania obowiązku wynikającego z art. 8 par.1 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, tj przekazania niezwłocznie sprawy właściwemu organowi. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewoda uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie. Z powyższego wynika ,że obydwa orzeczenia wydane w sprawie sprzeczne są z wnioskiem A. i R. W., których celem było uzyskanie w wyniku postępowania administracyjnego postanowienia o umorzeniu postępowania wznowieniowego i uzyskanie klauzuli ostateczności nadanej AWZ z dnia 9 czerwca 1972 roku [...]. Sąd podziela stanowisko skarżących, że postępowanie wznowieniowe wszczęte decyzją z dnia 4 sierpnia 1973 roku nigdy nie zostało zakończone. Potwierdza to analiza akt sprawy, które zawierają decyzję o uchyleniu aktu własności ziemi z dnia 4.08.1973, postanowienie z dnia 15 maja 1974 o zawieszeniu postępowania z urzędu, oraz wnioski o podjęcia tego postępowania. Stosownie do przepisu art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19.10.1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz zmianie niektórych ustaw / do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 pażdziernika 1971 o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nie stosuje się przepisów k.p.a dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowanie administracyjne toczące się w tych sprawach podlega umorzeniu. W świetle tego przepisu, organ winien umorzyć postępowanie wznowieniowe wszczęte decyzją z dnia 4 sierpnia 1973 roku. Sąd podziela zasadność zarzutu skarżących, że organy orzekające w sprawie nie rozpatrzyły sprawy w tym kierunku, mimo jasno sprecyzowanych przez nich wniosków. Zgodnie z przepisem art. 61 par.1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek strony lub z urzędu. Stosownie do treści tego przepisu ,żądanie wszczęcia postępowania określa jego przedmiot, a w razie wątpliwości, sprecyzowanie tego żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.06.1990 I S.A. 367/90. Rozpatrując sprawę ponownie organ winien ustosunkować się do wniosków złożonych przez strony, które to wnioski zainicjowały niniejsze postępowanie. Postępowanie winno się toczyć w kierunku nadanym przez wnioskodawców, a jego przedmiotem winno być zbadanie przebiegu postępowania wznowieniowego rozpoczętego na żądanie A. W. , w wyniku którego decyzją z dnia 4 sierpnia 1973 roku uchylono decyzję ostateczną o uwłaszczeniu M. W. W końcowym orzeczeniu organ winien odnieść się do wniosków stron i umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Zakończenie postępowania administracyjnego pozwoli stronom na wystapienie o podjęcie postępowania sądowego zawieszonego przez Sąd Rejonowy w J. w sprawie o ustalenie własności nieruchomości działek będących przedmiotem postępowania. Wskazując na powyższe Sąd uznał skargę za uzasadnioną, bowiem organy rozpatrujące sprawę naruszyły przepisy postępowania administracyjnego , w szczególności art. 61 part.1 k.p.a. oraz przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 .10. 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi... i uchylił decyzje obu organów stosownie do przepisu art. 145 par. 1 ust. 1 pkt b. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi . O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 w/w ustawy.