SA/Rz 1610/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk (del.) Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik (spr.) AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...].09.2003r Nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby 1.) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003r, Nr [...] 2.) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili prawomocności wyroku Decyzją z [...] września 2003r, Nr [...] Dyrektor Izby Celnej zwolnił W. K. ze służby celnej w Izbie Celnej z dniem doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podstawa prawną zwolnienia jest art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy z dnia 24 lipca 1999r o Służbie Celnej (Dz.U. nr 72, poz. 802 z późn. zm.). Stosownie do treści tego przepisu kierownik urzędu celnego zwalnia ze służby funkcjonariusza celnego, w sytuacji, gdy ten zostaje tymczasowo aresztowany. Ponieważ W. K., w związku z toczącym się postępowaniem karnym był tymczasowo aresztowany w okresie od 10.01.2003r do 19.03.2003r, to zdaniem Dyrektora Izby Celnej nastąpiły przesłanki do obligatoryjnego zwolnienia. Od decyzji Dyrektora Izby Celnej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył pełnomocnik W. K., radca prawny z Kancelarii Radców Prawnych "A.". Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej z [...] września 2003r, Nr [...] i wskazał, że decyzja ta wydana została z naruszeniem prawa. Jego zdaniem decyzja zwalniająca W. K. ze służby celnej z powołaniem się na wcześniejsze aresztowanie funkcjonariusza narusza zasadę nie działania prawa wstecz, gdyż fakty, które miały miejsce około 8 miesięcy wcześniej nie mogą być podstawą orzekania w oparciu o ustawę, która wchodziła w życie dopiero z dniem 10 sierpnia 2003r i wprowadzała do wskazanych w art. 25 ust 1 ustawy o służbie celnej warunków, nową przesłankę zwolnienia – tymczasowe aresztowanie. Z tych powodów, zdaniem odwołującego się, brak było podstaw do powoływania się przez organ I instancji na przepisy, które weszły w życie po ustaniu tymczasowego aresztu. Rozpatrując ponownie sprawę W. K. Dyrektor Izby Celnej decyzją z [...] września 2003r, Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną. W uzasadnieniu raz jeszcze wskazał, że wchodząca w życie 10 sierpnia 2003r ustawa z 23 kwietnia 2003r o zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U nr 120, poz. 1122) wprowadziła w art. 25 ust 1 pkt 8a który nakłada na kierownika urzędu celnego obowiązek zwolnienia funkcjonariusza celnego ze służby w wypadku tymczasowego aresztowania. Zdaniem organu treść tego przepisu znajduje zastosowanie w sprawie W. K., gdyż na mocy art. 3 ustawy nowelizującej z 23 kwietnia 2003r do postępowań wszczętych przed wejściem w życie noweli mają zastosowanie przepisy nowego (nowelizowanego) prawa. Wyjątki od tej reguły określono ściśle i nie mają one odniesienia do instytucji wprowadzonych art. 2 tej ustawy, zatem nie stosuje się ich do regulacji naruszającej zwalnianie funkcjonariusza służby celnej na podstawie art. 25 ustawy o Służbie Celnej. Równocześnie organ wywiódł, że jego decyzja jest natychmiast wykonalna, dlatego, że art. 81 ust 1a ustawy wprowadza zasadę nie wstrzymywania wykonania decyzji. Przepis ten wprowadzony został ustawą z 27 czerwca 2003r o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw... (Dz.U nr137, poz. 1302) i w chwili orzekania obowiązywał. Z tego też powodu mógł być i był podstawą wykonania decyzji nieostatecznej. Na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] września 2003r utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2003r w sprawie zwolnienia ze służby W. K. skargę złożył pełnomocnik zwalnianego. W skardze zażądał uchylenia obu decyzji i wskazał, że naruszają prawo. Co do zasad podstawowych, zdaniem skarżącego decyzje wydane są z naruszeniem art. 2, art. 7 i art. 88 Konstytucji RP. W warstwie szczegółowej zaskarżone decyzji naruszają przepisy postępowania administracyjnego. Wydając decyzje organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, nadał wykonalność decyzji choć brak jest dla takiego rozstrzygnięcia podstaw prawnych. Wreszcie organ w decyzji I i II instancji naruszył prawo materialne, bo zastosował jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepis, który w przypadku skarżącego się nie może być stosowany. Art. 25 ust 1 pkt 8a wskazujący na tymczasowe aresztowanie jako podstawę orzekania może mieć miejsce tylko do sytuacji, które nastąpiły po jego wejściu w życie. Stosowanie tej regulacji do stanów sprzed kilku miesięcy jest ewidentnym naruszeniem zasady lex retro... i nie może być tolerowane. