SA/Rz 1721/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marian Ekiert Sędzia NSA Jerzy Solarski Asesor WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant ref. staż. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego oddala skargę SA/Rz 1721/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania T. N. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] września 2003 r. Nr [...] zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 6 149,50 zł, za które uznano świadczenie przedemerytalne pobrane w okresie od 17.10.2002 r. do 31.05.2003 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Jako podstawę prawną powołał art. 6 c ust. 2 pkt 2, art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie ustawą - oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że T. N. utraciła prawo do świadczenia przedemerytalnego z dniem 17.10.2002 r. wobec nabycia z tym dniem prawa do emerytury, na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. Następnie, decyzją z dnia [...] września 2003 r. Nr [...], Starosta [...] zobowiązał T. N. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przedemerytalnego za okres od 17.10.2002 do 31.05.2003 w kwocie 6.149,50 zł. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 4.07.2003 r. uzyskał informację z ZUS w P. o tym. że T. N. od 17.10.2002 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego pobiera emeryturę. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne obowiązana jest do jego zwrotu w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Za nienależne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający był pouczony o tych okolicznościach. T. N. była 3-krotnie informowana o obowiązku powiadomienia Powiatowego Urzędu Pracy w terminie 5 dni o nabyciu prawa do emerytury (pismami z dnia 3.04.2000 r., 15.05.2000 r. i 2.11.2000 r.). Pomimo pouczenia nie poinformowała organu, że od dnia 17.10.2002 r. pobiera emeryturę i nadal pobierała świadczenie przedemerytalne. Od decyzji tej odwołała się T. N., wyjaśniając, że w dniu 18.09.2002 r. w Urzędzie Pracy zgłosiła fakt nabywania prawa do emerytury z dniem 17.10.2002 r. Uzyskała wówczas informację, że zgłoszenia takiego dokonuje za wcześnie, ponadto nie musi ono mieć formy pisemnej, wystarczy zgłosić się osobiście do Urzędu Pracy. Ponownego zgłoszenia dokonała w dniu 2.10.2002 r. Zgłoszenie to przyjęła pracownica Urzędu Pracy i poinformowała odwołującą, że świadczenie za okres 1.10.2002 – 16.10.2002 otrzyma w listopadzie, a od 17.10.2002 emeryturę będzie wypłacał ZUS. Odwołująca dołączyła kserokopię zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z dnia 7 października 2002 r., wydanego dla ZUS wraz z adnotacją, że "w związku z przyznaniem prawa do emerytury od 17.10.2002 r. nadpłata zasiłku nie wystąpi. Świadczenie przedemerytalne za okres od 1.10.02 r. do 16.10.02 r. wypłacone zostanie w dniu 19.11.2002 r." T. N. dołączyła także pismo ZUS w P. z dnia 14.07.2003 r. adresowane do niej i wskazujące, że ZUS pismem z dnia 3.10.2002 r. poinformował Powiatowy Urząd Pracy o przyznaniu prawa do emerytury od 17.10.2002 r. Odwołująca wskazała również, że nie miała świadomości co do źródeł pochodzenia środków finansowych na swoim koncie. Gromadziła tam środki z różnych tytułów i nie sprawdzała na bieżąco, skąd one pochodzą. Po rozpatrzeniu tego odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2003 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach swego rozstrzygnięcia zaakcentował 2 warunki pozwalające na uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, co skutkuje obowiązkiem zwrotu – 1) wypłacenie świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do niego, 2) pouczenie zainteresowanego o tym, jakie zdarzenia prawne i faktyczne skutkują utratą prawa do świadczenia. W rozpatrywanej sprawie zaistniały oba te warunki, albowiem T. N. zostało przyznane prawo do emerytury, co zgodnie z art. 37 n ust. 1 ustawy spowodowało ustanie prawa do świadczenia przedemerytalnego oraz pouczono ją o obowiązku powiadomienia organu w przypadku nabycia prawa do emerytury. Obowiązku tego nie dopełniła w terminie. Za dowód poinformowania organu