SA/Rz 1757/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk Sędziowie NSA Jerzy Solarski AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd.B.Krztoń po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu zasiłku przedemerytalnego skargę oddala SA/Rz 1757/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania S. Z. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w wysokości 24 052 zł. Jako podstawę prawną powołał art. 6 c ust. 2 pkt 2, art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r., Nr 58, poz. 514) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że S. Z. uzyskała prawo do zasiłku przedemerytalnego od 1.07.1998 r. na mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] maja 1998 r. Pismem z dnia 29.01.2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat [...] powiadomił Powiatowy Urząd Pracy [...], że S. Z. pobiera rentę rodzinną od 17.09.1983 r. Z kolejnych informacji wynikało, że w maju 1998 r. kwota tej renty przypadająca na w.w. wynosiła 278,40 zł i przekraczała połowę najniższego wynagrodzenia, które w tym czasie równało się 500 zł. Starosta uznał, że wskazane okoliczności nie znane organowi w dniu wydania decyzji ([...].05.1998 r.) były istotne, ponieważ S. Z. nie spełniała wówczas warunku z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i) w zw. z art. 37 j ust. 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Warunek ten to nie uzyskiwanie miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, przy czym zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 pojęcie dochodu oznacza dochody z innego tytułu niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a renta rodzinna podlega takiemu opodatkowaniu. W tej sytuacji, po wznowieniu postępowania Starosta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2003 r. uchylił decyzję własną z dnia [...] maja 1998 r. o przyznaniu S. Z. prawa do zasiłku przedemerytalnego od 1.07.1998 r. i odmówił przyznania prawa do tego zasiłku. Na skutek odwołania S. Z. sprawę rozpoznawał Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] maja 2003 r. utrzymał on w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie Wojewody było przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 1 marca 2005 r. oddalił skargę S. Z. W dalszym toku postępowania administracyjnego Starosta decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. zobowiązał S. Z. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku przedemerytalnego wypłaconego w okresie od 7 sierpnia 2000 r. do dnia wydania niniejszej decyzji, w łącznej kwocie 24052 zł. W motywach tej decyzji wykazał, że pobrany zasiłek był nienależnym świadczeniem, o którym mowa w art. 28 ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, ponieważ został wypłacony mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, a pobierający był pouczony o tych okolicznościach. W przypadku S. Z. zasiłek przedemerytalny wypłacany był pomimo okoliczności powodujących, że prawa do tego zasiłku nie powinna w ogóle nabyć. Spełniony został też warunek pouczenia pobierającego świadczenie wynikający ze wspominanego art. 28. Z uwagi na treść ust. 3 tegoż przepisu, który stanowi m.in., że roszczenia powiatowego urzędu pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia ich wypłaty, obowiązek zwrotu dotyczy zasiłku przedemerytalnego wypłaconego w okresie od 7.08.2000 r. do dnia wydania niniejszej decyzji. S. Z. złożyła odwołanie od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, a także o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania przez NSA skargi na decyzję Wojewody z dnia [...].05.2003 r. Odwołująca stwierdziła, że nie ma realnej możliwości zwrotu wskazanej w decyzji kwoty, ponieważ zużyła ją na codzienne utrzymanie. Brak jest przesłanek do żądania zwrotu kwoty zasiłku, ponieważ odwołująca o wszystkich okolicznościach decydujących o prawie do pobierania zasiłku informowała urząd pracy we wszelkich kontaktach. Wojewoda nie uwzględnił tego odwołania i decyzją z dnia [...] października 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że kwestia zawieszenia postępowania została rozstrzygnięta stosownym postanowieniem Wojewody o odmowie zawieszenia, które zostało zaskarżone, jednak fakt ten nie wstrzymuje wykonania postanowienia. To zaś umożliwia rozpoznanie odwołania i wydanie decyzji. Zdaniem organu II instancji w sprawie zaistniały przesłanki z art. 28 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, skutkujące uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane i orzeczeniem jego zwrotu. Niespornym jest bowiem, że pobieranie zasiłku przedemerytalnego odbywało się mimo zajścia okoliczności skutkującej ustaniem