SA/Rz 1581/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Solarski Sędziowie NSA Marian Ekiert Asesor WSA Magdalena Józefczyk /spr./ Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] 2) wstrzymuje wykonanie zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku. SA/Rz 1581/03 UZASADNIENIE Decyzją z [...] września 2003 r., znak: Nr [...], wydaną na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, art. 81 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie celnej (Dz. U. Nr 72, poz. 802 z późn. zm.), Dyrektor Izby Celnej zwolnił ze służby celnej w Izbie Celnej J. R. z dniem doręczenia niniejszej decyzji. W uzasadnieniu decyzji, wskazał na przepis art.25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie celnej, którym nałożono na kierownika urzędu obowiązek zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w wypadku wniesienia do sądu aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego oraz w przypadku tymczasowego aresztowania funkcjonariusza celnego. Jak ustalił organ, na podstawie pisma Prokuratury Okręgowej w R. z 26 października 2001 r. w stosunku do J. R. został skierowany akt oskarżenia o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego. Natomiast Sąd Rejonowy w R. pismem z 6 lipca 2001r. poinformował o zastosowaniu w stosunku do J. R. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. R. wniósł o uchylenia decyzji o zwolnieniu ze służby celnej i podniósł, że wprowadzone zmiany do ustawy o Służbie celnej, dotyczące obligatoryjne zwolnienie ze służby celnej w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego oraz tymczasowego aresztowania jest naruszeniem konstytucyjnej zasady domniemania niewinności zawartej w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP. Dodatkowo wyjaśnił, że wniesienie aktu oskarżenia miało miejsce przed dniem 10 sierpnia 2003 r., to jest datą wejścia w życie przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie celnej. Decyzją z [...] września 2003 r. znak: [...], wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy swoją decyzję o zwolnieniu J. R. ze służby celnej. W uzasadnieniu decyzji wskazał na zaistnienie przesłanek określonych w art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b, ustawy o Służbie celnej , które weszły w życie 10 sierpnia 2003r. Zagadnienia międzyczasowe związane z wejściem w życie ustawy nowelizującej zostały zawarte w art. 3 tej noweli. Z literalnego brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ustawodawca przyjął zasadę, bezpośredniego stosowania uchwalonych przepisów do postępowań wszczętych przed jej wejściem w życie z niewielkimi odstępstwami, niemającymi jednak zastosowania do nowych instytucji prawnych i rozwiązań wprowadzonych w art. 2 ustawy nowelizującej. Przepisy te nie uzależniły bowiem podjęcia decyzji w zakresie personalnym od faktu winy stwierdzonej prawomocnym wyrokiem karnym. W skardze wniesionej do Sądu od powyższej decyzji, skarżący zarzucił: 1. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, przyjętych za podstawę decyzji przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie Celnej z dnia 24 lipca 1999 w brzmieniu nadanym nowelą, poprzez utrzymanie w mocy decyzji dotyczącej zwolnienia ze służby celnej w Izbie Celnej, pomimo faktu, iż popełnione przestępstwa, warunkujące zastosowanie przytoczonych przepisów miało miejsce przed datą 10.08.2003r., tj. przed dniem wejścia w życie znowelizowanej ustawy, wobec tego mogły być zastosowane przepisy obowiązujące przed nowelizacją, których dyspozycja nie dopuszczała zwolnienia pracownika przed uprawomocnieniem się orzeczeniem sądu o zakazie wykonywania zawodu funkcjonariusza celnego, bądź orzeczenia o utracie praw publicznych, 2. rażące naruszenie prawa materialnego, a to art. 3 ust. 1 ustawy o Służbie celnej z dnia 24 lipca 1999r. (Dz. U. 72, poz. 802 ze zm.) w brzmieniu określonym art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o służbie celnej (Dz. U. nr 120, poz. 1122), z mocą obowiązującą od 10 sierpnia 2003r. przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie ww. przepisu polegające na zwolnieniu skarżącego z wykonywania