nie można uznać twierdzenia o werbalnym dokonaniu tej czynności 18.09.2002 r. oraz 2.10.2002 r., jak również pisma organu rentowego z 3.10.2002 r. o złożeniu wniosku emerytalnego. Wszystkie te czynności miały miejsce przed nabyciem prawa do emerytury, tj. przed datą wydania decyzji – [...].10.2002 r. Nie mogą być więc utożsamiane z zawiadomieniem, które powinno nastąpić po fakcie, którego dotyczy, w terminie 5 dni. Organ odwoławczy zauważył, że organ I instancji dysponował informacjami o toczącym się postępowaniu emerytalnym, jednak nie znał rezultatów tego postępowania. Pismo z dnia 3.10.2002 r. mogło być przez organ zatrudnienia potraktowane wyłącznie jako zapowiedź wydania decyzji w przedmiocie emerytury i jako takie nie mogło być powodem do wszczęcia postępowania w przedmiocie utraty świadczenia przedemerytalnego. Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła T. N., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy poprzez zakwalifikowanie pobranego przez nią świadczenia jako nienależnego z powodu zaistnienia okoliczności skutkujących ustanie prawa do jego pobierania w sytuacji, gdy wypłata tego świadczenia następowała przy pełnej wiedzy Powiatowego Urzędu Pracy o przyznanej skarżącej emeryturze a przy braku świadomości skarżącej o wypłacie świadczenia na jej rzecz. W motywach skargi T. N. powołała się na okoliczności podnoszone w odwołaniu, a w szczególności na zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy z 7.10.2002 r., w którym jest mowa o przyznaniu prawa do emerytury od 17.10.2002 r., wywodząc stąd wiedzę organu o tym fakcie. Skarżąca wskazała na art. 26 ustawy, który jej zdaniem nie statuuje obowiązku powiadomienia organu na piśmie, jak również nie mówi o tym, że nie jest możliwe prawnie skuteczne informowanie o zdarzeniach przyszłych, ale pewnych, zwłaszcza biorąc pod uwagę przepisy regulujące kwestie przyznawania emerytury. Skarżąca wywodzi, że z korespondencji pomiędzy ZUS i Powiatowym Urzędem Pracy wynika bezsprzecznie, że ten ostatni posiadał informację o nabyciu przez nią prawa do emerytury w konkretnej dacie i na tej podstawie mógł podjąć decyzję. W konkluzji skarżąca stwierdza, że sprawa zwrotu świadczenia nienależnego winna być rozpatrywana w analogii do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, a w szczególności z odniesieniem się do art. 409 k.c. stanowiącego o wygaśnięciu obowiązku zwrotu świadczenia , jeżeli zostało ono już zużyte, co ma miejsce w przypadku skarżącej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn, które zostały powołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odniósł się do zarzutów naruszenia art. 28 ustawy, wskazując, że w świetle ust. 2 pkt 1 tego przepisu kwestia posiadania informacji przez Powiatowy Urząd Pracy o przyznaniu skarżącej emerytury nie ma wpływu na zmianę zaskarżonej decyzji, ponieważ wystarczającą przesłanką do nałożenia obowiązku zwrotu świadczenia przedemerytalnego otrzymywanego równolegle ze świadczeniem emerytalnym jest świadomość strony co do przeszkód prawnych jego pobierania. Ponadto art. 28 ustawy jest przepisem szczególnym, stąd też nie jest możliwe dokonywanie porównawczej oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów kodeksu cywilnego o bezpodstawnym wzbogaceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli we wskazanym zakresie i w granicach sprawy, Sąd nie dopatrzył się przyczyn uzasadniających uwzględnienie skargi. W sprawie jest bezsporne, że T. N. w okresie od 17.10.2002 do 31.05.2003 pobierała równolegle świadczenie przedemerytalne oraz emeryturę. Spór dotyczy kwalifikacji otrzymywanego w ten sposób świadczenia przedemerytalnego jako świadczenia nienależnie pobranego. Organy obu instancji prezentują pogląd, wywodząc go z treści art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy, że świadczeniem nienależnym jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. W rozpatrywanej sprawie zaszły obie te przesłanki, albowiem świadczenie przedemerytalne wypłacane było pomimo uzyskania prawa do emerytury, a z tym faktem art. 37 n ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy łączy ustanie prawa do świadczenia