prawa do niego, czyli uzyskiwania dochodu w miesięcznej wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia (art. 37 n ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. O tym, ze uzyskiwanie takiego dochodu koliduje ze statusem osoby uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego odwołująca była informowana w dniu 7.05.1998 r. Uwzględniając 3-letni okres przedawnienia roszczeń i datę wydania decyzji organu I instancji ([...].08.2000 – [...].08.2003) organ ustalił, że zwrotowi podlega zasiłek wypłacony za okres od 1.07.2000 r. do 28.02.2003 r. i poprawnie określił wysokość zobowiązania. Obejmuje ono zgodnie z art. 28 ust. 1 cyt. ustawy otrzymane świadczenie wraz z przekazaną od niego zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Po zestawieniu wszystkich wypłaconych kwot za ww. okres ogólna kwota wynosi 24 052 zł. Skargę na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła S. Z., wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także o dopuszczenie dowodu z akt sądowych sprawy SA/Rz 970/03. Skarżąca nie zgadza się z oceną wyrażoną w decyzji organu odwoławczego, iż została należycie pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do zasiłku. Podczas załatwiania spraw w Urzędzie Pracy [...] nie zatajała żadnych spraw, o które ją pytano, podała równie, że otrzymuje rentę rodzinną, do której uprawnienie przysługiwało wówczas jej samej i dwojgu dzieciom. Zaoferowała nawet dostarczenie stosownego dokumentu z ZUS, ale urzędnik nie uznał tego za potrzebne. Skarżąca działała w zaufaniu do kompetencji pracowników Urzędu Pracy. Nawiązała też do podnoszonej uprzednio kwestii składania oświadczeń o dochodach rodziny. Skoro organ dysponował takimi informacjami, mógł ocenić, czy skarżącej przysługuje prawo do zasiłku przedemerytalnego. W sytuacji, gdy przez tyle lat nie kwestionował uprawnień do zasiłku, skarżąca nie miała podstaw by przypuszczać, że istnieją jakieś okoliczności niweczące te uprawnienia. Stawiany przez organy zarzut, iż wiedziała o takich okolicznościach jest niesprawiedliwy i nielogiczny. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, przytaczając ponownie argumentację zaskarżonej decyzji. W replice na zarzuty skargi stwierdził, że organ I instancji powziął informację o pobieraniu renty przez skarżącą z pisma ZUS z 29.01.2003 r., co było zapewne wynikiem złożonego przez skarżącą w ZUS oświadczenia z dnia 31.12.2002 r. Gdyby organ wcześniej powziął taką informację, z pewnością nie wypłacałby skarżącej zasiłku przedemerytalnego przyznanego od 1.07.1998 r. Jeśli chodzi o informacje o dochodach rodziny, to skarżąca w oświadczeniach za 1996 i 1997 r. nie wskazała wprost źródła dochodów, dopiero w oświadczeniu z 5.05.1999 r. podała, że dochody z tytułu renty rodzinnej osiągają dzieci, nie wskazując swojej osoby. Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2004 r., Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Sądy te, w oparciu o art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 P.p.s.a., stanowiący, iż Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że Sąd obowiązany jest dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, nawet, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem postępowania jest zwrot nienależnie pobranego zasiłku przedemerytalnego, a zaskarżona decyzja zapadła na skutek wznowienia postępowania w sprawie przyznania prawa do tego zasiłku. Podstawę prawną wznowienia stanowił art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem wyszły na jaw istotne nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który ją wydał. Tą nową okolicznością było pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej nieprzerwanie od 1983 r., przy czym wysokość przypadającej na skarżącą części renty w dacie wydania decyzji przyznającej prawo do zasiłku przedemerytalnego wynosiła 278,40 zł. W tym czasie wysokość najniższego wynagrodzenia określona została na 500 zł ( Dz. U. z 1998 r., Nr 16, poz. 74), a zatem jego połowa wynosiła 250 zł. Wobec powyższego kwota przypadającej na skarżącą części renty przekraczała połowę najniższego wynagrodzenia. Taki stan rzeczy wyłącza możliwość uzyskania statusu osoby bezrobotnej zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i) ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Z kolei po myśli zastosowanego przez orzekające w sprawie organy przepisu art. 37 n wymienionej ustawy, prawo do świadczenia przedemerytalnego ustaje z dniem, w którym osoba uprawniona przestała spełniać warunki, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2. Zaznaczyć przy tym należy, że do osób posiadających prawo do zasiłku przedemerytalnego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące świadczeń przedemerytalnych, w tym art. 37 n (na podstawie art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy, ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...) (Dz. U. Nr 154, poz. 1793). Skoro więc S. Z. nie spełniała warunków do uzyskania statusu bezrobotnego, prawa do zasiłku nie powinna była w ogóle nabyć. Konsekwencją powyższych ustaleń była wydana w trybie wznowieniowym decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku przedemerytalnego i odmawiająca przyznania takiego zasiłku. Decyzja ta była przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 1 marca 2005 r., sygn. akt SA/Rz 970/03, oddalił skargę S. Z. Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest ocenąa prawną wyrażoną we wskazanym orzeczeniu, co ma taki skutek, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, nie ma on możliwości dokonania odmiennej oceny prawnej (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSNAP 1999/1/2, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2001 r., III SA 3377/00, Zbiór orzecznictwa komputerowego LEX Nr 54000). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku uchylenia tego wyroku lub zmiany przepisów. Skoro zatem w sprawie SA/Rz 970/03 Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa i podstaw do uchylenia decyzji pozbawiającej prawa do zasiłku, Sąd rozpoznający skargę niniejszą, w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, nie mógł uwzględnić zarzutów skargi odnoszących się w istocie do tamtej decyzji. Zaskarżona decyzja dotycząca zwrotu pobranego zasiłku wydana została w oparciu o art. 28 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Przepis ten w ust. 1 nakazuje zwrot pobranego nienależnie świadczenia pieniężnego, ust. 2 zawiera definicję nienależnie pobranego świadczenia, wskazując w pkt 1 świadczenie, które zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Bezspornym jest bowiem, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania zasiłku – skarżąca uzyskiwała rentę rodzinną w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, co zgodnie z art. 37 n ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i), przy zastosowaniu wymienionego wcześniej art. 11 ust. 2 pkt 2 ustawy zmieniającej z dnia 17 grudnia 2001 r., powoduje ustanie prawa do zasiłku przedemerytalnego, a mimo to zasiłek pobierała. Nie można również odmówić słuszności twierdzeniom organu, że została spełniona druga z przesłanek skutkujących uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, a mianowicie że skarżąca była pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobierania zasiłku. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się bowiem pisemna "Informacja dla osób rejestrujących się w Rejonowym Urzędzie Pracy", której egzemplarz skarżąca otrzymała, zapoznała się z nim i zobowiązała do przestrzegania, co poświadczyła własnym podpisem z datą 7.05.1998 r. Jest to dowód potwierdzający fakt pouczenia skarżącej, natomiast jej twierdzenia o ustnym informowaniu pracowników Urzędu Pracy [...] o fakcie pobierania renty nie zostały potwierdzone żadnymi dowodami, a wobec tego nie mogły mieć wpływu na treść zaskarżonej decyzji. Zresztą sam fakt pobierania renty rodzinnej przez skarżącą nie kolidował z prawem do zasiłku przedemerytalnego. Okolicznością, która miała istotne znaczenie z punktu widzenia prawa do pobierania tego zasiłku była wysokość renty – przekraczająca połowę najniższego wynagrodzenia. Przy czym podzielić należy argumentację organu, iż składane przez skarżącą oświadczenia o dochodach rodziny nie wymieniały poszczególnych źródeł dochodów, wskazując rentę rodzinną tylko raz w oświadczeniu za 1998 r., wówczas skarżąca zaznaczyła w dochodach dzieci rentę rodzinną w wysokości 10022,40 zł. W zaskarżonej decyzji prawidłowo obliczono wysokość nienależnie pobranego zasiłku, słusznie przyjmując, iż zwrotowi podlega kwota pobranych świadczeń pieniężnych, nie objęta 3-letnim terminem przedawnienia wynikającym z art. 28 ust. 3 ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Reasumując stwierdzić należy, że z punktu widzenia legalności, a tylko takiej kontroli Sąd mógł poddać zaskarżony akt, co wskazywał na wstępie, decyzja Wojewody [...] prawa nie narusza, stąd też skarga nie mogła zostać uwzględniona. Ubocznie należy dodać, że skarżąca może ubiegać się o odroczenie, rozłożenie na raty lub umorzenie w całości lub części nienależnie pobranego świadczenia. Możliwość taką przewiduje obecnie art. 76 ust. 7 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001, ze zm.), będący odpowiednikiem art. 28 ust. 8 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.