SA/Rz 1448/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie WSA Robert Sawuła AWSA Jolanta Ewa Wojtyna Protokolant ref. stażysta Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi K. G. i J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2001r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję I instancji 2. Zasądza zwrot kosztów postępowania sądowego od Wojewody [...] na rzecz skarżących: K. G. i J. K. po 30 zł (trzydzieści złotych). SA/Rz 1448/01 Uzasadnienie Prezydent Miasta [...] rozpoznając wniosek J. K. i K. G. decyzją z dn. [...].01.2001r. sygn. [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w R., oznaczonej jako działka o nr ewid. 1591 o pow. 2 a 51 m² w obr. [...], objętej KW nr [...], stanowiącej własność Gminy Miasto [...], w wieczystym użytkowaniu Polskiego Związku Działkowców, powstałej z dawnej działki o nr ewid. 3186/6 o pow. 2a 21m² w obr. [...]. Organ I instancji ustalił, że wnioskodawczynie aktem notarialnym z dn.18.09.1979r. Rep. [...] zbyły na rzecz Skarbu Państwa działkę o nr ewid. 3186/6 o pow. 2 a 21m² w obr. [...], zaś celem nabycia było urządzenie pracowniczych ogrodów działkowych dla Komendy Wojewódzkiej ówczesnej Milicji Obywatelskiej. Podstawę dla sporządzenia umowy stanowić miała ostateczna decyzja Wojewódzkiego Biura Planowania Przestrzennego z dn. [...].02.1979r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego pracowniczych ogródków działkowych dla KW MO. Strony tej transakcji oświadczyły, ze zawarta została ona w trybie art.6 ustawy z dn.12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Prezydent Miasta ustalił, że w wyniku modernizacji gruntów działka o nr ewid. 3186/06 zmieniła oznaczenie na dz. o nr ewid. 1591 i powierzchnię na 2 a 51 m², ponadto aktem notarialnym z dn.6.04.2000r. Rep. [...] Gmina Miasto [...] oddała w wieczyste użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców wspomniana wyżej działkę o nr ewid. 1591. Prowadząc oględziny organ I instancji ustalił, że działka o nr 1591 położona jest w całości na terenie urządzonych ogrodów działkowych "W.", stanowiąc w części drogę dojazdową, w części zaś zajęta jest na ogródki działkowe. Oceniając żądanie zwrotu Prezydent Miasta uznał, że żądanie w świetle art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 46 z 2000r., poz.543) nie ma podstaw. Działka o zwrot której wystąpiono została zagospodarowania na cel określony w akcie jej nabycia, a ponadto oddano ją w wieczyste użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców. Podnoszony przez wnioskodawczynie zarzut wobec aktu nabycia nieruchomości, zaczerpnięty z argumentacji zawartej w wyroku Sądu Najwyższego z dn.6.08.1999r. III RN 77/99, a dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej pod ogródki działkowe, podjętej na podstawie ustawy z 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości organ I instancji ocenił w ten sposób, że uznał, iż badanie legalności umowy notarialnej nabycia działki może dokonać jedynie sąd powszechny, nie może to natomiast mieć miejsca w postępowaniu administracyjnym w sprawie o zwrot nieruchomości. W wyniku odwołania pełnomocnika wnioskodawczyń, Wojewoda decyzją z dn. [...].05.2001r. sygn. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. Organ II instancji wskazał w motywach swego orzeczenia, że przesłanką zwrotu nieruchomości jest jej zbędność ze względu na cel wywłaszczenia, gdy poprzedni właściciel występuje z takim wnioskiem. Wojewoda podtrzymał ocenę I instancji, że w świetle ustaleń dowodowych nieruchomość co do której złożono żądanie zwrotu, nie stała się zbędną, biorąc pod uwagę cel, na jaki została nabyta, bowiem zostały na niej urządzone ogrody działkowe. Nie uwzględniono także stanowiska pełnomocnika odwołujących się, że sprawę należało rozstrzygać w oparciu o sentencję wyroku Sądu Najwyższego III RN 77/99, bowiem wyrok ten dotyczył decyzji wywłaszczeniowej, a przejęcie nieruchomości w przedmiotowej sprawie nastąpiło w drodze umowy notarialnej. Skargę na powyższą decyzję wniosły K. G. i J. K., zarzucając jej naruszenie art.137, 138, 139 i 216 ustawy z dn.21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami, art.77 i 78 "i inne k.p.a.", wnosząc o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W skardze eksponowane jest stanowisko powoływanego już uprzednio wyroku III RN 77/99, w którym Sąd Najwyższy wykluczyć miał dopuszczalność wywłaszczania nieruchomości pod ogródki działkowe, w czasie obowiązywania ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958r. Wskazano, że brak było podstaw do tego, by przedmiotową nieruchomość przejąć pod takie właśnie cele, a wobec tego zwrot nieruchomości będzie usunięciem naruszenia prawa. Zaprezentowano w skardze pogląd, że cel wywłaszczenia określono niezgodnie z obowiązującymi w dacie nabycia nieruchomości przepisami, a więc nie istnieje on, zarazem wskazano że zawarte przed 1985r. umowy notarialne zawierane w trybie ustawy z 1958r., są zrównane z decyzjami wywłaszczeniowymi przez ustawę o gospodarce nieruchomościami. Powołano także w skardze sentencję wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dn.14.03.1994 IV SA 1949/92, wywodząc iż organy dopuściły się braku poszanowania konstytucyjnych praw skarżących oraz obrazy prawa materialnego i procesowego. Odpowiadając na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w zaskarżonej decyzji. Strona przeciwna wskazała, że zrównanie pod względem prawnym aktów notarialnych z decyzjami wywłaszczeniowymi ma jednak zastosowanie wyłącznie w sprawach o zwrot wywłaszczonych na drodze administracyjnej nieruchomości, natomiast w postępowaniu "zwrotowym" nie można badać ani zgodności z prawem decyzji wywłaszczeniowej, ani tym bardziej aktu notarialnego nabycia nieruchomości. Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie skarga została złożona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r., dlatego też z mocy art.97 § 1 ustawy z dn.30.08.2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1271 ze zm.) podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawę materialnoprawną zwrotu wywłaszczonej nieruchomości stanowi art.136 ust.3 ustawy z dn.21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (ugn), określający iż "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art.137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamiając o tym właściwy organ". W myśl art.137 ust.1 ugn "nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo 2) utraciła moc decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, a cel ten nie został zrealizowany". Trafnie wywodzi organ II instancji, że pod pojęciem "nieruchomości wywłaszczonej" uznaje się także nieruchomość nabytą na podstawie art.6 ustawy z o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z 1958r., pogląd taki afirmował Sąd Najwyższy w uchwale z dn.20.02.1985r. (III AZP 8/84, opubl.OSN 1985/10/145). Oznacza to, że kryterium "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia w sytuacji, gdy jej nabycie nastąpiło umową na podstawie cyt. wcześniej ustawy z 1958r., a tak było w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, należy oceniać w świetle art.137 ust.1 ugn, biorąc pod uwagę cel nabycia wskazany w umowie. Zwrócić należy uwagę, że skarżące wywodzą o nielegalności, w świetle przywoływanego wyroku Sądu Najwyższego, samego aktu nabycia nieruchomości, co nastąpiło w formie umowy cywilnoprawnej. Sąd nie akceptuje żądań skargi, by biorąc pod uwagę nielegalność nabycia nieruchomości, która wszak nie została jeszcze stwierdzona przez właściwy do tego sąd powszechny, uzasadniać w ten sposób decyzję o zwrocie nieruchomości. Brak akceptacji dla głównego zarzutu skargi nie oznacza jednak, że podlega ona oddaleniu, albowiem Sąd uwzględnił naruszenia prawa nie podniesione w skardze. Jest bezspornym, że nieruchomość, o której zwrot występują J. K. i K. G. stanowi obecnie część działki nr 1591 stanowiącej własność Gminy Miasto [...], na skutek decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z dn.[...].02.1996r. [...] (tak w kserokopii wypisu z księgi wieczystej Nr [...]). Decyzję w I instancji wydawał Prezydent Miasta, a więc organ osoby prawnej, która jest w przedmiotowej sprawie stroną postępowania. W orzecznictwie NSA wypowiedziano pogląd, iż w sprawie o zwrot nieruchomości, która jest własnością miasta na prawach powiatu (Miasto jest powiatem grodzkim), prezydent tego miasta jako organ wykonawczy miasta i reprezentujący je na zewnątrz oraz także jako pracownik urzędu miasta, a jednocześnie sprawujący funkcje starosty, podlega wyłączeniu na podstawie art.24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a., co w konsekwencji wyłącza możliwość upoważnienia przez niego do załatwienia tej sprawy jego zastępców i pozostałych pracowników urzędu miasta (por. uchwała NSA z dn.19.05.2003r. OPS 1/03, opubl. ONSA Nr 4/2003, poz.115). Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że decyzja II instancji utrzymywała w mocy decyzję wydanej w postępowaniu, co do którego istnieją podstawy do wznowienia. Skoro przedmiotem orzekania w sprawie jest nieruchomość stanowiąca obecnie własność Miasta [...], to Prezydent Miasta podlegał obowiązkowi wyłączenia się od załatwienia sprawy. Ta okoliczność z kolei implikuje nakaz uchylenia decyzji obu instancji. Prowadząc ponownie postępowanie właściwy organ winien rozważyć zasadność zawieszenia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości, jeśli strony domagać się będą przed sądem powszechnym wzruszenia umowy nabycia nieruchomości zawartej w 1979r. Akta sprawy należy także uzupełnić o dowód wskazujący na istnienie prawa użytkowania wieczystego dla Polskiego Związku Działkowców, albowiem taki w tej chwili w aktach nie zalega. Uznając, że zaskarżone decyzje naruszają prawo, działając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.b ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwanej p.p.s.a.), orzec należało jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.55 ust.1 ustawy z dn.11.05.1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz.368 ze zm.) w zw. z art.97 § 2 ustawy – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.