zawodu celnika, gdyż został on postawiony w stan oskarżenia i tymczasowo aresztowany 04.07 2001 r., o czym Sąd Rejonowy Wydział II Karny poinformował Izbę Celną, a Prokuratura Okręgowa w R. poinformowała o skierowaniu aktu oskarżenia o popełnieniu przestępstwa do Sądu Okręgowego w R., zgodnie z obowiązującymi przed nowelizacją przepisami, w związku z powyższym decyzja organu o zwolnieniu ze służby nie mogła zostać wydana do czasu prawomocnego orzeczenia sądu, a zgodnie z art. 3 ust. 1 znowelizowanej ustawy o Służbie celnej, postępowanie wszczęte, a nie zakończone przed dniem wejścia w życie znowelizowanej ustawy należy prowadzić wg przepisów dotychczasowych. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że w przedstawionym przypadku można było zastosować wyłącznie zawieszenie w czynnościach. Interpretacja organu przepisów intertemporalnych i zwolnienie skarżącego ze służby celnej powoduje naruszenie zasady domniemania niewinności i zasady lex retro non agit. Skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003 r. znak: [...] i poprzedzającej decyzji Dyrektora Izby Celnej Nr [...] z [...] września 2003r. o zwolnieniu ze służby celnej w Izbie Celnej. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że stosowaniem norm prawa materialnego i procesowego w czasie rządzą dwie zasady: zasada jedności postępowania oraz zasada aktualności, bezpośredniości stosowania przepisu prawnego. Skoro ustawodawca nie określił wprost, że znowelizowane w art. 2 przepisy należy stosować tylko do zdarzeń prawnych powstałych po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r., to przepisy art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b należy stosować również do zdarzeń, które zaistniały przed dniem 10 sierpnia 2003 r. Oznacza to, że do podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza celnego wystarczy sam fakt zastosowania wobec niego środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania i to niezależnie od terminu osadzenia w areszcie, bądź od daty wniesienia aktu oskarżenia, chyba, że do dnia wejścia w życie znowelizowanych przepisów, funkcjonariusz celny został uniewinniony prawomocnym wyrokiem sądu lub umorzono wobec niego postępowanie karne. Nie nastąpiło też złamanie zasady o nie działaniu prawa wstecz oraz konstytucyjnej zasady domniemania niewinności, gdyż równolegle z przepisem art. 25 został znowelizowany przepis art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie celnej, który uregulował status prawny funkcjonariusza celnego po jego uniewinnieniu prawomocnym wyrokiem sądu lub umorzenia postępowania karnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. p Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271 ze zm), sprawy, w których skargi wniesiono do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i w których postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, z tym, że w tych sprawach stosuje się dotychczasowe przepisy o wpisie i innych kosztach sądowych. Na podstawie natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przystępując do merytorycznej oceny zaskarżonych decyzji, Sąd stwierdził, że zarzuty podniesione w skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej należało uznać za uzasadnione i z tego powodu wyeliminować z obrotu prawnego decyzje obu instancji jako wydanych z naruszeniem prawa. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że wprowadzona nowelą z dnia 23 kwietnia 2003r. zmiana do art. 25 ustawy o Służbie cywilnej (Dz. U. nr 72 z 1999r., poz. 802 ze zm.) polegająca na dodaniu w tym przepisie pkt 8a i 8b nakładająca obowiązek zwolnienia funkcjonariusza służby celnej w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego, a także w przypadku tymczasowego aresztowania funkcjonariusza może skutkować tylko na przyszłość. Oznacza to, że dyspozycja tego przepisu będzie miała zastosowanie do wyżej opisanych sytuacji w przypadkach, które nastąpiły po 10 sierpnia 2003r. Stanowisko Sądu znajduje oparcie w ogólnej regule, że prawo reguluje stosunki, które powstaną w przyszłości. Odstąpienie od tej reguły jest możliwe, aczkolwiek z punktu widzenia zasad