SA/Rz 145/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant: sekr. sądowy Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi E. L. i S. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2002 r. Nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących E. L. i S. L. solidarnie kwotę 30 zł /słownie: trzydzieści złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. SA/Rz 145/03 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2002r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania E. L i S. L. uchylił do ponownego rozpatrzenia decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2002r. znak: [...] w sprawie zwrotu nieruchomości. Prezydent Miasta, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.) decyzją z [...] października 2002r. nr [...] orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w R., oznaczonej jako działka nr 588/2 o pow. 472 m2, obj. Kw nr [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w użyczeniu A. Sp. z o.o. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych na rzecz E. L. i S. L. po ½ części oraz o zwrocie przez wnioskodawców zwaloryzowanego odszkodowania za zwracaną nieruchomość w kwocie 152 288 zł na rzecz Gminy Miasta [...] i ustanowił hipotekę w tej samej kwocie wraz z ustawowymi odsetkami na rzecz Skarbu Państwa z tytułu odszkodowania za zwrot nieruchomości. W odwołaniu E. L. i S. L. zakwestionowali zasadność pkt II, III i IV powyższej decyzji, gdyż Prezydent Miasta orzekając o zwrocie zwaloryzowanego odszkodowania naruszył przepisy art. 139 i art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 470 kodeksu cywilnego. Zakwestionowali prawdziwość twierdzenie organu orzekającego, że kwota odszkodowania została złożona do depozytu sądowego stosownie o postanowienia Sądu Powiatowego Wydział IV Nieprocesowy w R. z 23.01.1973r. sygn. akt [...], gdyż postanowienie to odnosi się wyłącznie do zezwolenia na złożenie odszkodowania do depozytu sądowego. Ustalona do zwrotu kwota winna być pomniejszona o 18 % zużycia powstałego wskutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu. W pełni zostało poparte rozstrzygnięcie zawarte w pkt I decyzji o zwrocie nieruchomości. Rozpoznając odwołanie organ stwierdził, że okolicznością bezsporną jest, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość stanowiła własność E. L. i S. L., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z [...].10.1972r. nr [...] oraz wysokość odszkodowania za wywłaszczony grunt i składniki w kwocie 340.220 zł. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że nieruchomość można w świetle art. 137 ust. 1 ustawy, uznać za zbędną, ponieważ po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, nie została też wydana decyzja o lokalizacji inwestycji lub decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Zwracana nieruchomość przez okres 30 lat nie została zużyta na cel określony w ustawie. Przyczynami uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania było niedostateczne wyjaśnienie wysokości zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania bez uwzględnienia przez organ stopnia pomniejszenia wartości nieruchomości w skutek działań podjętych na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, brak ustaleń, czy nastąpiła wpłata odszkodowania wymienionego w decyzji z [...].10.1972 r. do depozytu sądowego. Organ zakwestionował też ustanowienie hipoteki na zwracanej nieruchomości w decyzji organu I instancji. Wykazane naruszenia stanowiły naruszenie przepisu art. 7 i 77 k.p.a. i z tego względu organ orzekł o uchyleniu decyzji I instancji. W skardze do Sądu E. L. i S. L. wyjaśnili, że nie składają skargi na decyzję Wojewody z [...].12.2002r. nr [...] uchylającą i przekazującą do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji pkt II, III i IV decyzji Prezydenta Miasta z [...].10.2002r. Skarżący w pełni zgodzili się z orzeczeniem o zwrocie wnioskowanej nieruchomości, który został zawarty w pkt I decyzji Prezydenta Miasta i ta część rozstrzygnięcia, jako prawidłowa nie była przedmiotem odwołania. Z tego też względu decyzja Wojewody nie znajduje podstawy prawnej w art. 138 § 2 k.p.a., na mocy którego została w całości uchylona decyzja organu I instancji, gdyż jej prawdziwym celem jest niedopuszczenie do zwrotu nieruchomości stanowiącej własność skarżących. Skarga ta nabrała szczególnej ważności w świetle decyzji Wojewody z [...].10.2002r. znak: [...] orzekającej o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności nieruchomości działki nr 588/2 o pow. 472 m kw. i objętej Kw [...] z własności Skarbu Państwa na własność Gminy Miasto [...] i dającej Gminie Miasto [...] prawo własności. Zakwestionowano też właściwość Wojewody do orzekania w sprawach z tego zakresu i podejmowanie działań ze szkodą dla skarżących. Natomiast Prezydent Miasta naruszył przepis art. 273, art. 16 i art. 284 § 1 kodeksu karnego. Nielegalna działalność organów obydwu instancji pozbawiła skarżących możliwości zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do skargi zostały też dołączone dowody z dokumentów takich jak decyzje, odwołania i korespondencja z Prezydentem Miasta i Wojewodą. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn wykazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, jednakże z przyczyn, które Sąd uwzględnił z urzędu. Z mocy art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, zwana dalej w skrócie P.p.s.a.) W sprawach tych stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych. Do takich właśnie spraw należy niniejsza sprawa. Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269). Jej zakres wyznacza przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Poddawszy zaskarżoną decyzję takiej właśnie kontroli Sąd dopatrzył się naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniosku o wznowienie postępowania. Mając powyższe na względzie należy podkreślić, że przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 2002r. nr [...], którą uchylono decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] października 2002r. nr [...], którą orzeczono zwrot nieruchomości nr 588/2 położonej w R. przy ul. G. W sprawach o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, stosownie do art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46, poz. 543 ze zm.), zwana dalej w skrócie u.g.n., rolę organu prowadzącego postępowanie powierzono staroście. Jest on organem właściwym w tej sprawie bez względu na to, czyją własnością jest nieruchomość, której dotyczy żądanie zwrotu. Stronami zaś w tym postępowaniu są właściciel (w niniejszej sprawie gmina miasta [...]) oraz podmioty ubiegające się o ich zwrot. W przypadku, gdy status strony łączy się jednocześnie ze statusem prezydenta miasta, a dotyczy to sytuacji, gdzie w ramach istniejących struktur samorządowych nie wyodrębniono struktur powiatowych – jak ma to miejsce w odniesieniu do Prezydenta Miasta [...] – zachodzi zbieg kompetencji w ręku jednego podmiotu, a mianowicie funkcji związanej z ochroną i reprezentacją interesów strony (właściciela nieruchomości) i funkcji orzeczniczej (organu właściwego z mocy przepisów prawa materialnego do rozpoznania sprawy o zwrot nieruchomości). Już wcześniej tego rodzaju konfiguracja "procesowa" budziła zastrzeżenia, zwłaszcza z punktu widzenia zasady obiektywizmu, bowiem może sugerować, że w istocie organ ten staje się "sędzią" w sprawie, w której wynik może dotyczyć bezpośrednio podmiotu, z którym łączy go stosunek zatrudnienia i który reprezentuje w tym właśnie postępowaniu. Tego rodzaju zbieg uprawnień z punktu widzenia zasad natury ogólnej, jak również zasad procesowych jest nie do zaakceptowania. Zasady procesowe wyrażone w art. 24 § 1 pkt 1 i 4 k.p.a. odnoszą się do wyłączenia pracownika od rozpoznania tego typu sprawy. Podobne stanowisko zostało zaprezentowane w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2003r. sygn. akt OPS 1/03 (ONSA 2003/4/115), przy czym w takim wypadku wyłączeniu podlega prezydent miasta i jego zastępcy oraz pozostali pracownicy urzędu miasta, gdyż prezydent jako organ podlegający wyłączeniu nie może podejmować żadnych czynności, a więc nie może dać uprawnienia do jej załatwienia któremukolwiek z podległych sobie pracowników. Rozpoznanie zaś sprawy i wydanie decyzji przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu w myśl art. 24 k.p.a., stanowi przesłankę do wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. cyt. wyż decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi podstawę do wznowienia postępowania. Dlatego też na podstawie wyżej powołanych przepisów prawa uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Skoro więc Prezydent Miasta stał się niezdolny do załatwienia sprawy (art. 26 § 3 k.p.a.) w omawianej sytuacji będzie miał zastosowanie art. 26 § 2 k.p.a., co oznacza, że sprawa będzie podlegała załatwieniu przez organ wyższego stopnia, przy czym organ ten wyznaczy do załatwienia sprawy inny podległy sobie organ. W tej sytuacji Sąd zwolniony jest od merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji oraz zasadności zarzutów zawartych w skardze, bowiem byłaby ona co najmniej przedwczesna. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana do czasu uprawomocnienia się wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje oparcie w art. 200 P.p.s.a.