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o oddalenie skargi, powołując się na argumentację przytoczoną w uzasadnieniu obu własnych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Na zasadzie art. 97 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U nr 153, poz. 1271 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie jest właściwy do rozpoznania skargi W. K., bowiem skarga wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Rzeszowie nie została rozpatrzona do 1 stycznia 2004r. Na podstawie art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przystępując do merytorycznej oceny zaskarżonych decyzji, Sąd stwierdza, że zarzuty podniesione w skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej uznać należy za zasadne. Z tego powodu skargę należało uwzględnić i z obrotu prawnego wyeliminować decyzję obu instancji jako wydane z naruszeniem prawa. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że wprowadzona nowelą z dnia 23 kwietnia 2003r zmiana art. 25 ust 1 ustawy o Służbie Celnej (Dz.U nr 72 z 1999r, poz. 802, ze zm.) polegająca na dodaniu w tym przepisie pkt 8a nakładającego obowiązek zwolnienia funkcjonariusza służby celnej w wypadku tymczasowego aresztowania może skutkować tylko na przyszłość. Oznacza to, że dyspozycja tego przepisu ma zastosowanie do tych przypadków tymczasowego aresztowania, które nastąpią po 10 sierpnia 2003r. Stanowisko Sądu znajduje oparcie w ogólnej regule, że prawo reguluje stosunki przyszłe, zatem działa pro futuro. Odstąpienie od tej reguły jest możliwe, choć z punktu widzenia zasad państwa prawnego powinno być absolutnym wyjątkiem. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że zasada lex retro non agit nie powinna być nadużywana, a jeśli przyjąć, że w wyjątkowych sytuacjach jest dopuszczalna, to musi ona jednoznacznie i wprost wynikać z przepisu ustawy. Wykładnia przepisów przejściowych przyjętych w ustawie z 23 kwietnia 2003r o zmianie ustawy – Kodeks celny oraz zmianie ustawy o Służbie Celnej (Dz.U nr 120, poz. 1122) nie pozwala przyjąć za trafne stanowiska organu administracji celnej. Art. 3 tej ustawy reguluje kwestie przejściowe w związku ze zmianą, którą wprowadza nowela. Treść tego przepisu, zdaniem Sądu wątpliwości nie budzi. Do spraw wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed 10 sierpnia 2003r mają zastosowanie przepisy sprzed nowelizacji (dotychczasowe) z wyjątkiem spraw wskazanych (w art. 3 ust 2 tej ustawy), które zostały wyraźnie przez ustawę określone. Przyjęcie takiej regulacji jednoznacznie wskazuje, że do spraw w toku nie można stosować prawa w brzmieniu nadanym nowelą, zatem w rozpoznawanej przez Sąd sprawie art. 25 ust 1 ustawy o Służbie Celnej nie ma po prostu pkt 8a. Co więcej, Sąd wskazuje, że art. 3 ust 1 noweli z 23 kwietnia 2003r odnosi się do spraw w toku zatem tych, które zostały wszczęte pod rządami prawa starego i nie zakończono ich do wejścia w życie noweli. W sprawie będącej przedmiotem rozważań Sądu sprawa o zwolnienie ze służby W. K. nawet się nie rozpoczęła w starym stanie prawnym, bowiem akta będące przedmiotem oceny Sądu nie zawierają dowodu na okoliczność wszczęcia takiego postępowania. Sąd zauważa, że pod rządami starego prawa prowadzone było postępowanie o zawieszenie skarżącego w pełnieniu obowiązków służbowych. Zawieszenie postępowania to nie prowadzenie postępowania o zwolnienie funkcjonariusza ze służby. W tym więc sensie Sąd uznaje racje skarżącego, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, bo naruszył przepisy K.p.a. dotyczące wszczęcia postępowania z urzędu i udziału w tym postępowaniu skarżącego jako strony. Przyjęty przez Dyrektora Izby Celnej sposób interpretacji art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej w związku z art. 3 ustawy nowelizującej prowadzi w istocie do objęcia postępowaniem w sprawie zwolnienia funkcjonariusza – skarżącego, okoliczności, które miały miejsce przed wejściem w życie zmiany do art. 25 ust 1 ustawy (pkt 8a tego przepisu). W konsekwencji takie rozumienie treści tego przepisu prowadziłoby do wstecznego działania ustawy, co wobec wyraźnej ramy ustawowej w tym względzie jest niedopuszczalne. Wreszcie Sąd zauważa, że językowa wykładnia art. 25 ust 1 pkt 8a nie pozwala przyjąć wniosków zaprezentowanych w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Przepis ten stanowi, że funkcjonariusza celnego zwalnia się ze służby w wypadku tymczasowego aresztowania. Zdaniem Sądu tymczasowe aresztowanie ma być zdarzeniem, które następuje w czasie obowiązywania przepisu, który taką podstawę zwolnienia dopuszcza. Wszak wskazany przepis nie stanowi, że zwalnia się tych funkcjonariuszy którzy byli tymczasowo aresztowani a skarżący niewątpliwie w przeszłości był tymczasowo aresztowany, choć w chwili orzekania przez organ już aresztowanym nie był. Sąd twierdzi, że przepis będący podstawą zaskarżonych decyzji musi być interpretowany w sposób ścieśniający i żadne rodzaje wykładni rozszerzającej są w tym przypadku niedopuszczalne. Konkludując Sąd stwierdza, że przyjęcie szerokiej wykładnia art. 25 ust 1 pkt 8a ustawy o Służbie Celnej jest naruszeniem prawa materialnego polegającego na błędnej jego wykładni. Z przywołanych przez Sąd powodów należało orzec jak w sentencji.