przedemerytalnego, a nadto skarżąca była pouczona o okolicznościach, które to ustanie powodują. Skarżąca zaś wywodzi, że świadczenie przedemerytalne pobierała przy pełnej wiedzy organów zatrudnienia, uzyskanej zarówno z jej ustnych informacji, jak i wymiany pism pomiędzy ZUS a Powiatowym Urzędem Pracy. Na aprobatę Sądu zasługuje stanowisko organu odwoławczego, albowiem znajduje ono oparcie w przepisie art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy. Słusznie wykazuje organ dwa warunki wynikające z tego przepisu, pozwalające na uznanie świadczenia za nienależnie pobrane – wypłacenie takiego świadczenia, pomimo iż zaszły okoliczności powodujące ustanie prawa do niego oraz pouczenie o tych okolicznościach. Zgodnie z poglądem, wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 1998 r., sygn. akt II SA 1606/98, Zbiór orzecznictwa komputerowego LEX Nr 41902, konieczność pouczenia o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania świadczenia stanowi warunek sine qua non uznania go za nienależne świadczenie i w konsekwencji orzeczenie obowiązku jego zwrotu. Obydwa wyżej wskazane warunki w rozpatrywanej sprawie zaistniały. Skarżąca była pouczana o obowiązku powiadomienia organu w terminie 5 dni w przypadku zaistnienia jednego ze zdarzeń - m. in. nabycia prawa do emerytury. Stosowne oświadczenia o pouczeniu podpisała kolejno 3.04.2000 r., 15.05.2000 r. i 2.11.2000 r. Podnoszona przez skarżącą okoliczność ustnego poinformowania organu o mającym nastąpić fakcie przyznania emerytury ma w sprawie jedynie znaczenie uboczne i nie można z niej wywodzić skutków prawnych. W istocie była to informacja o toczącym się postępowaniu w sprawie nabycia prawa do emerytury, a nie o wyniku tego postępowania – a więc stosownej decyzji, jaka w przypadku skarżącej zapadła [...].10.2002 r. Skoro przepisy łączą ustanie prawa do świadczenia przedemerytalnego z nabyciem prawa do emerytury, jedynie informacja o nabyciu tegoż prawa, a nie jego ekspektatywie, może wywołać określone skutki prawne. Z tego też względu trafny jest pogląd organu odwoławczego, że informacje sprzed [...].10.2002 r. mogły być przez organy zatrudnienia potraktowane wyłącznie jako zapowiedź wydania stosownej decyzji, a wszczęcie postępowania w przedmiocie utraty świadczenia przedemerytalnego byłoby w takiej sytuacji przedwczesne. Niezależnie od tego wypada też zauważyć, że dokonując tak istotnych czynności, jak dopełnienie obowiązku wynikającego z przepisów prawa w inny sposób niż pisemny lub potwierdzony na piśmie, strona ponosi ryzyko niemożności udowodnienia tego faktu. Skoro zatem wypełnione zostały warunki, by zakwalifikować świadczenie jako nienależnie pobrane, zachodzą przesłanki do jego zwrotu, wynikające z art. 28 ust. 1 ustawy. Przepis ten stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, obowiązana jest do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Ma on niewątpliwie charakter lex specialis, zawiera bowiem szczególne uregulowania dotyczące zwrotu nienależnych świadczeń wynikających z ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Nie jest wobec tego możliwe, jak chce skarżąca, zastosowanie na zasadzie analogii przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia, w tym również art. 409 k.c. stanowiącego o wygaśnięciu obowiązku zwrotu świadczenia, jeżeli zostało ono już zużyte Okoliczność ta nie ma znaczenia w świetle przepisów ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, podobnie jak nieświadomość skarżącej co do faktu wpływania kwot świadczenia na jej konto bankowe. Są to okoliczności pozaprawne i nie dają żadnej podstawy do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, a w rezultacie do usunięcia jej z obrotu prawnego. Należy jednakże wskazać, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach możliwe jest odroczenie, rozłożenie na raty lub, po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia, umorzenie w całości lub części nienależnie pobranego świadczenia, a ze stosownym wnioskiem należy zwrócić się do starosty (art. 28 ust. 8 ustawy). Biorąc wszystkie te względy pod uwagę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę oddalił.