państwa prawnego powinno być absolutnym wyjątkiem. Sąd podzielił stanowisko skarżącego, ze zasada lex retro non agit nie powinna być nadużywana, a jeśli przyjąć, że w wyjątkowych sytuacjach jest dopuszczalna, to musi ona jednoznacznie i wprost wynikać z przepisu ustawy. Wykładnia przepisów przejściowych przyjętych w ustawie z 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie celnej (Dz. U. nr 120, poz. 1122) nie pozwala przyjąć za trafne stanowiska organu administracji celnej. W art. 3 tej ustawy zostały uregulowane kwestie przejściowe w związku ze zmianą, wprowadzoną nowelą. Treść tego przepisu jest jednoznaczna i nie budzi wątpliwości na tle jego interpretacji. Do spraw wszczętych i nie zakończonych ostateczną decyzją przed 10 sierpnia 2003r. mają zastosowanie przepisy dotychczasowe to jest sprzed nowelizacji z wyjątkiem spraw wymienionych w art. 3 ust. 2 tej ustawy, a które zostały wyraźnie w ustawie określone. Przyjęcie takiej regulacji jednoznacznie wskazuje, że do spraw w toku nie można stosować prawa w brzmieniu nadym nowelą, zatem w rozpoznawanej sprawie art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie celnej nie ma w swojej treści pkt 8a i pkt 8b. Z cytowanego wyżej przepisu art. 3 noweli ustawy o Służbie celnej wynika, że odnosi się do spraw w toku, zatem tych, które zostały wszczęte pod rządami starego prawa i nie zakończono ich do wejścia w życie noweli z 23 kwietnia 2003r. Sprawa o zwolnienie ze służby J. R. nawet nie została wszczęta pod rządami starego prawa, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. W aktach sprawy znajdują się tylko decyzje Dyrektora Urzędu Celnego o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków służbowych funkcjonariusza celnego (karta akt nr 11, 15, 16, 17). Prowadzone postępowania o zawieszenie nie może być utożsamiane z postępowaniem o zwolnienie funkcjonariusza ze służby. Reasumując powyższe uwagi Sąd stwierdził, że organ nie mógł prowadzić postępowania o zwolnienie funkcjonariusza ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego jak i tymczasowego aresztowania, albowiem przed 10 sierpnia 2003r. tj. datą wejścia w życie noweli z 23 kwietnia 2003r. o Służbie celnej nie było podstawy prawnej do prowadzenia postępowania o zwolnienie funkcjonariusza ze służby celnej. Zastosowanie językowej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b nie pozwala na przyjęcie wniosków zaprezentowanych w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Przepisy będące podstawą zaskarżonych decyzji należy interpretować w sposób ścieśniający i żadne rodzaje wykładni rozszerzającej są w tym przypadku niedopuszczalne. Przyjęcie szerokiej wykładni art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie celnej byłoby naruszeniem prawa materialnego polegającego na jego błędnej wykładni. W tym też sensie Sąd uznał racje skarżącego, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, bo naruszył przepisy k.p.a. dotyczących wszczęcia postępowania z urzędu i udziału w tym postępowaniu skarżącego jako strony. W szczególności należy tu zwrócić uwagę, że organ nie zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w trybie art. 61 § 4 k.p.a., gdyż pierwszą czynnością organu w stosunku do strony było wysłanie decyzji, tym samym została naruszona zasada czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażona w art. 10 k.p.a. Przyjęty przez Dyrektora Izby Celnej sposób interpretacji art. 25 ust. 1 pkt 8a i 8b ustawy o Służbie celnej w związku z art. 3 ustawy nowelizującej prowadziłby w istocie do objęcia postępowaniem w sprawie zwolnienia funkcjonariusza – skarżącego, okoliczności, które miały miejsce przed wejściem w życie zmiany do art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie celnej. W konsekwencji takie rozumienie tego przepisu prowadziłoby do wstecznego działania ustawy, co wobec wyraźnie określonych przypadków stosowania przepisów starych i nowych w art. 3 noweli należało uznać za niedopuszczalne. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 152 tej ustawy Sąd stwierdził, ze zaskarżona decyzje nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.